Dinsdag 25/02/2020

Oorlog over technologiepatenten

Bedacht om innovatie aan te moedigen en uitvinders te beschermen, zijn patenten veranderd in wapentuig van de technologiebedrijven. In een eindeloze reeks rechtszaken bestoken ze elkaar met megaclaims. In Duitsland won Motorola zo'n juridisch gevecht, met als vonnis dat Apple daar niet langer iPhones mag verkopen.

In Duitsland kan je nog altijd iPhones kopen, maar de vraag is: hoe lang nog? Gsm-producent Motorola, ondertussen overgekocht door Google, won een juridische strijd met het bedrijf van wijlen iPhone over wie eigenaar is van bepaalde patenten. Volgens het vonnis mag Apple nu niet langer smartphones verkopen in Duitsland, omdat de technologie in strijd is met twee patenten van Motorola. Na het vonnis zei een woordvoerster van Apple dat "de beslissing ons op dit moment niet verhindert producten te verkopen in Duitsland". Dat kan omdat de iPhones in Duitsland verkocht worden door het bedrijf Apple GmbH, terwijl het vonnis op het Amerikaanse Apple Inc slaat. De kwestie is sprekend voor een gevecht rond patenten dat de voorbije maanden keihard is geworden.

Alles op alles zette Google toen in augustus bekend werd dat Motorola zijn gsm-tak wou verkopen. Het Californische bedrijf wilde het mobiele telefoonconcern koste wat het kost inlijven. In juli dit jaar had Google al naast de zesduizend patenten uit de failliete boedel van het Canadese telecombedrijf Nortel gegrepen. Google verloor toen van een bizarre coalitie van Apple, Microsoft, RIM en Sony Ericsson, die gezamenlijk 4,5 miljard dollar betaalden voor Nortelpatenten.

Voor Motorola haalde Google het astronomische bedrag van 12,5 miljard dollar (ruim 9 miljard euro) uit zijn oorlogskas en won daarmee de biedingsstrijd van een groot aantal andere geïnteresseerden. Voor dat geld kreeg het bedrijf - dat traditioneel een nogal karige patentenportfolio heeft - zeventienduizend patenten in handen, plus nog eens 7.500 patenten die zich in de aanvraagprocedure bevinden.

Topman Larry Page liet na de overname op de bedrijfsblog van Google geen misverstand bestaan over de gedachte achter de overname: "De overname van Motorola zal onze patentenportfolio versterken en ons in staat stellen om Android (het besturingssysteem van Google, wk) te beschermen tegen concurrentiebedreigingen van Microsoft, Apple en andere bedrijven."

Stijgende prijzen

De hoge prijs die Google betaalde voor de patenten (kenners zeggen dat Google met meer dan 700.000 dollar per patent zes tot tien keer de gebruikelijke prijs betaalde), is een indicatie van het enorme belang dat bedrijven momenteel hechten aan een grote en inhoudelijk goede patentenportfolio, zegt ict-jurist en patentenspecialist Arnoud Engelfriet. Vorige maand verklaarde James Malackowski - bestuursvoorzitter van Ocean Tomo, dat onder meer patenten veilt - tegenover persbureau Reuters dat er de afgelopen tijd "duidelijk sprake is geweest van een stijgende lijn in de prijzen die worden betaald voor patenten".

Het belang van patenten voor grote technologiebedrijven is in de laatste jaren enorm geworden. De spelers op de markt bestoken elkaar niet langer alleen met de nieuwste smartphones, de mooiste winkels en de grootste marketingbudgetten, maar de strijd heeft zich meer en meer verplaatst naar rechtbanken wereldwijd.

Geen zichzelf respecterend technologiebedrijf laat zich onbetuigd op het slagveld waar de patentenoorlog wordt uitgevochten. Samsung en Apple vechten er een bittere strijd met elkaar uit, HTC en Apple, Oracle en Google, Ericsson en Microsoft, Motorola en Microsoft, ze zijn allemaal van de partij.

Vrijdag boekte Apple weer een kleine overwinning in zijn strijd met Samsung. De Europese Commissie maakte bekend dat het een vooronderzoek heeft ingesteld naar mogelijk machtsmisbruik van zijn patenten op het gebied van 3G-technologie, de derde generatie technologie voor mobiel internet.

Naar aanleiding van de bikkelharde strijd in patentenland klaagde Kent Walker, topadvocaat van Google, onlangs in The New York Times: "Kijk eens hoever we zijn afgedreven van de oorspronkelijke notie van innovatie, ondertussen moeten we allemaal patenten aanschaffen om onszelf te beschermen tegen potentiële rechtszaken."

Die woorden vatten de klacht die veel breder leeft kernachtig samen: ooit bedacht om innovatie aan te jagen en uitvinders te beschermen, zijn patenten inmiddels verworden tot wapentuig waarmee 's werelds grootste bedrijven elkaar bestoken. Funest voor de innovatie en slecht voor uitvinders.

Engelfriet, die partner is bij het juridisch adviesbureau ICTRecht, vergelijkt de opbouw van patentenportfolio's door bedrijven met de wapenwedloop die het Westen en het Oosten met elkaar voerden tijdens de Koude Oorlog. "Bedrijven bouwen hun patentenportfolio's momenteel voornamelijk uit om een rechtszaak te kunnen beginnen tegen partijen die hen voor de rechter brengen vanwege het schenden van hún patenten. Een schikking is in de meeste gevallen dan de best haalbare uitkomst voor beide partijen."

