Vrijdag 22/11/2019

'Ook wij zijn maar fragiele mensen'

Lever-pancreaschirurg Baki Topal (49), die opzien baart in de VIER-serie Topdokters, is een wereldautoriteit. Maar liever gaat hij als 'Baki' door het leven, een gewone mens die andere gewone mensen helpt.

Gewoonlijk is woensdag op campus Gasthuisberg (UZ Leuven) de rustigste dag van de week voor Baki Topal. Die dag is gereserveerd voor overleg, voor onderzoek, voor administratie. Dit keer wacht er ook ander werk: een interview.

"Het is voor het goede doel", zegt hij over de aandacht die hij nu krijgt. Dat doel is de afstand tussen patiënt en specialist volledig doen verdwijnen. "Dat was ook de belangrijkste reden waarom ik wilde deelnemen aan Topdokters. Het brede publiek moet weten hoe wij werken en wat ons bezighoudt. Dat maakt de afstand kleiner."

Nu speelt bij dat publiek nog vaak onzekerheid, schroom, ontzag. "Terwijl artsen ook maar gewone, fragiele mensen zijn, net als zij."

Professor Topals passage in Topdokters gaat dan ook niet onopgemerkt voorbij. Sommige van zijn interventies zijn op zijn minst indrukwekkend te noemen. In aflevering één sneed hij tijdens een zeven uur durende operatie een tumor van vier kilogram uit een vrouw weg. Hypergeconcentreerd was hij. Sloot op sommige momenten zelfs de ogen. Ook de kleinere fragmenten vallen op. Een professor die zijn patiënten even over de rug wrijft, die hen toedekt in hun ziekenhuisbed, die hen met een knuffel naar huis stuurt. Je ziet het zelden.

Reallife

Het is pas als beide partijen op hetzelfde niveau zitten dat goede hulpverlening mogelijk is, gelooft de lever-pancreaschirug. "Vanaf het eerste moment moet het goed zitten. Anders wordt het een toneelspel. Dat kan niet: wat wij hier in het ziekenhuis doen is reallife."

Baki Topal werd een paar weken geleden de dokter genoemd die nauwelijks iemand kan redden. Verschillende kranten schreven dat de man 98 procent van zijn patiënten ziet sterven. Dat wil hij meteen rechtgezet zien. "Het klopt dat de overlevingskansen bij mensen met pancreaskanker extreem laag zijn, en dat 98 procent van hen het niet haalt. Dat komt omdat het merendeel uitzaaiingen heeft, waardoor een operatie geen zin heeft. De mensen die ik voor mij krijg, behoren tot de 10 procent zonder uitzaaiingen. Zij maken via een complexe ingreep toch kans om definitief te genezen."

Heel hoog is die kans, met 25 tot 30 procent, wel nog altijd niet. Dat is lastig, geeft de prof toe, maar niet demotiverend. "Iemand moet deze mensen toch hulp kunnen bieden. Ze hebben daar evenveel recht op als anderen."

Wakker liggen

Dat het misloopt is part of the job. In Topdokters moet Topal op een gegeven moment een 'slechtnieuwsgesprek' voeren. Hij beaamt wat ook de dokters in de vorige reeks zeiden: het went nooit. "De woorden zijn niet lastig om uit te spreken, maar wat daarna volgt, wanneer de betekenis binnensijpelt, dat blijft een van de moeilijkste dingen. Ik weet nog steeds niet goed hoe ik moet anticiperen op de gevoelens die zo'n boodschap bij mensen oproept. Elke persoon reageert anders."

Heel wat van die patiënten blijven ook in zijn hoofd zitten. "Zeker degenen bij wie na een succesvolle ingreep de toestand plots toch weer verslechtert. Dat is nochtans niet zo ongewoon in dit vakgebied: je kunt iemand volgens het boekje behandelen en dan toch geconfronteerd worden met ernstige complicaties. Dat controleverlies vind ik heel moeilijk. En daarvan kan ik wakker liggen. Nu, ik houd dat voor mezelf. Ik wil mijn gezin niet met verhalen van al mijn patiënten belasten. Als ik bij mijn vrouw en dochter ben, dan gaat mijn aandacht naar hen. Dan zijn zij prioriteit. Die focus verleggen helpt mij ook om de zware zaken los te laten."

Veeleisend

Als kind al wilde Topal dokter worden. Niet omdat hij een groot en lichtend voorbeeld had, wel omdat het een logisch traject zou zijn. "Op de kleuterschool, op de lagere school, in het middelbaar: overal was ik de beste van de klas. In die tijd zei iedereen dat geneeskunde de moeilijkste discipline was. Dus was het vanzelfsprekend voor mij, maar ook voor mijn omgeving, dat ik mij daarin zou bekwamen."

