Zondag 20/10/2019

Oorlog om de verzetsbruid

Na een kwart eeuw van structurele verliezen slaat komende week het uur U voor de Nederlandse avondkrant 'Het Parool'.

Brussel

Eigen berichtgeving

Bart Willems

De Amsterdamse avondkrant Het Parool moest verdwijnen. Uitgeversconcern PCM trok in september de handen af van de al jaren structureel verlieslatende krant (2,5 miljoen euro in 2001). Inmiddels wordt een verbeten oorlog uitgevochten om de titel en de abonnees. Een thriller met een wellicht Vlaamse ontknoping.

Volgende week kan het doek al vallen voor Het Parool of wordt de voormalige verzetskrant een even miraculeuze als nipte bis gegund. Uitgever PCM (Perscombinatie Meulenhoff), dat met de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw bijna het volledige marktsegment van 'kwaliteitskranten' afdekt en ook nog de 'populaire kwaliteitskrant' Algemeen Dagblad uitgeeft, staat voor een uitermate lastig dilemma: de krant laten verdwijnen of een concurrent buitenshuis in het zadel helpen. Dead or alive in krantenland.

Dat laatste ondervindt secretaris Hans van der Ploeg van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) aan den lijve. Hij komt dezer dagen handen en voeten tekort. Hij zou zich best voltijds willen bezighouden met het in nood verkerende Het Parool, maar hij is op weg naar Het Haarlems Dagblad, ook wel "de oudste krant van de wereld" genoemd. Met een eerste verschijning in 1650 is anno 2002 de nood aan de man: er moeten 100 van de ruim 250 redacteuren weg bij krant en haar regionale edities. Ook bij andere uitgevers is het alarmfase 1 (zie kader).

Maar snijden in redacties is één ding, het radicaal samenvoegen of volledig opdoeken van krantentitels is een ander. Zeker nog tot 15 november blijft het een feit: wordt er geen overnemer gevonden voor Het Parool, dan is het op 1 april 2003 afgelopen met het in september 1944 door het verzet opgerichte dagblad.

Om dat te voorkomen, richtte de redactie vorige maand een vereniging van redacteurs op. Voorzitter Albert de Lange: "We hopen natuurlijk dat die vereniging passief blijft. Er is hier goede hoop op een goede afloop. We hebben plezier en houden ons bezig met het maken van de krant. Die vereniging is een beetje een jongensboek, iets voor aan de toog. Maar als het nodig is zijn er altijd wel enthousiaste ondernemers die zin hebben voor avontuur." Ze blijven cool, ze hebben branie, de jongens en meisjes van Het Parool - "er is hier geen sprake van een oproerstemming" - geheel in de sfeer van de jaren zestig en zeventig, toen de eigen redacteurs hun product "de beste krant van de wereld" noemden.

Het tekent de redactie van de krant, de kweekvijver van een onwaarschijnlijk arsenaal aan journalistiek en literair talent. Het Parool deed Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt - "Ik werkte er in het archief, maar ik was zo hopeloos slordig, dat er op de meest fatale ogenblikken heel belangrijke dossiers zomaar zoek waren" - het levenslicht zien. Jarenlang zette chroniqueur Simon Carmiggelt, begonnen als theaterrecensent, op onnavolgbare wijze zijn stadsgenoten neer. G.K. van het Reve schnabbelde er vlak na de Tweede Wereldoorlog als rechtbankjournalist en interviewpionier Willem Wittkamf gaf in de jaren vijftig 'gewone lieden' voor het eerst een plaats op de pagina's. Het Parool van, meer onlangs, 'Dikke Man' Ischa Meijer, Karin 'klotenknijper' Spaink en het enfant terrible Theo Van Gogh zou die krant echt kunnen verdwijnen?

