Vrijdag 18/06/2021

Ook weldoeners mogen ruziën

De Belgische ngo's zijn het zwaar oneens over het verloop van de geldinzameling voor Nepal. Behoorlijk gênant, maar aan de andere kant is het misschien wel goed dat de smeulende meningsverschillen nu eindelijk aan de oppervlakte komen.

Het woord 'ruzie' mag niet gebruikt worden en het begrip 'met elkaar over het straat rollen' nog veel minder. Laten we dan maar zeggen dat er tussen de grote Belgische ngo's een stevige discussie op gang is gekomen over de fondsenwerving voor de ramp in Nepal.

Directe aanleiding is het tv-spotje over de aardbeving dat sinds vorige week wordt uitgezonden op de belangrijkste Vlaamse tv-zenders. Bij vorige humanitaire crises kwam enkel het rekeningnummer van het Consortium 12-12 in beeld. Maar nu beslisten de zenders om ook de nummers van Artsen Zonder Grenzen, het Rode Kruis en SOS Kinderdorpen weer te geven.

Afgelopen weekend bleek dat de 12-12-fondsenwerving slechts traag op gang kwam. Terwijl in het Verenigd Koninkrijk al 40 miljoen euro was opgehaald en in Nederland 9 miljoen, bedroeg de opbrengst in België slechts 600.000 euro (ondertussen is dat bedrag opgelopen tot 1,85 miljoen, KoV). "De actie heeft dringend meer steun nodig", zei directeur Erik Todts van het Consortium. Maar Todts voegde er nog een tweede uitspraak aan toe. "Het werkt beter in landen waar alle neuzen in dezelfde richting staan en er slechts één gemeenschappelijk rekeningnummer is."

Vooral het Rode Kruis reageerde verontwaardigd. "Jammer dat we deze discussie nu moeten voeren, zo kort na een dramatische aardbeving", verklaarde woordvoerster An Luyten aan verschillende media. "Het zou inderdaad beter zijn mochten we samen fondsen werven. Meer nog: daar zijn wij al jaren vragende partij voor. Maar het is het Consortium zelf dat die samenwerking in de weg staat." Ook Artsen Zonder Grenzen liet weten niet opgezet te zijn met de polemiek: "Alle aandacht gaat naar 12-12 en de grote spelers blijven in de schaduw staan."

Het weinig fraaie beeld dat na deze steekvlam overblijft, is dat van hulpverleners die verbeten met elkaar concurreren voor fondsen in plaats van zich te concentreren op de hulpverlening in Nepal en andere rampgebieden. Ook al is dat beeld ver weg van de realiteit - de hulpoperaties zijn wel degelijk op kruissnelheid - wat betreft de pr is de heisa behoorlijk schadelijk.

Verschillende visies

Nochtans zit er onder dit conflict een interessante discussie, die vooral te maken heeft met de verschillende visies die bij de ngo's leven en misschien wel onvermijdelijk zijn. Zo is de vraag van het Consortium om de krachten zoveel mogelijk te bundelen, niet onlogisch. Erik Todts: "De efficiëntie van ons samenwerkingsmodel is afdoende bewezen. Kijk naar onze buurlanden die exponentieel meer geld ophalen. Ik begrijp dat andere organisaties hun eigenheid niet willen prijsgeven, maar ze moeten beseffen dat die keuze grote nadelen heeft."

Christof Godderis, woordvoerder bij Artsen Zonder Grenzen: "Wij hebben goede redenen om geen deel uit te maken van het Consortium. AZG werkt met een noodhulpfonds waarmee we snel middelen kunnen vrijmaken. Als je op het moment van een ramp afhankelijk bent van anderen, verlies je tijd. Verder willen wij bij onze fondsenwerving uitgaan van onze eigen evaluatie van de noden. Als we voor een bepaalde crisis voldoende geld hebben binnengehaald, zeggen wij dat ook, zoals nu voor Nepal. Die flexibiliteit heb je niet binnen een samenwerkingsverband."

Niet onbelangrijk is dat AZG het ook moeilijk heeft met de financiële verdeelsleutel die binnen 12-12 gehanteerd wordt. Godderis: "Die is gebaseerd op fondsenwerving in het verleden en niet op de concrete noden in het rampgebied. Er zijn rampen waar vooral behoefte is aan tussenkomst van een medische hulporganisatie en rampen waar je vooral middelen nodig hebt voor de wederopbouw. Als je de financiële middelen toewijst op basis van vorige rampen, ben je minder efficiënt."

Verder vinden ze het bij AZG niet logisch dat het Consortium in het verleden steeds een publiciteitsmonopolie kreeg. Godderis: "Dat vonden wij bij vroegere crisissen inderdaad vervelend. De media moeten iedereen gelijk behandelen. Deze keer werden wij door de VRT gecontacteerd met het aanbod om ook ons rekeningnummer in beeld te brengen. Wij vinden dit fair en zijn daarop ingegaan."

Noodhulp vs. ontwikkeling

Naast de discussie over het publiciteitsmonopolie is er tussen ngo's al jaren nog een ander fundamenteel debat aan de gang. Zo vindt onder anderen Erik Todts dat enkel echte noodhulpoperaties deel mogen uitmaken van het Consortium. "Noodhulp en structurele ontwikkelingshulp: dat zijn twee verschillende stielen."

Anderen, waaronder directeur Bogdan Vanden Berghe van 11.11.11, vinden dat het onderscheid tussen beide steeds vager wordt. "Bij elke gemediatiseerde ramp spelen diepere oorzaken mee. En naast de noodhulp zijn er bij de wederopbouw structurele oplossingen nodig die niet door noodhulp- maar door ontwikkelingsorganisaties geleverd worden. Op een moment dat je de volle media-aandacht hebt, moeten ook zulke ngo's aan bod komen.

"Een oplossing voor dit debat zou zijn dat er een representatief platform komt dat eenheid uitstraalt en waaraan alle professionele ontwikkelingsorganisaties kunnen deelnemen. 12-12 bestaat uit amper zes organisaties: dat is te weinig om de hele sector te vertegenwoordigen."

Dat is ook het standpunt van An Luyten, woordvoerster van het Rode Kruis: "De afgelopen jaren onderhandelden we met de 62 leden van de Belgische ngo-federatie over een gedragscode waarin duidelijk staat hoe de ngo's aan humanitaire hulp moeten doen en hoe ze kunnen samenwerken. Maar het Consortium wou niet weten van zo'n gemeenschappelijk platform."

Todts ontkent dat: "Wij krijgen het verwijt dat we niet representatief zijn voor de ngo-wereld. Maar er zijn al talloze vergaderingen geweest waarin wij onze structuren openzetten en de andere organisaties vragen om mee te beslissen over mediacampagnes. We hebben zelfs ooit een plaats in de raad van bestuur aangeboden. En in 2013 hebben we het Rode Kruis nog voorgesteld om weer bij het Consortium te komen.

"Maar dat was allemaal niet voldoende. Ach, weet u, de timing is ongelukkig maar op de een of andere manier moest dit abces misschien openbreken. Het doet me geen plezier, maar laat ons hopen dat er uit deze crisis uiteindelijk een positief resultaat kan komen zodat we in de toekomst beter kunnen samenwerken in het belang van de slachtoffers."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234