Donderdag 01/10/2020

Interview

"Oorlogje hier, aardbeving daar, never a dull moment"

Marc Saverys in gesprek met Hugo Camps.Beeld Karel Duerinckx

Marc Saverys (61) is telg van een van de belangrijkste redersfamilies van België. De kijk op de wereld van een man met een uitzonderlijk beroep: "Ik ben een geboren optimist met een flinke dosis pokerlust".

"Het is nog steeds crisis in de internationale scheepvaart, maar daar is in België weinig publieke belangstelling voor. Het lijkt regeringen grotendeels te ontgaan dat de maritieme sector het belang van de economie overstijgt. Althans, ik heb ervaren dat ministers nauwelijks luisterden naar het verhaal over het wel en wee van scheepsbouwers en reders."

"Laatst was premier Charles Michel op bezoek in de haven van Antwerpen. Hij gaf ruiterlijk toe dat het de eerste keer was dat hij de haven van dichtbij zag. Onze premier had er niet eerder bij stilgestaan dat de haven goed is voor 10 procent van het bnp. Allicht niet: een haven moet je eerst zien, voelen."

De Belgische reder en wereldspeler op zee Marc Saverys (61) zegt het zonder bitterheid. Hij houdt niet van wijsneuzen die langs de kant staan en voortdurend op de politiek schieten. Het is ook niet zijn temperament: een ingetogen character met grijze haren. Beslist geen wilde roeper, nooit geweest.

In de godfather van de CMB - de vroegere Compagnie Maritime Belge - ruist aristocratie. Het hart is onrustiger dan het vlees. Hij is zuinig met en misschien wel allergisch voor interviews, treedt alleen in de publiciteit als beursgenoteerd gezicht, laat zich niet aanspreken als dynastiek hoofd van een van de rijkste families van België. Het succesverhaal van CMB is mede geschreven door broer Nicolas en zus Virginie. Marc was wel de spin in het web, strateeg en durfkapitalist. "Ik ben een gokker, ja."

Vorig jaar gaf hij het vaandel over aan zijn drie zonen, al is hij meer dan ooit voorzitter van de raad van bestuur. Het blijft opmerkelijk: drie telgen uit de zevende generatie die mee aan het roer komen te staan van een beursgenoteerde scheepvaartgroep aan de wereldtop. Een vierde zoon, "onze wereldverbeteraar", zit in de agribusiness in Afrika en Latijns-Amerika.

Marc Saverys.Beeld Karel Duerinckx
Beeld Karel Duerinckx

"Ik heb mijn plicht voldaan, het was tijd voor meer gemoedsrust. Doorgeven is de motor van beschaving. Respect voor de voorgeslachten hoort. In Azië en Afrika hebben ze dat beter begrepen dan wij in ons Avondland. Overigens heb ik een enorme hekel aan zogenaamd grote bazen die zich bemoeien met details als de kleur van toiletpapier. Dat zijn mislukte bedrijfsleiders, en ik kan u zeggen: ze bestaan in meervoud.

"In het zakenleven en het leven tout court gaat het om verantwoordelijkheidszin. Ik zie dat de schuld almaar bij de ander wordt gelegd. Hoeveel mensen durven nog te zeggen dat ze fout waren, dat ze gefaald hebben?"

Hectisch tempo

"Ik ben zot op mijn beroep. In de scheepvaart is alles cyclisch. Wij zijn verweven met geopolitiek. Oorlogje in Irak, aardbeving, pollutieramp: never a dull moment. Er gebeurt altijd iets dat invloed heeft op onze business. Dat vraagt veel energie.

Ik was veel op reis om klanten te zien. Heb jaren in een hectisch tempo geleefd. Dat is nu voor de zonen en de collega's. Scheepvaart vraagt om jonge mensen. Elke generatie heeft het recht zichzelf te ontdekken."

