Donderdag 29/07/2021

Oorlog in je oor

Het Britse stadje Corby hing tot voor kort helemaal

De Mosquito, de verborgen zoemer die (hang)jongeren na zes minuten verjaagt, duikt nu ook in België op

De eerste Mosquito's zijn in België verkocht. Aan wie weten we niet, maar ergens hangen twee grijze kastjes ultrasoon te zoemen en bij elke passerende tiener voelt dat aan als 'een alarmklok in je hoofd'. Het wondermiddel tegen hangjongeren wordt massaal ingezet in Nederland en Groot-Brittannië. Daar zijn hele steden er al mee uitgerust en startte deze week een grote tegencampagne: 'Is dit het soort samenleving dat we willen, waar het jongeren onmogelijk wordt gemaakt om nog buiten te komen?' door Douglas De Coninck

Dit zijn de voornemens van Omar (15) voor de jaren die komen: dingen kapotslaan, auto's in brand steken en rennen als de politie komt. Zijn vriend Youssef (15) werd deze week vrijgesproken van inbreuk op het door burgemeester Aleid Wolfsen van de socialistische PvdA uitgevaardigde samenscholingsverbod. "We mogen maximaal met z'n vijven bij elkaar staan. De rechter vond het verbod belachelijk en dat bespaarde me 240 euro."

Ilias (15): "Ik heb mijn boete wel betaald. Stom, weet ik nu, want je kunt ook vier dagen in de gevangenis gaan zitten, heb ik gehoord. Wat ik misdaan had? Hetzelfde als wat ik nu doe. Hier staan en praten met mijn vrienden. Trouwens met u, meneer de journalist erbij, zijn we met z'n zessen en riskeren we allemaal een boete."

Youssef: "Ik ga het in september nog één keer proberen. School. Je weet nooit dat ze me toelaten."

Mohamed (15): "Ze zullen je twee weken toelaten. Dan zeg je één focking verkeerd woord en sturen ze je weer weg."

Omar: "We zijn alle vijf van school gestuurd."

Opeens verstommen de stemmen. Gelijktijdig, als gestoken door vijf wespen, stappen de jongens weg, weg van hier.

Omar: "U hoort echt helemaal niks? Gek toch!"

Wij horen niks, Omar en zijn vrienden zetten hun mp3's op. Welkom in Utrecht, wijk Kanaleneiland, meer bepaald de Bernadottelaan. In de vooral door Marokkaanse families bewoonde woonwijk naast het shoppingcenter hangen vijftien Mosquito's.

Volwassenen horen niets

"Het systeem werkt als volgt", zegt directeur Donald van der Laan van de Rhine Consulting Group, die de Mosquito verdeelt in de Benelux en het geval-Utrecht graag aanhaalt als zeer geslaagde toepassing. "Het apparaat verspreidt een zoemend geluid met een zeer hoge ultrasone frequentie (boven 8.000 hertz, DDC). Zo net rond de grens van wat een achttienjarige nog kan horen. Studies hebben uitgewezen dat je gehoor er vanaf je achttiende op achteruitgaat. Het systeem is zo ontwikkeld dat het juist op die leeftijdscategorie mikt: tussen vijftien en vijfentwintig jaar. Terwijl volwassenen niks horen, ervaren jongeren het als uitermate irritant."

De Mosquito, voluit Mosquito Sonic Teenage Deterrent, werd ontwikkeld door de Britse uitvinder Howard Stapleton en in 2005 op de markt gebracht door het bedrijf Compound Security Systems. Voor zijn uitvinding ontving Stapleton in 2006 de IgNobelprijs, de alternatieve trofee voor 's werelds meest stupide uitvinding. Zoals wel vaker bleek slechte reclame evengoed reclame. In Groot-Brittannië stonden vorig jaar 1.500 Mosquito's te zoemen, volgens de laatste telling zijn het er nu al meer dan 3.500. In Nederland heeft Rhine Consulting Group er al 300 verkocht en blijven de bestellingen binnenstromen.

"De meeste van onze klanten zijn gemeentebesturen, zoals Utrecht", zegt Donald van der Laan, meer dan verbaasd te vernemen dat een journalist zich zonder gewapende escorte in de Bernadottelaan durfde te begeven. "Misschien had u geluk, maar het is echt gevaarlijk daar, hoor. Die Mosquito's waren nodig, bij de vorige ramadan stonden tot laat in de avond allemaal jongeren op straat. Waar ze dan naartoe moeten? Da's hun probleem, het punt is dat ze op die kruispunten niet meer voor overlast kunnen zorgen."

Sinds 2003 investeert Johan Cruijff, Nederlands grootste voetballer ooit, een deel van zijn vermogen in een stichting die kleine voetbalveldjes bouwt in achtergestelde woongebieden. Er is al zo weinig recreatiemogelijkheid voor jonge allochtonen in die wijken, luidt de redenering, terwijl het er wellicht wemelt van verborgen voetbaltalent. Er zijn in Nederland intussen al 50 Cruijff Courts. Bij de Rhine Consulting Group vinden ze dat een goede zaak.

