Woensdag 25/11/2020

Opinie

Oorlog tussen China en VS onvermijdelijk? Niet zo vlug

Bram De RidderBeeld rv

Bram De Ridder is historicus en als postdoctoraal onderzoeker Nieuwe Tijd verbonden aan de KULeuven

De rondreis van Donald Trump in Azië brengt de Amerikaans-Chinese relaties weer volop onder de aandacht. Daarbij valt op dat analisten opnieuw spreken over een mogelijke oorlog tussen de beide landen. Volgens velen is een dergelijke conflict onvermijdelijk, aangezien het gaat om een historische wet. Maar deze ‘historische voorspelling’ is niet zonder gevaar.

In 2007 verkondigde mijn leerkracht geschiedenis dat we binnen vijftien jaar in oorlog zouden zijn met China. Een neergaande wereldleider – de VS – zou historisch gezien altijd in conflict komen met de nieuwe opkomende macht – China. Tien jaar later circuleert er voor deze redenering ook een herkenbare naam: ‘de val van Thucyides’, genoemd naar de Oudgriekse geschiedschrijver die de ‘onvermijdelijke oorlog’ tussen Sparta en Athene beschreef.

Die theorie is intussen weidverspreid. Jonathan Holslag, de bekende specialist internationale politiek, schreef bijvoorbeeld in april een opiniestuk voor De Morgen getiteld ‘oorlog met China wordt onvermijdelijk’. Zijn vrees voor een aanstaand conflict ondersteunde hij met de argumenten dat “de zwaartekracht van de geschiedenis” de VS en China in botsing zal brengen en dat groeiende macht in het verleden “altijd” tot gevaarlijke arrogantie heeft geleid.

Er zijn nogal wat problemen met het idee dat China en de VS zeker in botsing zullen komen. Daar waar de theorie van de ‘val van Thucydides’ er geen twijfel over laat bestaan dat er geweld zit aan te komen, kwam de Harvard-professor Graham Allison tot een andere conclusie. Hij stelde vast dat van de zestien historische voorbeelden van een opkomende en neergaande macht er slechts twaalf tot een militair conflict hebben geleid. Volgens hem is er dus 75% kans dat de VS en China elkaar de oorlog verklaren, maar ook één kans op vier dat we een dergelijk scenario kunnen afwenden. De onvermijdelijkheid van het conflict valt daarmee in duigen, net zoals het idee dat er universele lessen uit het verleden vallen te trekken.

Alternatieven

Uiteraard is een kans van drie op vier reden genoeg tot bezorgdheid, maar het is ook een argument om alternatieven te overwegen. De vermeende historische wetmatigheid van oorlog leidt immers altijd tot dezelfde adviezen: de VS en Europa moeten een assertievere buitenlandpolitiek voeren en moeten zich (her)bewapenen. Deze acties worden bovendien vaak neergezet als TINA-argumenten: ‘there is no alternative’, want zelfs de geschiedenis laat er geen twijfel over bestaan dat er gevochten zal worden.

Allisons advies is genuanceerder. Hij beweert allerminst dat we een conflict kunnen vermijden en steunt dus verdere Amerikaans-Europese bewapening. Maar nu aangetoond is dat diplomatie wel degelijk succesvol kan zijn, moeten we ook daarop inzetten. Veel analisten maken er zich inderdaad gemakkelijk van af: omdat het zogezegd om een geschiedkundige wetmatigheid gaat, dragen we geen enkele verantwoordelijkheid meer voor het vermijden van het voorspelde conflict. Het maakt niet uit of de geadviseerde wapenwedloop de wereld verder uit balans brengt, want de gewelddadige toekomst staat toch al vast.

Bovendien staat de paniekerige stelling ‘oorlog wordt onvermijdelijk’ qua diepgang ongeveer gelijk met de claim ‘het gaat regenen’. Zonder bijkomende data kunnen we denken dat het over een uur gaat regenen, maar het kan ook zijn dat er pas volgende week neerslag valt. Het kan gaan om een stortbui van twintig minuten of om een miezerige periode van een paar dagen. Hetzelfde geldt voor de claims over de VS en China: het is gemakkelijk om te beweren dat oorlog onvermijdelijk is, maar over hoe dat conflict er dan precies zal uitzien, durft niemand zich uitspreken. Als de geschiedenis dan toch aantoont dat er een conflict komt, waarom toont ze dan niet met even grote stelligheid hoe erg het allemaal wordt?

In die zin is de ‘onvermijdelijke oorlog’ met China inderdaad een historisch probleem. Niet zozeer omdat het verleden met zekerheid aantoont dat grootmachten elkaar militair zullen bekampen, maar omdat sommigen blijven beweren dat de geschiedenis dat net wel doet en op basis daarvan slechts één soort advies geven. Wanneer u dus nogmaals hoort dat er zeker oorlog met China komt, bedenk dan dat we nog altijd zelf onze toekomst bepalen: als er effectief een oorlog zou uitbreken dan is dat niet de schuld van een historische wet, maar wel van zij die niet alles hebben geprobeerd om dat geweld te vermijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234