Woensdag 27/01/2021

Oorlog in Kongo staat centraal tijdens Frans-Afrikaanse top

Parijs wil door Rwanda en Oeganda gesteunde rebellen betrekken bij vredesakkoord met Kabila

PARIJS.

IPS / reuters

Als Parijs op de twintigste Frans-Afrikaanse top over conflictpreventie wil praten, moet het zelf open kaart spelen over zijn verdoken rol in tal van Afrikaanse conflicten. Dat vindt een aantal gespecialiseerde niet-gouvernementele organisaties (ngo's) die als waarnemers aanwezig zijn op de top die vandaag en morgen plaatsvindt in de Franse hoofdstad.

Liefst 49 Afrikaanse staten stuurden een delegatie naar Parijs. De Frans-Afrikaanse top is een tweejaarlijkse 'informele' ontmoeting die sinds 1973 wordt gehouden, aanvankelijk alleen met francofone landen. Tegenwoordig nemen bijna alle lidstaten van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE) deel.

Ook de Kongolese president Laurent-Désiré Kabila reisde gisteren na zijn chaotische tweedaagse bezoek aan ons land door naar Parijs, waar hij opnieuw in het middelpunt van de belangstelling zal staan omdat zijn land momenteel het toneel is van een inter-Afrikaanse oorlog. Ook in Parijs werd een klacht ingediend tegen Kabila, na de twee klachten door Kongolese opposanten in België, warin hij wordt beschuldigd van schendingen van de mensenrechten. De Parijse indiener, de Internationale Federatie van Liga's voor de Rechten van de Mens (FIDH), zegt dat het Britse voorbeeld met de Chileense ex-dictator Augusto Pinochet inspirerend werkt op mensenrechtenorganisaties om andere leiders te vervolgen. De klacht van de FIDH tegen Kabila betreft vermeende martelingen en de "onmenselijke en vernederende behandeling" van opposanten. Kabila is overigens ook in Frankrijk als regeringshoofd diplomatiek onschendbaar.

De oorlog in de Democratische Republiek Kongo (DRC), waarbij al minstens een half dozijn Afrikaanse landen actief betrokken zijn, staat centraal op deze twintigste top. Toen hij vorig jaar de macht overnam in Kinshasa, veroordeelde Kabila luidkeels de Franse hulp aan zijn voorganger Mobutu Sese Seko.

In Parijs zal zeker gepoogd worden een opening te vinden die moet leiden naar een einde van het conflict in Centraal-Afrika. Weliswaar zijn er (officieel) geen vertegenwoordigers van de door Rwanda en Oeganda gesteunde rebellen aanwezig, maar die twee landen nemen wel deel. De Rwandese president Pasteur Bizimungu zei bereid te zijn zijn ambtsgenoot Kabila te ontmoeten. Volgens de Franse minister van Ontwikkelingssamenwerking Charles Josselin wint een Frans voorstel voor vrede in de regio stilaan steun van Afrikaanse leiders en moeten ook de rebellen bij een eindvoorstel betrokken worden. "Kongo grenst aan negen landen, met verschillende belangen in het conflict. Maar alle betrokken partijen moeten op vredesbesprekingen aanwezig zijn, vrienden en vijanden, dus ook de rebellen", zei Josselin na een eerste overlegronde.

Parijs probeert, net als ons land overigens, de laatste tijd een afstandelijkere en neutralere koers te varen op het continent. Pikant is dat precies Algerije verstek liet gaan met de mededeling dat het land "afstand wil nemen van het koloniale verleden". Kritiek op Franse geheime operaties en inmenging in interne Afrikaanse conflicten is er nog volop. In een gemeenschappelijke verklaring protesteert een vijftiental Franse ontwikkelingsorganisaties, waaronder Agir Ici en Survie, tegen de sfeer van geheimhouding die volgens hen nog steeds rond de Franse Afrika-politiek hangt. Parijs heeft defensieakkoorden lopen met acht Afrikaanse landen. Met 23 andere landen zijn er akkoorden over militaire samenwerking en technische bijstand. Volgens de Franse drukkingsgroepen komen sommige van deze akkoorden ondemocratische regimes ten goede en stellen ze Parijs in staat om zich blijvend te mengen in Afrikaanse interne conflicten.

"Er is meer informatie nodig om een effectieve politieke controle mogelijk te maken en zo te vermijden dat Frankrijk betrokken raakt bij dubieuze acties of regimes steunt die de rechten van de bevolking niet respecteren", zegt Maryline Ramackers van de drukkingsgroep Agir Ici. Meer politieke controle op Franse geheime operaties in Afrika is "nodig om een herhaling te vermijden van fouten uit het verleden".

De ngo's vragen dat de regering het Franse parlement een gedetailleerd overzicht geeft van de militaire samenwerkingsakkoorden met Afrikaanse landen en dat er een mechanisme komt waardoor de volksvertegenwoordiging beter toezicht kan houden op overzeese operaties van de Franse geheime diensten. In Frankrijk is de buitenlandse politiek de verantwoordelijkheid van de president en de minister van Buitenlandse Zaken, en heeft het parlement traditioneel weinig invloed.

Dat Parijs veel minder happig is om rechtstreeks militair tussenbeide te komen in Afrikaanse conflicten, wil niet zeggen dat het zich afzijdig houdt. De verantwoordelijkheid wordt steeds vaker doorgeschoven naar 'geprivatiseerde militaire groepen' en professionele huurlingen als het bedrijf Executive Outcome. "Het gevaar van een samenwerking met dergelijke groepen is dat zij geen belang hebben bij vrede. Integendeel. Om winst te maken hebben zij een markt nodig en oorlogen passen in hun marktstrategie", zegt Ramackers.

De ngo's vragen dat Parijs afziet van het gebruik van privé-legers om zijn belangen in Afrika te verdedigen. Ook willen ze dat Parijs zijn wapenuitvoer naar Afrika strikter controleert om te vermijden dat legaal of illegaal uitgevoerde wapens in de verkeerde handen terechtkomen. De ngo's verwijzen naar de Franse betrokkenheid bij wapenleveringen aan Rwanda voor, tijdens en na de volkerenmoord van 1994.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234