De jeugd moet weten dat de Hogere Zeevaartschool in Antwerpen van wereldniveau is. "Je krijgt er een aantrekkelijk diploma waarmee je alle kanten uit kunt. Paar jaar varen, dan aan de wal, in binnen- of buitenland. Er is altijd werk voor een afgestudeerde van de zeevaartschool. Het is misschien niet genoeg bekend.

"Ik ben opgegroeid met scheepswerven, vrachttarieven en vaarroutes. Met vraag en aanbod, het onverwachte van crises en onaangekondigde expansie. De zee is een hooglied van het onbekende, fascinerend en gruwelijk. We hebben in ons vak nooit een normaal jaar. We dansen mee met economie en politiek; dat was al in de tijd van de Feniciërs zo. We komen uit een enorme crisis en het leed is vandaag nog niet geleden. Ook CMB heeft kleerscheuren opgelopen - verlies gemaakt zelfs."

Nieuwsgierigheid naar de wereld zat er van jongs af in. "Als 19-jarige student trok ik er jaarlijks met een paar vrienden drie maanden op uit naar verre oorden als Irak, Afghanistan, Zuid-Amerika... Met de knapzak. Om de twee weken stuurde ik een telegram naar thuis: alles oké!

"Ik denk er nu aan dat ik meer dan de helft van mijn carrière zonder gsm heb gewerkt. Trading, schepen kopen en verkopen, vrachttarieven beoordelen, nieuwe klanten benaderen; ik heb de tijd van de telex nog gekend. Was ik nachten bezig om mijn tekst te schrijven, kwam iemand voorbij die op het bandje trapte en kon ik opnieuw beginnen. Nu wordt alles in een seconde gescand. Mijn kleinkinderen kunnen niet geloven dat hun grootvader zonder gsm leefde en werkte. Zij denken: uit welke grot komt die man?"

Droge humor

We spreken elkaar in zijn lieflijk kasteeltje in Destelbergen, na een toevallige ontmoeting in een restaurant in het Spaanse Sotogrande waar hij een twintigtal medewerkers in galop probeerde te motiveren. Met een partijtje golf, een etentje en intense gesprekken.

Er werd ook gelachen aan tafel. Marc Saverys is van de droge humor, van het understatement. En er is nog meer Brits aan deze captain of industry, bijvoorbeeld zijn passie voor voetbal. Hij verblijft deeltijds in de Algarve waar de mooiste golfterreinen liggen en waar voetbaliconen als Louis van Gaal en Ronald Koeman resideren. Het nepotisme en de corruptie van de FIFA doet hem kokhalzen, zegt hij.

De Saverysen zijn een dynastie van scheepvaartondernemers die al bijna twee eeuwen lang het gezicht zijn van de Belgische maritieme sector. Hun wortels: de boorden van de Schelde in Temse waar Bernard Boel in 1828 met de bouw en reparatie van rivierboten begon.

De Boelwerf is een kerf door de ziel van de familie. De eens geroemde nationale sector waarin ook de overheid participeerde, ging na een heftig sociaal conflict failliet in de jaren 80. Vader Philippe Saverys had ondertussen de droge-bulkrederij Bocimar opgestart. Luttele jaren later kocht de familie het controlebelang in CMB van de Generale. "Een memorabele triomf van des petits flamands op een moloch."

Marc Saverys.Beeld Karel Duerinckx

In 2003 forceerde Marc Saverys de afsplitsing van de gastankrederij Exmar naar de beurs. Vervolgens was olietankerrederij Euronav aan de beurt. De familie bleef grootaandeelhouder.

"Het was allemaal meer geluk dan verstand", zegt hij nu. "De afgang van de Boelwerf was een ontzettend moeilijke periode. Mijn vader voelde zich in de steek gelaten door de overheid en door collega-werkgevers. Hij werd de schietschijf van vakbondsleiders met PVDA-strekking. Op een dag vielen de stakingsleiders ons huis binnen. Mijn vader werd tegen de grond gewerkt met flinke schoppen. Het heeft later zijn dood versneld.

