Zaterdag 16/01/2021

Oorlog voor kinderen

Een bloemlezing over de grote conflicten van de eeuw

door Annick Schreuder

Annemie Leysen, Carol Fox, Irène Koenders (red.) Kom vanavond met verhalen. Oorlog in verhalen en gedichten

Bakermat, Mechelen, 414 p., 795 frank, leeftijd: 8+

Aan het gedicht 'Vrede' van Leo Vroman is de titel van een internationale bloemlezing voor kinderen ontleend waarvan het eerste deel, de Nederlandstalige editie, onlangs is verschenen. Kom vanavond met verhalen is een gezamenlijk Vlaams, Engels en Portugees project en werd gefinancierd door de Europese Unie. In samenwerking met de Engelse Carol Fox (verbonden aan de University of Brighton) en de Nederlandse Irène Koenders (vertaalster Portugees) selecteerde Annemie Leysen (recensente jeugdliteratuur voor o.m. De Morgen; voorzitter Gouden Uil jeugdliteratuur) een tachtigtal Nederlandstalige, Engelse en Portugese bijdragen waarin de oorlogen die de twintigste eeuw beheerst hebben centraal staan. Vanzelfsprekend gaat daarbij veel aandacht uit naar de Eerste Wereldoorlog.

Voorzien van de originele prenten is een fragment van Michael Foremans Wargame opgenomen, waarin de beroemde voetbalmatch tussen Duitse en Engelse soldaten ter sprake komt die in december 1914 de oorlog tijdelijk stopzette (al wordt dat er hier niet bij verteld, helaas). Aan en over de Tweede Wereldoorlog zijn ook veel fragmenten ontleend, variërend van Art Spiegelmans Maus tot een broeierige pre-oorlogsscène uit Bart Moeyaerts Holle Bolle Gijs II. Natuurlijk ontbreekt Anne Frank niet, al hebben de samenstelsters niet haar dagboek maar op haar persoon geïnspireerde fragmenten opgenomen, zoals het aan Anne opgedragen gedicht van Theo Olthuis 'Dubbel'.

Ik heb aangrijpende verhaalfragmenten gelezen ('Ontsnapping uit Kazakstan' van Annie Campling bijvoorbeeld), andere waren dan weer bijna sprookjesachtig ('Het kind van de dood' van de Portugese Mia Couto), en weer andere hopeloos en hoopvol tegelijkertijd ('Vlucht uit Sarajevo' door Christobel Mattingly). Maar ik was met name gecharmeerd van de gedichten. De verwondering in Judith Herzbergs '1945' is ook voor kinderen voelbaar. De ogenschijnlijke eenvoud van 'Litttle Boy' van Daniel Billiet is verraderlijk, de kinderlijken in 'Meisjes en jongens' van Fernando Silvan zijn visueel. Ook die poëzie die in eerste instantie niet voor jeugdige lezers is geschreven, is zeer toegankelijk (gemaakt), zoals de gedichten van de Engelse war poets, waarvan er een aantal in mooie vertalingen van Herman de Coninck en Benno Barnard is opgenomen: "Gek. Als levend lijk / ga ik tekeer- / ik die trotseer / het slagveldslijk. / Met grote bek / roept hij wat hij wil / roept EEN APRIL! / en lacht mij gek."

De illustraties van Gerda Dendooven verdienen een aparte vermelding. De kleine, op het betreffende verhaal of gedicht geïnspireerde afbeeldingen (pictogrammen bijna) geven vaak een komische, hoewel soms ook navrante draai aan het betreffende fragment.

De bijdragen zijn zeer gevarieerd. Anders dan door het oorlogsthema zijn ze echter niet geordend. Ze verschillen in lengte (alles tussen de een en achttien pagina's), aard (delen uit prentenboeken en stripverhalen, gedichten, korte verhalen, romanfragmenten), tijd (Eerste en Tweede Wereldoorlog, Anjerrevolutie, etc.) en geografische ligging (Rwanda, Bosnië, Ieper), hetgeen het boek, hoe mooi uitgegeven ook, iets onoverzichtelijks geeft. Ook de leeftijdscategorieën staan kriskras door elkaar, waardoor ik me kan voorstellen dat bepaalde jonge lezers afhaken omdat ze te lang moeten zoeken naar iets van hun gading. Daartegenover staat dat de korte toelichting van elk fragment die achter in het boek is opgenomen, waardevolle informatie bevat om het boek of gedicht te kunnen situeren (ook al had het mij gebruiksvriendelijker geleken dat voorafgaand aan elk fragment te vermelden). Kom vanavond met verhalen richt zich nadrukkelijk op een breed publiek en de samenstelsters hopen met hun keuze "een alternatief te bieden voor de vaak oppervlakkige, schokkende, wansmakelijke of saaie (communicatie)kanalen die informeren over oorlog en geweld". Ik mag het hopen. Ik geloof niet dat kinderen uit zichzelf gauw een bloemlezing over oorlog ter hand zullen nemen. Maar degenen die dat, al dan niet op instigatie van ouders of school (er wordt gewerkt aan een begeleidende didactische handleiding) wel doen, krijgen inderdaad met deze bundel een (vergeef me de woordkeus: contradictio in adjecto) mooi beeld van oorlog.

Op vrijdag 15 september vindt in de Lakenhallen van Ieper het symposium war game(?) plaats over oorlog en vrede in jeugdliteratuur. Er wordt aan deelgenomen door auteurs, literatuurspecialisten en historici uit Groot-Brittannië, Nederland, Portugal en België (o.m. Anne Provoost, Bregje Boonstra, Majo De Sadeleer, Imme Dros en Daniël Billiet). Meer informatie: tel./fax 016/23.87.08 of wargameseminar@hotmail.com

Wie, al dan niet op instigatie van ouders of school, deze bundel ter hand neemt, krijgt een 'mooi' beeld van oorlog

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234