Vrijdag 28/02/2020

Analyse

Oorlog of vrede in het Congres met de blik op 2016?

Beeld AP

President Barack Obama wacht twee moeilijke jaren nu de Senaat in handen komt van de Republikeinen. Komt er een afbraakpolitiek van verworvenheden zoals 'Obamacare' onder invloed van de Tea Party? Of krijgen we compromissen over heikele dossiers als migratie, met het oog op de presidentsverkiezingen van 2016?

Barack Obama, alleen de Oval Office?

Veto's en presidentiële decreten. Met deze twee machtsinstrumenten moet president Barack Obama (53) de komende twee jaar regeren nu de Democraten zoals verwacht de meerderheid in de Senaat verloren hebben, wat van hem op papier een lame duck president maakt: alleen in de Oval Office, met een Republikeinse oppositiemeerderheid in het Congres.

Wil Obama vermijden dat Republikeinen de belangrijkste Democratische verwezenlijkingen van de voorbije jaren terugschroeven, zoals de Affordable Care Act (in de volksmond Obamacare genoemd), zal hij veto's moeten uitspreken. Maar die macht is niet onbeperkt. Een veto kan worden ontkracht door een twee derde meerderheid, die kan ontstaan door gelegenheidscoalities tussen Republikeinen en conservatieve 'Blue Dog Democrats'.

Ook met presidentiële decreten kan Obama nog het beleid naar zijn hand zetten. Een voorbeeld van zo'n Executive Order is de recente beslissing om Islamitische Staat in Irak en Syrië te bombarderen. Een 'EO' kan wel worden aangevochten door het Congres en voor het Hooggerechtshof maar dat is tijdrovend, en geeft Obama alsnog ruimte om zijn stempel te drukken op het beleid.

Mitch McConnell, nieuwe sterke man?

Onthou zijn naam. Hoewel Mitch McConnell (72) het imago heeft van een grijze muis kan de Senator uit Kentucky vandaag de machtigste man worden van zijn Republikeinse partij. McConnell was tot nu fractieleider van de Republikeinen in de Senaat en maakt het meeste kans om er de nieuwe voorzitter te worden, terwijl zijn collega John Boehner waarschijnlijk het Huis blijft leiden.

De hamvraag is welke strategie McConnell zal volgen nu hij de Senaat heeft gewonnen. "Zullen ze van (Obama's) Oval Office een vetofabriek maken door voortdurend wetten met 'conservatieve wenslijstjes' naar het Witte Huis te sturen, zoals het terugschroeven van Obamacare", vraagt Time-analyst Joe Klein zich af. "Of zullen ze akkoorden proberen te sluiten over immigratie, verbetering van de infrastructuur en mogelijk zelfs de zorgwet?". Het antwoord op beide vragen zal afhangen van de vraag wie de krachtmeting in de Republikeinse partij wint.

Tea Party of gematigder Republikeinen?

De verkiezing van nog meer Tea Party-radicalen in het Congres, zoals kandidaat-Senator Joni Ernst uit Iowa voorspelt niet veel goeds. In één van haar campagnespotjes schoot deze "motorrijdende mama, boerenmeisje en luitenant-kolonel met Irak-ervaring die méér in haar handtas draagt dan lipstick" met een revolver, op 'verlieslatende uitgaven en Obamacare'. Zij zal bij verkiezing front vormen met Tea Party-boegbeelden, zoals Rand Paul.
Of zien we toch een gematigder Republikeinse partij, die na zes jaar politieke guerrilla eindelijk terug bestuursverantwoordelijkheid zal opnemen? Deze kans is het grootst.

De Tea Party heeft voorlopig het doel bereikt waarvoor ze werd opgericht: de Democratische meerderheid in het Congres kraken. Zelfs Paul beseft: een mildere Republikeinse partij is nodig met één doel: '2016'. Met de blik op de volgende presidentsverkiezingen is het in hun belang om het politieke midden op te zoeken. Wie binnen twee jaar het Witte Huis wil veroveren kan niet zonder de onafhankelijke centrumkiezers, die de balans in het voordeel van een partij laten doorslaan. Joe Klein trekt de paralllel met 1998, "toen compromissen sluiten met een Democratische president (Bill Clinton, nvdr) tot zonderlinge resultaten leidde, zoals een begroting in evenwicht en een Republikeinse presidentsoverwinning in 2000."

Blijft Obamacare bestaan?

"Als we de Senaat verliezen garandeer ik jullie dat ze zullen proberen de zorgwetgeving terug te schroeven, hoewel meer dan 10 miljoen mensen een verzekering krijgen", waarschuwde president Obama in oktober nog. Het Democratische boegbeeld heeft reden tot bezorgdheid. De Republikeinen zijn vast van plan aan Obamacare te morrelen, vooral door de financiering te dwarsbomen. Op die manier wordt het moeilijker voor Obama om veto's uit te spreken, want financiering maakt dikwijls deel uit van programmawetten waarin veel andere uitgaven zitten. Maar afschaffen van Obamacare zit er niet in. Zelfs Republikein McConnell erkent dat hij daarvoor zestig stemmen nodig heeft in de Senaat, én Obama's handtekening.

Komt er een immigratiehervorming?

Het was één van Obama's belangrijkste campagnebeloftes: miljoenen van de geschatte 11 miljoen documentloze migranten in de VS regulariseren, vooral Hispanics in het kader van familiehereniging. Maar Obama's plan botste op parlementair verzet. De Democratische Senaat stemde weliswaar in 2013 met steun van 14 Republikeinen een migratiehervorming, die documentlozen de kans bood zich te legaliseren onder voorwaarden (boete en achterstallige belastingen betalen, een vaste job hebben); maar het Republikeinse Huis blokkeerde de wet. Naar alle verwachting zal president Obama nu een presidentieel decreet uitschrijven dat alvast het aantal uitwijzingen terugschroeft. Het doel daarvan is het thema terug op de agenda te zetten van het Congres.

En deze keer is de kans groot dat de Republikeinen in Huis en Senaat wél een migratiehervorming steunen. De logica is electoraal. Wie in 2016 het Witte Huis wil winnen en als partij wil groeien heeft de steun nodig van Hispanics, demografisch een steeds belangrijker kiesreservoir - ook in nieuwe swingstates als Colorado bijvoorbeeld. Omdat Latijns-Amerikaanse migranten ethisch-conservatiever zijn tellen de Republikeinen nu al veel Hispanics in hun rangen, zoals senatoren Ted Cruz uit Texas of Marco Rubio uit Florida die binnen twee jaar een gooi wil doen naar het presidentschap.

Wat nu voor Hillary Clinton?

Senator Hillary Clinton, wiens zetel niet op het spel stond, gebruikte deze verkiezingen als 'dry run' in voorbereiding op haar presidentiële ambities in 2016. Van september tot afgelopen zondag hield ze in 18 staten 45 verkiezingstoespraken om lokale kandidaten te steunen, vooral sterke vrouwen. De uitslag van deze kandidaten wordt een lakmoesproef voor haar electorale aantrekkingskracht. Als haar vriendinnen verkozen raken zullen ze haar Witte Huis-campagne steunen, bij verlies zal Clinton het in hun staten veel moeilijker krijgen. De Republikeinen vrezen haar kandidatuur, want al hun topkandidaten vallen haar nu al voortdurend verbaal aan. Clinton zal ook proberen meer zeggingschap te krijgen in de dagelijkse politiek van het Witte Huis, want elke beslissing van president Obama kan tegen haar worden gebruikt. De volgende presidentsverkiezingen beginnen dan ook al vandaag, op Capitol Hill.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234