Van der Laan: "Die pleintjes genereren overlast. Het zal je maar overkomen om een halve kilo leer op de voorruit van je nieuwe auto te zien neerploffen. De ballen vliegen de hele tijd over het hek. En die jongeren voetballen niet alleen, ze blijven daarna ook rond die pleintjes hangen. We krijgen nu veel aanvragen voor Mosquito's rond Cruijff Courts. Niet dat we die jongeren willen verbieden te voetballen, het systeem kan op een bepaald uur in de avond worden ingeschakeld."

Het Britse marktonderzoeksbureau Midcounties.coop publiceerde in 2006 een studie waarvoor op twaalf plaatsen was gemeten hoe lang het duurt voor de laatste jongere is verdwenen na het inschakelen van de Mosquito: gemiddeld 6 minuten. En, besluit de studie: 'No negative feedback or complaints have been received.'

"Wat je ziet, is dat jongeren eerst niet snappen waar het geluid vandaan komt", zegt Van der Laan. "Voor hen is het zoiets als gekras met vingernagels op een schoolbord. Ze staan er verder niet bij stil en verplaatsen zich intuïtief naar een andere plek. Wij noemen het een virtueel hek. Het is alleen stukken goedkoper en efficiënter."

'Een alarmbel in mijn hoofd'

Britse mensenrechtenorganisaties lanceerden dinsdag de campagne BuzzOff: zet alle Mosquito's uit. Wat in Groot-Brittannië in 2006 begon met een paar van die apparaten aan uitgangen van shoppingcentra, groeide in een mum van tijd tot nationale plaag.

"Zonder dat wij volwassenen iets merkten, zijn hele delen van het land ontoegankelijk gemaakt voor jongeren", zegt campagnewoordvoerster Lisa White. "Hoe is dat zo gekomen? De ene winkelier begint ermee, verjaagt probleemsituaties zo tot voor de deur van de andere winkelier, dus koopt die er ook één, en zo verder. Steden als Londen, Plymouth, Liverpool en Newcastle hangen er nu bijna helemaal vol mee. Er was één stad, Corby, waar het compleet uit de hand was gelopen en nagenoeg het volledige grondgebied was afgedekt. Het gemeentebestuur heeft moeten ingrijpen, want kinderen weigerden nog het huis uit te komen om naar school te gaan."

Een van de campaigners van BuzzOff is Barry, een jongen van vijftien. Hij beschrijft het geluid "als een alarmbel die de hele tijd afgaat in mijn hoofd". De jongen woont in de stad, te midden van de Mosquito's, en zegt voortdurend te kampen te hebben met hoofdpijn. Specifieke klachten komen van ouders met autistische kinderen. Die worden helemaal wild van Mosquito. Heeft die volgens de fabrikant een bereik van slechts 20 meter en geraakt het geluid normaal niet door muren van huizen, dan ligt dat bij autistische kinderen blijkbaar anders.

Lisa White: "De vraag is of dit het soort samenleving is dat we willen, waar het jongeren onmogelijk wordt gemaakt om nog buiten te komen? Dat je iets wilt doen aan overlast door bepaalde gangs, tot daar aan toe. Maar dit is niet de manier. Het geluid maakt geen onderscheid en viseert alle kinderen, ook baby's. De fabrikant argumenteert dat baby's in de eerste maanden een gehoor hebben tot 20.000 hertz. Daardoor, zegt de fabrikant, beleven ze elk geluid hoe dan ook drie keer zo intens als wij, maken ze het onderscheid niet, en zouden ze geen hinder ondervinden van de Mosquito. Sorry, maar als je de fabrikant vraagt op welke wetenschappelijke studie hij die stelling baseert, dan blijkt er geen enkele te zijn verricht. De enige die ons eventueel een antwoord zou kunnen geven, is de baby zelf."

De BuzzOffcampagne gaat nog wel even door, want de Britse regering liet dinsdag al weten dat ze er voorlopig niet aan denkt een verbod uit te vaardigen. De grote winkelketens en lokale besturen zijn er veel te gelukkig mee. In Nederland staat de extreem linkse SP eenzaam met zijn kritiek. Alle overige partijen bezigen een discours waarin 'in bepaalde situaties' de meest voorkomende zinssnede is. Terwijl de Mosquito nu ook in de VS, Australië en Zuid-Afrika aan zijn opmars is begonnen, blijkt Zwitserland de enige natie ter wereld te zijn waar de regering werkt aan een verbod.

Een Mosquito kost 890 euro. Net zo goed als gemeenten en politiediensten kunnen particulieren er online één bestellen. Het enige wettelijke bezwaar dat een Belgische particulier daarvan zou kunnen weerhouden, houdt verband met de wet op geluidsoverlast. Doordat de Mosquito amper decibels verspreidt, lijkt geen enkel wettelijk obstakel aanwezig.