Strijdbaar

Directie en redactie toonden zich deze zomer strijdbaar. "We gaan voor onszelf beginnen", klonk het in augustus op de Amsterdamse Wibautstraat. Zelfstandigheid voor de slechtst draaiende titel uit de stal van PCM, de op één na grootste dagbladenuitgever van Nederland na De Telegraaf, dat was de remedie voor de al jaren durende afkalving van het abonneebestand (van 200.000 in de jaren zestig tot een krappe 60.000 nu) en, de moderne ziekte van de dagbladsector, de steile terugval van de inkomsten uit advertenties. Parool-directeur Rob Steenbergen had becijferd dat het goedkoper zou zijn solo een krant te maken, vooral als het gaat om huisvesting en automatisering. Het logge monster PCM, met vier concurrerende landelijke dagbladen en hoge overheadkosten was te groot om aan de noden van Het Parool te kunnen voldoen. Hij wilde vier scenario's voorleggen aan de directie van PCM, maar die was hem in september voor: collectief ontslag voor de 341 werknemers (waaronder ook die van huis-aan-huis uitgever Weekblad Media en het multimediabedrijf Crosspoints) en de deadline van 15 november.

Directeur Steenbergen toonde zich vlak na dat doodvonnis nog opgelucht. "Nu is het tenminste duidelijk." En in september verdrongen de gegadigden, in eerste instantie maar liefst acht, zich om de hand van de verzetsbruid. "Ik word verwend met belangstelling, van financiers, makelaars, it-bedrijven en drukkers", zei hoofdredacteur Erik van Gruijthuijsen. Behalve de Amsterdamse ondernemer Erik de Vlieger, de Noordelijke Dagbladcombinatie (NDC), Quote-Mediabaas Maarten Biggelaar, Financieele Dagblad-mede-eigenaar Willem Sijthoff en nog een paar kleinere investeerders meldde zich ook Christian Van Thillo van de Vlaamse Persgroep, uitgever van Het Laatste Nieuws en De Morgen.

Maar bijna twee maanden later is de spoeling dun geworden. Slechts twee overnemers, misschien drie, zouden het riskante avontuur nog aanwillen. Op de eerste plaats zijn er de eisen die PCM aan een overname stelt. Aan Het Parool hangt een prijskaartje van 15,8 miljoen euro, voor de 60.000 abonnees (de oplage schommelt tussen de 85.000 en 90.000) en de titel. Als de verstandiging mislukt, krijgt PCM de titel en het abonneebestand kosteloos terug. PCM blijft ook Het Parool tot 2007 drukken en distribueren, tegen de huidige kosten.

PCM wil bovendien, ook met het oog op zware saneringen en naakte ontslagen bij andere titels, de garantie dat haar personeelsleden voorrang krijgen bij vacatures van Het Parool. En, zo luidt het, mag de krant ook niet van de middag naar de ochtend verhuizen, omdat dat zware concurrentie zou betekenen voor de Volkskrant, die zich ook op Amsterdam richt. Sowieso is Het Parool nog concurrerend voor NRC, minder 'Amsterdams', maar ook een avondkrant. En, last but not least, zijn alle titels concurrenten op een in 2003 nog krappere advertentiemarkt.

In het overnameproces speelt de Stichting Het Parool een curieuze en cruciale dubbelrol. De Stichting, oprichter en hoeder van het gedachtegoed van Het Parool, is met 57,3 procent meerderheidsaandeelhouder van PCM. Ze teert nog altijd op de gouden jaren voor 1975, toen zo goed als alle winsten van Het Parool werden gereserveerd. Na 1995, toen PCM de Nederlandse Dagbladunie met onder meer de titels NRC en Algemeen Dagblad overnam, werd de band met Het Parool weliswaar losser, maar voor een geslaagde verzelfstandiging van de krant heeft de Stichting "een oorlog" over, zo liet secretaris Theo Strengers begin oktober weten. De Stichting wil op de eerste plaats de overname versoepelen door een bruidsschat mee te geven van vijf à zeven miljoen euro. En ook voor het miljoenengat dat er dan nog gaapt, heeft de Stichting een oplossing. Ze wil ook de overnamesom betalen, al moet die dan wel drastisch omlaag.

"We hebben genoeg machtsmiddelen om de zaak op scherp te zetten" dreigde Strengers. De uitkoopsom, betrokken partijen spreken van "losgeld", zou rechtstreeks worden overgemaakt aan de Stichting de Volkskrant en de Stichting de Christelijke Pers, gelieerd aan Trouw. De andere aandeelhouders van PCM, (ING, Aegon en de Nederlandse Investerings Bank) krijgen niets, want zij, zo luidt de redenering, hebben preferente aandelen die een dividend opleveren onafhankelijk van financiële resultaten van PCM.