"Tot dan waren mijn ouders relatief geliefd in Temse. Ze creëerden werkzekerheid, deden hun boodschappen in het dorp, leefden mee met de werknemers als een grote familie. De Boelwerf was ooit een van de grootste scheepswerven in Europa. In de jaren 60 werd de strijd met de lagelonenlanden kansloos. Er was toen sprake van de vijf nationale sectoren, maar de reconversie kwam te laat. We konden alleen nog het leven rekken, dankzij gasschepen. Er was een schromelijk gebrek aan langetermijnvisie. Dat zie je nu ook terug in het mobiliteitsprobleem van Antwerpen.

"Sinds veertig jaar rijd ik van Gent naar Antwerpen. Aan het probleem van de infrastructuur is al die tijd niets veranderd. Een tunnelke van de Liefkeshoek met slechte verbindingen, dat is het zo ongeveer. Oosterweel blijft in de lucht hangen.

"Mij maakt het niet uit of ze het groot of klein aanpakken, maar er gebeurt helemaal niéts. Tegen de tijd dat het nieuwe infrastructuurplan uit de verf komt, zal het alweer achterhaald zijn. Het is om moedeloos van te worden."

Mondiale coup

Marc Saverys heeft geïnvesteerd in een exquise sigarenzaak in Antwerpen. Hij houdt van een goeie sigaar en van lekkere wijn. Ik zie hem nu proeven, de ogen half dicht, het hele lichaam stilgevallen. Even is hij helemaal weg, opgenomen in een wolk van parfum.

"Markten die inzakken zijn mijn favoriete oriëntatiepunt. Die beheer ik beter dan hoogconjunctuur. Het komt er in ons vak op aan om anticyclisch te durven denken. Een crisis biedt opportuniteiten, als je lef hebt. Tussen 2003 en 2008 beleefden we de langste shipping boom ooit. Daarna kwam de klad erin die nog steeds voortduurt, vooral in de droge bulk. CMB heeft gelukkig standgehouden, ook al verloren we soms geld, veel geld.

"Talloze families in de scheepvaart zijn ten onder gegaan aan vraag en aanbod. Talloze scheepvaartfortuinen vervluchtigd. De grootste privé-investeerder is nu een Noor die 35 jaar geleden nog een kleine agent was. Zelf zat ik nog in het laatste jaar Rechten toen ik al betrokken was bij Bocimar, de rederij die zich toelegde op scheepshandel en vervoer van droge bulk.

"Mijn interesse voor Azië was reeds gewekt toen China nog compleet afgesloten was. Ik had al gauw ingezien dat het scheepvaartgebeuren zich zou afspelen in China, Japan, Zuid-Korea... Begin jaren 80 had ik al een kantoor in Hongkong. We zijn snel geëvolueerd van scheepsbouwer tot scheepsreder.

"De grote les van mijn vader was: als het moeilijk gaat, onmiddellijk de biecht spreken bij de banken. Niks wegmoffelen, open zijn. Dat wekt vertrouwen. Scheepvaartbanken zijn een klein clubje, een niche. Ik werk veel met Scandinavische banken die hier niemand kent. Die banken waren niet betrokken met het gesjoemel van de grote instituten. In de scheepvaart is de cirkel van 'ons kent ons' altijd rond."

Marc Saverys.Beeld Karel Duerinckx

Vorig jaar pleegde Marc Saverys een mondiale coup waarmee hij Euronav aan de wereldtop bracht. In volle crisis kocht Euronav voor 720 miljoen vijftien reuzentankers van Maersk. Olietankers met een capaciteit tussen 200.000 en 320.000 ton. Vijftien mammoettankers; ze kunnen niet eens de haven van Antwerpen binnenvaren.

"Mijn buikgevoel zei me dat het kon, al was het een gedurfde deal. Maar ik ben een anticyclische denker en er zit een dosis pokerlust in mij. De supertankvaart is in Europa gedevalueerd. Aziatische schepen maken de dienst uit. Dan denk ik: toch maar even de Belgische vlag laten zien. Het creëren van toegevoegde waarde beschouw ik als de essentie van ondernemerschap. En ja, het geeft me een kick.

