Vrijdag 26/04/2019

Binnenland

Oordeelt de robotrechter straks over achterstallige rekeningen?

In Nederland zijn robotrechters in opmars. Beeld ANP XTRA

Nederlandse bedrijven als bol.com sturen steeds meer schuldenaars naar digitale platformen, waar een algoritme over hun lot beslist. In België lopen we nog geen storm voor deze robotrechtspraak. Toch is de geest, ook hier, al uit de fles. 

Wie in Nederland zijn rekening van webwinkel bol.com of de kosten voor zijn ziekteverzekering niet kan aflossen, wordt tegenwoordig niet meer naar een rechtbank gestuurd. Nederlandse ondernemers hebben daarvoor online-platformen opgericht die met een algoritme het werk van een rechter overnemen. Snel, goedkoop en efficiënt, zo presenteren de digitale rechtbanken zich.  

E-Court, de grootste van deze robotrechtbanken, is in enkele jaren tijd uitgegroeid tot een gigantisch juridisch bedrijf. In 2017 zijn 20.000 Nederlanders volgens De Groene Amsterdammer  voor de robotrechtbank gedaagd. Dit jaar zou dat aantal verdubbelen.

"Die platformen zijn een ongunstige ontwikkeling voor de consument", zegt Janek Nowak, die momenteel aan de KU Leuven een doctoraat afwerkt over consumentenrecht. "Het zijn eigenlijk geen rechtbanken, maar private arbitrage-instanties, die eenvoudige juridische zaken afhandelen. Ze doen dat echter zonder veel rechterlijk toezicht en op een manier die de consument niet goed beschermt." 

Misplaatste empathie

Als ze een zaak willen beginnen, laden schuldeisers via het digitale portaal enkele bewijsstukken op, en dan doet de robotrechter, vaak binnen enkele dagen al, een uitspraak. "Volgens het Europees consumentenrecht kun je nog steeds van een procedure voor een digitaal platform afzien", zegt Nowak. "Maar dan moet je dat als consument wel weten, en daar wringt het schoentje."  

En dan is er nog een probleem: e-Court gaat er prat op dat er bij zijn vonnissen geen sprake is van 'misplaatste empathie', die een menselijke rechter wel zou voelen. Maar die empathie is in dit soort zaken net hard nodig, zegt Nowak. "Als iemand zijn rekening niet betaalt, is dat niet altijd omdat hij niet wil, maar vaak ook omdat hij dat simpelweg niet kan. Geef je die schuldenaars geen oplossing op maat, dan duw je die mensen nog meer in de problemen." 

In België bestaat een digitale rechtbank voor consumenten nog niet. Maar een digitaal platform waarbij bedrijven hun schulden onderling kunnen regelen, is er wel al. Om de werklast bij rechtbanken van koophandel te verlichten is in ons land het Centraal Register voor de Invordering van Onbetwiste Schulden opgericht, kortweg CROS.  

Parallel

Volgens De Tijd is er sprake om het digitaal platform ook in ons land uit te breiden naar consumenten. Al is het nog te vroeg om daar uitsluitsel over te geven, klinkt het op het kabinet van minister van Justitie Koen Geens (CD&V). 

Er is niettemin een onrustwekkende parallel te zien tussen het Nederlandse e-Court en het Belgische CROS. Bij beide is een rechterlijke toetsing ingebouwd. Nederlandse rechters moeten de vonnissen van het e-Court checken, maar zouden daar in de praktijk heel snel overgaan. In België moet een beslagrechter zijn fiat geven, als een gerechtsdeurwaarder iets in beslag neemt. Maar door tijdsgebrek blijft die controle nu vaak erg oppervlakkig. 

"We moeten ons toch ook realiseren dat de meeste bedrijven bij rechtbanken geen gehoor vinden, omdat de advocaten vaak duurder zijn dan de vordering", zegt Matthias Dobbelaere-Welvaert, managing partner van deJuristen. "Maar zo'n Nederlands systeem zou ik in België niet graag zien verschijnen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.