'De Vlamingen'

Zonder de opstelling van de Stichting, en de voor PCM onverwachts grote belangstelling voor Het Parool, was het al afgelopen geweest, zo erkennen de insiders, die ook bevestigen dat de "Vlamingen" partij zijn voor de overname. Samen met Maarten Biggelaar van Quote Media Beheer (de flamboyante uitgever van onder meer Quote Finance en de vrouwenglossy Elle) is De Persgroep volgens diezelfde bronnen de enig overgebleven serieuze kandidaat die door Het Parool in aanmerking genomen is. Zowel De Persgroep als Quote Media onthouden zich in het zicht van de eindmeet van ieder commentaar.

Een consortium van uitgevers wordt door direct betrokkenen uitgesloten. Voor die laatste optie zou eventueel de Noordelijke Dagblad Combinatie nog iets voelen. NDC-directeur Jan de Roos windt er geen doekjes om. "We zijn best bereid een bepaald risico te nemen, maar ik denk dat het heel moeilijk wordt voor Het Parool." Roos tekent de bizarre situatie die voor PCM aan het ontstaan is. "PCM heeft geen baat bij een goed plan van Het Parool. Als de krant erin slaagt uit de rode cijfers te komen, is de kans groot dat de overige PCM-kranten hinder ondervinden van het succes van Het Parool, dat inderdaad langzaam uit het dal aan het kruipen was.

PCM zal uiteindelijk het vonnis moeten vellen. "Aan goed onderbouwde plannen voor verzelfstandiging van Het Parool (...) zal medewerking worden verleend indien het belang van de onderneming (PCM, nvdr) in zijn geheel daarmee is gediend (...)". En precies daar zit de fikse adder onder het gras. Onder de inmiddels vertrokken bestuursvoorzitter Cees Smaling werd de bleeder Het Parool nog lang de hand boven het hoofd gehouden, al was hij het die uiteindelijk de knoop doorhakte. Het Parool wordt unverfroren afgestoten, en PCM wil geld voor de titel. "We zijn Sinterklaas niet. Met dit bedrag zitten we nog aan de ondergrens. Onderzoek wijst uit dat 45 procent van de Parool-abonnees, wanneer de krant verdwijnt, blijvend een andere PCM-krant kiest. Ik wil niemand ontmoedigen, maar van een doorstart van Het Parool geloof ik helemaal niks", zei hij in het Algemeen Dagblad.

Met de nieuwe man Theo Bouwman aan het roer is het zo mogelijk nog minder goed kersen eten. Voor het naakte overleven van zijn PCM moet hij zwaar snijden. Dat er krantentitels zullen verdwijnen, staat voor Bouwman onomstotelijk vast: het concern zit in zwaar weer. Zoals het er nu naar uitziet, helpt ze een concurrent in het zadel, is in één klap tienduizenden lezers kwijt, en dan is er ook nog de kans dat Het Parool onder een nieuwe eigenaar een succes wordt.

De thriller gaat deze week naar een (voorlopige) apotheose, wie weet met Vlaamse afloop. Na een aanvankelijke scepsis bij zowel directie als redactie van Het Parool drong ook de reputatie van Christian Van Thillo door tot in Amsterdam: De Persgroep was niet alleen een winstgevend mediaconcern, maar had midden jaren negentig ook De Morgen de push gegeven waardoor de krant in drie jaar uit de asse herrees en haar oplage meer dan verdubbelde. En De Morgen, dat is toch zo'n beetje het Vlaamse Parool, zo wordt er op de redactie geredeneerd. Bovendien toont de successtory van De Morgen aan dat ook een kleinere krant kan overleven, en nog winst kan maken ook. Er is dan ook veel enthousiasme over een mogelijke Vlaamse overname, "we verheugen ons op samenwerking", meldt een bron, "maar uiteindelijk gaat het om de pegels."

Vlaamse Persgroep 'zeer serieuze partij' voor de hand van eigenzinnige Amsterdamse stadskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234