"Ik was ook geprikkeld door de breuk in het evenwicht van vraag en aanbod. Toen het goed ging met de scheepvaart zijn veel speculatieve rederijen ontstaan. Wilde investeerders lieten het ene na het andere schip bouwen. Ze waren verleid door het gemakkelijke geld en brachten schepen in de vaart waar niemand om gevraagd had. Duitse tandartsen, artsen, journalisten en andere onverlaten brachten duizenden schepen op de markt. Later gingen de boys van Wall Street hetzelfde doen. Zij verpestten onze stiel. Snotneuzen verloren fortuinen, maar hun schepen zijn er nog steeds.

"Mede door de terugval van de economische groei in China is er overcapaciteit ontstaan. Dat betekent dat je meer dan ooit verstand van ons vak moet hebben. Dat hebben die cowboys niet, wij wel. Vergeet niet dat toen ik klein was de scheepvaart zich als een Obelix van mij meester heeft gemaakt. Het zit in de genen.

"Een reder is een geboren optimist. De nooit geziene tonnage van 2013 zal zich verschroten totdat het evenwicht weer hersteld is. Als de economie gevoelig aantrekt, zullen wij profiteren van het verschrotingsproces. Het overaanbod zal verdwijnen en dan zitten wij weer goed met onze jonge vloot."

Bootvluchtelingen

Hij kijkt uit naar nog een kleindochter in september. Ook daarom breekt zijn hart als hij de foto's ziet van vluchtelingen met kleine kinderen. Natuurlijk voelt hij zich betrokken met bootvluchtelingen op volle zee. Al roept de militarisering van de koopvaardijvloot vraagtekens op.

"Eerst was er het probleem van de piraten langs de kust van Somalië. Piraterij bestaat al duizend jaar, maar de laatste jaren escaleerde het in de Indische Oceaan. Een paar duizend zeelieden werden als gijzelaars gebruikt voor tientallen miljoenen losgeld. Onrechtstreeks was ik betrokken bij een acht maanden durende gijzeling van de bemanning op een tanker. De druk die dan ontstaat op reders en families is bijzonder groot.

"We hebben zelf ons lot in handen moeten nemen door gewapende commando's aan boord van onze schepen te laten postvatten. Oude Britse commando's vooral, maar ook gespuis uit Kazachstan dat natuurlijk veel goedkoper is. De piraten hebben intussen begrepen dat er zware bewapening aan boord is. Het heeft twee jaar geduurd voordat we van de Belgische overheid toestemming kregen om onze schepen te bewapenen. Op een bepaald moment was uitvlagging (gaan varen onder een buitenlandse vlag; red.) nog de enige keuze. Uiteindelijk is de overheid bijgedraaid. Het probleem van piraterij in de Indische Oceaan is zo goed als opgelost. Maar nu duikt het op in de Golf van Guinea en West-Afrika. Er zijn havens waar we niet meer naartoe willen varen.

"Honderden koopvaardijschepen zijn intussen betrokken geraakt bij het drama van de bootvluchtelingen. Een ongeschreven wet zegt dat de kapitein er alles aan moet doen om mensen in nood te helpen. Dat gebeurt ook, terwijl het niet echt onze verantwoordelijkheid is.

"Voor onze schepen is het probleem van de bootvluchtelingen ook weer een aanraking met geopolitiek. Ik vraag me af of we met IS zoveel beter af zijn dan met het oude regime in Egypte of met Assad. Soms kun je mensenrechten niet zomaar als exportproduct opleggen."

CMB zal Belgisch blijven. "Europa heeft de moed gehad om te onderkennen dat scheepvaart een specifiek beroep is dat nood heeft aan specifieke sociale en fiscale maatregelen. België heeft die richtlijn als laatste gevolgd. De scheepvaartcluster moet hier blijven, uitvlaggen is niet meer aan de orde. Tenzij hier een gekte à la François Hollande toeslaat."