Zijn specialisatie, waarmee hij nu zulke hoge ogen gooit, kwam er niet van de ene dag op de andere. "Het is een proces, in mijn geval een dat gelijkloopt met mijn karakter. Ik ben veeleisend voor mezelf: ik leg de lat zo hoog mogelijk, ik wil de beste zijn. De lever en de pancreas trokken mijn aandacht omdat het zeer complexe organen zijn. Toen ik doorhad dat er weinig professionals waren voor de mensen die in deze organen een kanker ontwikkelen, wist ik: hier steek ik mijn energie in."

Tot op vandaag heeft hij geen spijt van die keuze. "Van alle lichaamsdelen blijven deze twee mij het meest boeien, het meest inspireren. Dat is nodig, want er zijn nog veel uitdagingen. We weten bijvoorbeeld nog altijd niet goed hoe en waarom de kankers zich daar ontwikkelen."

Dat Topal de lat hoog legt, werd vorig jaar duidelijk. In november werd hij op het koninklijk paleis in Brussel door koning Filip verheven tot commandeur in de Kroonorde voor het ontwikkelen van een grensverleggende operatietechniek. Die halveert het risico op overlijden van patiënten met pancreaskanker na de zogeheten Whipple-operatie - hun enige kans op overleving. Tijdens deze ingreep, waarvan er wekelijks wel een door Topal wordt uitgevoerd, worden de pancreaskop, samen met de twaalfvingerige darm, de galweg, de galblaas en soms ook een deel van de maag verwijderd. Op het einde van de operatie moet de pancreas gereconstrueerd worden. Maar daar komen vaak verwikkelingen bij kijken. Een op de twintig haalt het bij de klassieke ingreep niet. Dankzij de techniek van Topal, waarbij de pancreas niet in de dunne darm maar wel in de maag gereconstrueerd wordt, ligt het overlijdensrisico nu twee keer lager.

"Ik ben heel blij dat mensen mijn inspanningen erkennen", zegt de mijnwerkerszoon. Maar bewonderenswaardig vindt hij zijn prestaties niet. "Weet je wat bewonderenswaardig is? Wat mijn vader heeft gedaan. Hij heeft ervoor gezorgd dat ik alle faciliteiten had om te kunnen groeien tot de arts die ik nu ben."

Terug naar 1965

Hij duikt terug in de tijd, naar 1965. Toen kwam Baki Topals vader voor het eerst vanuit Trabzon, Turkije, naar Heusden-Zolder, België. "Hij liet zijn vrouw en negen kinderen achter om te zien of hij duizenden kilometers van huis een betere toekomst voor ons kon uitbouwen. Dat blijf ik bewonderen. Dat iemand voor zijn gezin naar een plek trekt waar hij de cultuur, de taal en de mensen niet kent. Het enige wat hij wist, was dat hij dagelijks 800 meter onder de grond zou zakken, om steenkool te rapen."

Vijf jaar later haalde vader Topal het volledige gezin naar Limburg. "Zijn droom was dat alle kinderen naar de universiteit zouden gaan. Vanzelfsprekend was dat niet, met de povere middelen die we hadden. Maar het is gelukt. En daar ben ik hem heel dankbaar voor."

Authentiek

Het is ook van zijn vader dat hij de waarden heeft meegekregen die hij vandaag aan het UZ Leuven uitdraagt. "Het materiële was bij ons van geen enkel belang. Het maakt het leven makkelijker, maar niet gelukkiger. Warmte en affectie doen dat wel. Je mag de hoogste pief worden, zolang je maar een authentiek mens blijft, zei mijn vader altijd."

Op zijn Twitter-pagina staat ergens: geef #racisme geen kans. Speelde zijn culturele achtergrond hem tijdens zijn carrière dan ooit parten? "Ik wist dat die vraag zou komen (stilte). Ik denk dat het voor- en nadelen heeft gehad. Het is als in de chemie: soms is iets positief en trekt het aan, soms is iets negatief en stoot het af. Het is de natuur. Ik heb nooit willen stilstaan bij de momenten waarop iets of iemand mij in een andere richting probeerde te duwen dan de richting die ik voor ogen heb. Ik wil vooral vooruit."

Een getekend kaartje op de muur van Topals bureau valt nog op. "Bedankt voor het tweede én derde leven dat je me gegeven hebt", staat erop. Dat zijn pluimen op zijn hoed. "Maar ik verwacht ze nooit. Ik probeer gewoon zo goed mogelijk te helpen. Ook zonder dankjewel zal ik mij gelukkig voelen", zei hij eerder.

Hij staat op. Met open armen loopt hij richting de deur. Er volgt een hartelijke handdruk. En, zoals te voorspellen, een hand op de schouder. "Ciao!"

Topdokters, elke dinsdag om 21 uur op VIER.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234