Kreeg u al bestellingen uit België?

Van der Laan: "Ja, een drietal, en we hebben ook geleverd, maar ik kan u geen namen of adressen geven. Laat ons zeggen dat deze Mosquito's zich bevinden op voor ons 'niet-traceerbare plaatsen'. Een van onze drie Belgische klanten stuurde hem terug. Niet omdat de Mosquito niet werkte, maar omdat de handelspartner met wie hij in het centrum van Antwerpen een zaak wou beginnen, zich terugtrok en de zaak niet werd geopend."

Er zijn dus twee plekken in Belgen waar jongeren worden verjaagd door een akelig geluid, zonder dat ze enig idee hebben waar het vandaan komt?

"Ik kan enkel zeggen dat we hebben geleverd aan twee particulieren in België. De één was, dacht ik, uitbater van een restaurant, de ander iemand die had geïnvesteerd in vastgoed in een buurt met problemen."

Was er ook belangstelling van Belgische overheden?

"Een Belgische politiedienst is het systeem in Rotterdam gaan bekijken. Ook hier: sinds de campagne in Groot-Brittannië ligt het allemaal een stuk gevoeliger. Ik zeg u dan ook liever niet welke politiedienst het was. Ons grote probleem met de Belgische markt is het Vlaams Belang. In Mechelen heeft de lokale voorman (Frank Creyelman, DDC) begin vorig jaar op de gemeenteraad voorgesteld de Mosquito in te voeren. Pech voor ons: doordat het voorstel uit die hoek kwam, waren de andere partijen tegen en werd ons product opeens geassocieerd met juist die partij waarvan we liever geen steun hadden gekregen."

Kunt u dat dan niet begrijpen, dat dit apparaat weerzin opwekt?

"Het moet oordeelkundig worden gebruikt, bij voorkeur in overleg met politiediensten en buurtbewoners, om op specifieke locaties wat te doen aan specifieke problemen. Opmerkelijk wel: we waren volop bezig met een Belgische website, in twee talen. De vertaalster belde me: 'Hoe vertaal ik hangjongere naar het Frans?' Er bleek in het Frans geen woord voor te bestaan. Het bestaat alleen in Nederland. Het zou dus ook wat met culturen te maken kunnen hebben."

Inmiddels in Utrecht

Eind vorige maand werden in de Utrechtse wijk Kanaleneiland twee agenten door jonge allochtonen in een hinderlaag gelokt en zwaar toegetakeld. "Eén kreeg een messteek in zijn keel", zegt Omar, zelf net vrij bij gebrek aan bewijs na vier maanden voorhechtenis vanwege een vechtpartij met een agent. "Het is een oorlogssituatie hier, stilaan. Zoals in de Franse banlieues. Wij mogen hier niet staan, daar niet staan. Het komt eigenlijk hierop neer dat de wet ons verbiedt te bestaan."

Ilias: "Wat wil je dat we doen? Er is al eens met een gestolen auto tegen zo'n paal aan gereden waar een Mosquito aan vast hing. De gemeente heeft nu betonblokken rond de palen geplaatst. Dus moeten wij weer andere manieren bedenken. Maar wees gerust: lukt wel."

"Vroeger", zegt Youssef, "was ik zo niet." De jongen beweert na al die tijd immuun te zijn voor de Mosquito, vindt zichzelf trouwens cool met zijn mp3 onder de zoemende paal. "Ik let er niet meer op. Wat niet wegneemt dat ik me blijf ergeren. Vroeger had ik plannen. Ik wou studeren, werk vinden. Ik heb die dromen nog altijd, maar elke stap die ik in mijn eigen straat zet, herinnert me aan het feit dat de overheid mij ziet als een te verdelgen insect."

"Er is ons nooit gezegd waarvoor die dingen dienden. Ze hingen er ineens. We hebben zelf moeten ontdekken van hoe laat tot hoe laat ze zoemen - dat verandert af en toe -, we hebben aan onze jonge broertjes en zusjes moeten uitleggen wat het is en waarom ravotten op het pleintje er niet meer in zit. Onze moeders hebben zelf moeten uitvissen waarom het raam op warme dagen niet meer kan openstaan en baby's de hele tijd huilen."

vol Mosquito's. 'Het is compleet uit de hand gelopen. Kinderen weigerden nog het huis uit te komen

om naar school te gaan'

'Ik wou studeren, werk vinden', zegt Youssef (15). 'Ik heb die dromen nog, maar elke stap die ik in mijn eigen straat zet, herinnert me aan het feit dat de overheid mij ziet als een te verdelgen insect'Het Britse stadje Corby hing tot voor kort helemaal vol Mosquito's. 'Het is compleet uit de hand gelopen. Kinderen weigerden nog het huis uit te komen om naar school te gaan'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234