Marc Saverys en Hugo Camps.Beeld Karel Duerinckx

Marc Saverys was ook de man die CMB diversifieerde, tot een luchtvaartpoot toe. Met zijn zoon Sebastiaan is hij danig in de weer met steviaplantages in Peru. Hij is actief in West-Afrika in duurzame landbouw. "Minstens drie keer per jaar ga ik met Sebastiaan op stap. Dan zitten we soms een halve nacht te filosoferen over hoe we de wereld beter kunnen maken. We huldigen het principe van de drie P's: people, planet, profit. We hebben boekhouders helpen vormen in Burkina Faso, het armste land ter wereld. We hebben een waterbedrijf opgericht voor zuiver water en laten gezonde groenten en fruit verbouwen. Hygiëne is de basis van duurzame ontwikkeling. De steviaplantage in Peru is inmiddels 200 hectaren groot. We werken nu aan een raffinage- en extractiefabriek. Tegen 2017 moet het rendabel zijn.

"Als ik naar Afrika of Zuid-Amerika ga, heb ik niet veel nodig. Een beetje warm water is genoeg."

Liever een mooie tuin

Over geld praten, geneert hem. "Wat er op dit moment op mijn bankrekening staat, weet ik echt niet." Materie heeft hem nooit geboeid. "Eigendom bestaat niet. Je bent alleen een tijdelijke gebruiker, je kunt niets meenemen."

Dat de Saverysen tot de rijkste families van België worden gerekend, is niet de droge kurk waarop hij drijft. "Een mooie tuin is veel belangrijker, ik ben een planten- en bomenman. Elf kleinkinderen en een twaalfde op komst, dat houdt mij meer bezig dan materieel bezit.

"Wat is nog elitair? Ik ben niet op zoek naar elitaire gezelschappen. Mijn inner circle kent rang noch stand. Een man als Steve Davignon heeft mijn volste respect. Een staatsman. Hij wordt geheel onterecht getaxeerd met verkeerde vooroordelen. Hij is helemaal niet de karikatuur van een nobiljon. Als een mij onbekende dorpeling wordt begraven en ik zijn weduwe zie huilen, stroom ik ook vol."

Het stoort hem dat er alleen in clichés en dogma's wordt gepraat in het publieke debat. "Iedereen zit roerloos aan tafel met zijn eigen grote gelijk. Ik kijk niet meer naar Terzake omdat er geen debat meer is. De uitwisseling van gedachten is fictie. Al het gedoe over de tax shift is ook weer zo'n voorbeeld van inbunkering. Een fiscale hervorming doe je niet tussen de soep en de patatten. Dat vraagt overleg en wijsheid.

"Ik erger me aan misbruik van gezag, eigenlijk het wezen van demagogie en populisme. Het dilemma van de politiek is hypocrisie en efficiëntie. Er wordt in commissies en vergaderingen uren geneuzeld en niets gezegd. Inefficiëntie van beleid en bestuur is de grote kwaal. Zowel linksom als rechtsom.

Aan de dood denkt hij niet.

"Ik ben nieuwsgierig, dus als ik doodga zal ik weten wat me te wachten staat. De aftakeling vrees ik wel. Ook daarom ben ik voorstander van het recht op euthanasie. Maar het moet wel privé blijven. Sommige gevoeligheden hoor je in het publiek schroomvol te benaderen."

Thuis ging het altijd over boten en water. Zijn grootvader haalde de zee mee aan tafel tijdens het middagmaal. Voor een kind is dat geweldig, verhalen over verre reizen op wilde zeeën. Dus ja, daar kwamen papieren bootjes van.

Ik ben nooit kampioen kwajongensstreken geweest. Maar van één moment geniet ik nog steeds na. In de buurt van ons huis stond een leegstaande fabriek. Geen groter paradijs voor een jongen dan zo'n halve bouwval. Met de katapult schoten we alle ramen kapot. Pas later hoorde ik dat die fabriek geen eigendom was van mijn vader. Maar wat heb ik genoten van die prettige vernielzucht."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234