Vrijdag 04/12/2020

Oorlog en vrede volgens Hollywood en de Academy

Roel Van Bambost

Volgens Roel Van Bambost wordt Tinseltown kritischer voor buitenlandbeleid van VS

was jarenlang filmrecensent bij de VRT en AVS, en nu recent bij EXQI, op woensdag in het Cultuurjournaal.

De meervoudige Oscarbekroning van ‘The Hurt Locker’ is uitzonderlijk, en de belangrijkste reden voor Roel Van Bambost is deze: ‘Voor het eerst spreken de creatieve geesten van Hollywood zich uit over oorlogen die nog volop woeden.’

Zondag won The Hurt Locker liefst zes Oscars op negen nominaties. Een ongeziene triomf voor dit verhaal, dat speelt in volle oorlogstijd in Irak. Dat de film door een vrouw geregisseerd en gecoproduceerd werd, is mooi meegenomen. In haar dankwoord refereerde regisseuse Kathryn Bigelow immers aan de jongens in overzeese militaire dienst: “Ik wil deze award opdragen aan de vrouwen en mannen die dagelijks hun leven riskeren in Irak, Afghanistan en elders. Mogen ze veilig thuis komen.”

Toen Bigelow als coproducer ook nog de beste film binnenrijfde, voegde ze daaraan toe dat “het niet enkel de militairen waren die bedankt moesten worden, maar iedereen in uniform, zoals de hulpdiensten en de brandweerlui. Ze zijn hier voor ons en wij voor hen.” En uit de speech van scenarist en coproducer Mark Boal leerden we dat de man als journalist in Irak gewerkt heeft en daar de ideeën voor zijn scenario opgedaan heeft. Boal, die ook een Oscar in de wacht sleepte, hoopte ook dat collega’s in de pers hem zouden volgen om de gebeurtenissen in Irak levendig te houden bij een zo breed mogelijk publiek.

Met de 6 Oscarbeeldjes voor The Hurt Locker zondag moet dat in elk geval lukken. De film bracht tot nog toe zo’n 14,7 miljoen dollar op - nauwelijks meer dan het productiebudget - en in België deed hij het zeer middelmatig aan de bioscoopkassa. Dankzij de Oscars wordt hij hier opnieuw uitgebracht, en zeker ook elders, zodat de impact van The Hurt Locker toch die van een arthousefilm zou kunnen overstijgen. Is dat belangrijk? Zeker, maar het feit dat The Hurt Locker genomineerd werd én won, is nog veel betekenisvoller.

Pas jaren na de oorlog in Vietnam werden er scenario’s geschreven en films gerealiseerd die met dat heikele onderwerp te maken hadden. Er was in 1968 wel The Green Berets van en met John Wayne, maar dat was bijna pure propaganda, Hollywood onwaardig. De meer kritische films lieten op zich wachten. Het hallucinante anti-Vietnamepos The Deer Hunter van Michael Cimino, met onder andere Robert de Niro en Christopher Walken, kwam pas in 1978 in de zalen en won prompt de Oscar voor beste film en regisseur. Het ook in 1978 uitgebrachte Coming Home, over de gevolgen van de Vietnamoorlog op het thuisfront, van Hal Ashby met Jane Fonda en Jon Voigt in de hoofdrollen, won in 1979 ook drie Oscars, voor de twee hoofdacteurs en voor het scenario. Pas in 1986 bracht ook de immer controversiële filmmaker Oliver Stone (zelf een Vietnamveteraan) Platoon uit, over de innerlijke conflicten van diverse frontsoldaten. Ook Platoon won in 1987 de Oscar voor beste film én regisseur.