Engelfriet ziet meerdere oorzaken voor het recente felle ontbranden van de strijd. In de eerste plaats spelen juridische ontwikkelingen een rol. De octrooispecialist wijst op een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof in juni van dit jaar. Het hof veroordeelde Microsoft tot het betalen van 300 miljoen dollar voor het schenden van patenten van het softwarebedrijf i4i.

"De uitspraak kwam erop neer dat het patent van i4i geldig was omdat Microsoft geen 'helder en overtuigend' bewijs had van het tegendeel. Tegelijkertijd hoefde i4i slechts aan te tonen dat het 'waarschijnlijk' is dat Microsoft het patent van i4i schendt om het verbod toegewezen te krijgen. Patenthouders hebben sinds die uitspraak een veel sterkere positie en maken meer kans om zaken die ze aanspannen te winnen."

Onzinpatenten

Een tweede belangrijke oorzaak is gelegen in het enorme aantal patenten dat wereldwijd in omloop is. De jurist wijst in dat kader op het Amerikaanse patentensysteem. Dat is volgens hem, en vele anderen, in de jaren rond de internethype (eind jaren negentig tot begin 2000) feitelijk ontploft. "Iedere ondernemer vroeg patenten aan voor elke zogenaamde vondst. En aangezien er in die periode duizenden en duizenden patenten werden aangevraagd en de technologische ontwikkeling waanzinnig snel ging, sneller dan het patentbureau kon bijhouden, zijn er in die periode ontzettend veel patenten verleend die achteraf gezien nooit verleend hadden mogen worden. Ofwel omdat ze eerder al gepatenteerd waren ofwel omdat het om onzinpatenten ging."

"Er werden eindeloos leuke ideetjes gepatenteerd in die periode", zegt ook patentadvocaat Rick McLeod in een recente uitzending van het Amerikaanse radioprogramma This American Life. "Terwijl patenten van oorsprong waren bedoeld om doorbraaktechnologieën vast te leggen en te beschermen tegen kopiëren."

Een van de bizarste voorbeelden die McLeod is tegengekomen is een patent op toast, vertelt hij. "Dat is dan omschreven als een manier om brood te verversen." Ook Engelfriet kent dit soort voorbeelden: "Ik heb een keer een patent gezien op het online verkopen van visvoer."

In de uitzending noemt McLeod een derde oorzaak van het ontsporen van het systeem: de keuze van de Amerikaanse wetgever in 1998 om software patentwaardig te maken, iets wat in Europa een stuk moeilijker ligt. "Software werd altijd gezien als een taal. Daar kon je copyright op krijgen, maar je kon het niet patenteren." Stefan Brunner, die jarenlang zelf softwarepatenten schreef, zegt in de betreffende radio-uitzending: "Softwarepatenten gaan nergens over. Ik heb ze zelf jaren gefabriceerd, maar kan je niet zeggen waar het over gaat. De keuze om software patentwaardig te maken, is alleen maar schadelijk geweest voor de innovatie."

Net zo schadelijk, stellen meerdere kenners, is tot slot de snelle opmars geweest van zogenaamde patenttrollen, partijen die zelf niets maken of uitvinden, maar louter bestaande patenten opkopen van individuele uitvinders of van bedrijven met als enige doel rechtszaken te beginnen tegen elke partij die mogelijk inbreuk maakt op die patenten. Engelfriet: "Het zijn partijen die tolhokjes bouwen op plekken waar nog geen weg ligt, maar waarvan ze weten dat anderen er wel een weg gaan bouwen. En als dat eenmaal gebeurd is, gaan zij tol vragen aan elke gebruiker van die weg."

Veruit de bekendste patenttrol - het bedrijf zelf ontkent uiteraard een trol te zijn - is het Amerikaanse Intellectual Ventures, opgericht door Nathan Myhrvold, voormalig technologisch directeur van Microsoft. In de loop van de jaren verzamelde het bedrijf dertigduizend patenten en verdiende met rechtszaken, schikkingen en afgedwongen licentieovereenkomsten ruim twee miljard dollar. Dat 'succes' is niet onopgemerkt gebleven, vele partijen hebben het businessmodel van Intellectual Ventures met succes gekopieerd.

Unieke doorbraaktechnologieën

Over de oplossingen voor het probleem lopen de meningen niet al te ver uiteen. Hoewel wetswijzigingen zeker zouden helpen, wordt daar nog niet al te veel over gerept. Te ingewikkeld, roept men. Vooral het aantal patenten moet omlaag door de toekenning veel strikter te maken. Patenten moeten alleen weer verleend worden aan unieke doorbraaktechnologieën. "Het zit vooral in de kwaliteit van de patenten en de patenttoekenning. Die moet omhoog", zegt een Nederlandse uitvinder, die niet met zijn naam in de krant wil omdat hij in de VS in een aantal rechtszaken over patentschending is verwikkeld. "En het proces moet sneller omdat de technologische ontwikkelingen nu eenmaal snel gaan. Dat geldt trouwens niet alleen voor de VS, maar ook voor de EU. In Europa ben ik al elf jaar bezig om een patent geregistreerd te krijgen en dat is er nog steeds niet van gekomen omdat het patentbureau enorme achterstanden heeft."

"De kwaliteit moet beter", zegt ook jurist Engelfriet. "Er moeten bijvoorbeeld meer waarborgen worden ingebouwd in het systeem. Het zou bijvoorbeeld moeilijker gemaakt kunnen worden om patenten te krijgen op kleine verbeteringen. Op die manier wordt nu nog vaak de beschermingsduur van patenten verlengd." Nog een suggestie: "Er zou gekeken kunnen worden naar het merkenrecht, waar de regel geldt dat je een recht na verloop van tijd automatisch verliest als je het niet gebruikt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234