Je zou dus kunnen besluiten dat de democraten in Hollywood altijd oog gehad hebben voor geëngageerde films over de Amerikaanse oorlogspolitiek. Maar het uitzonderlijke dit jaar is het feit dat het de eerste keer is, niet enkel dat een vrouw de Oscar in de wacht sleept, maar ook dat de creatieve geesten in de Amerikaanse filmwereld zich nu al uitspreken over oorlogen (want ook Aghanistan werd vermeld in de dankwoorden) die nog volop aan de gang zijn. We kregen de afgelopen tijd al films tegen de oorlog in Irak, zoals In The Valley Of Elah van Paul Haggis, Redacted van Brian de Palma en Grace Is Gone met John Cusack. Dat bewijst dat heel wat Amerikaanse filmmakers zich zorgen maken over het buitenlandse beleid - zeker dat van voormalig president Bush, maar ook dat van Obama. Het toont ook aan dat de leden van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) hen daarin steunen door op die kritische films te stemmen. Zoals gezegd heeft Hollywood altijd al een democratisch, ietwat links imago gehad, en dat uit zich gelukkig in het stemgedrag bij de belangrijkste filmprijzen in de VS, bij uitbreiding in de wereld. Tussen haakjes: The Hurt Locker heeft zijn favorietenrol ook al kunnen waarmaken bij de Britse filmprijzen, de BAFTAS.

Ik denk en hoop dat deze prijzenslag iets kan losmaken bij een breed publiek, vooral in de VS, waar dat geen evidentie is. Want ook al kan ik de prijzen voor The Hurt Locker alleen maar toejuichen, bij de Oscar voor beste actrice heb ik wel gemengde gevoelens. Sandra Bullock speelt in The Blind Side een blanke, christelijke vrouw in het zuiden van de VS die een dakloze zwarte jongen in huis neemt en opvoedt tot een bekwaam American footballspeler. Ik kon me niet van de indruk ontdoen dat men met deze film (based on a true story) met alle geweld wou bewijzen dat Republikeinen - zo wordt de familie uitdrukkelijk geprofileerd - ook in staat zijn tot mededogen met de zwarte medemens. Waarbij Bullock zorgt voor een soort Sarah Palin-effect. Laat ons maar hopen dat ze wel degelijk gewonnen heeft voor haar prestatie als actrice (want ze doet het uitstekend) en niet als symboolfiguur.

De grote verliezer dit jaar was Avatar met slechts drie beeldjes. En afgezien van de effecten en het spektakel bevatte de film wel degelijk een aantal boodschappen: van ecologische aard, levensbeschouwelijk (de Na’vi leven volgens de wetten van de natuur, zoals nu nog de native Indians). En ook politiek: Amerikanen moeten ophouden andere culturen aan te vallen of te bezetten omwille van hun bodemrijkdom (een duidelijke verwijzing naar Irak). Maar blijkbaar waren die boodschappen iets te subtiel verpakt om de Academy te verleiden.

De Academy heeft dit keer heel opvallend gekozen voor een realistischere aanpak met een duidelijke stellingname. Want ook al is The Hurt Locker een soort avonturenfilm, de boodschap is niet toevallig aanwezig; dat hebben de makers trouwens ook niet gewild. Ze hebben een ‘kleine’ film willen maken met een duidelijk statement over de Amerikaanse aanwezigheid in Irak en Afghanistan.

Naar verluidt zou hun gewraakte coproducer Nicolas Charnier (hij mocht op de Oscarshow niet verschijnen omwille van e-mails die hij naar Academyleden verstuurde om te stemmen voor zijn film) een paar keer hebben geopperd dat Bigelow en co te veel een arthousefilm aan het maken waren, dat hij de film veel breder zag. Waarop hij van de set gegooid zou zijn. Als dat waar is, dan kan ik enkel maar meer respect opbrengen voor de makers van deze bijzondere film. Want dat betekent dat ze niet gezwicht zijn voor de dollar, maar een duidelijke boodschap naar het Amerikaans beleid hebben geformuleerd, met veel integriteit en zonder enige vorm van sensatie. Alvast een overwinning voor de geëngageerde Amerikaanse filmmakers én een krachtig signaal naar de Amerikaanse politici toe.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234