Zaterdag 19/06/2021

AnalyseGeopolitiek

Ook ‘vriend’ Joe Biden zet Europa voor lastige keuzes

President Joe Biden met vicepresident Kamala Harris (links) in Washington.  Beeld AFP
President Joe Biden met vicepresident Kamala Harris (links) in Washington.Beeld AFP

Europese leiders zijn blij met de hernieuwde kans op samenwerking met de VS onder Biden. Maar ze vrezen ook de ongemakkelijke keuzes die op hen af komen, en willen hun onder Trump bevochten ‘autonomie’ niet zomaar weer opgeven.

Officieel hangt in Europa de vlag uit: het aantreden van Joe Biden als president van de VS leidde tot een kruisvuur van goede intenties aan beide zijden van de oceaan. Het internationale schaakbord ziet er plotseling weer heel anders uit: Trump, de trouwe vriend van ’s werelds autocraten, is opgevolgd door Biden, die belooft Amerika’s allianties te herstellen. Maar onderhuids kondigen zich de spanningen al aan. Er wachten de Europeanen onder Biden moeilijke keuzes.

Het ‘Biden-effect’ is tot dusver vooral merkbaar onder de autoritaire leiders. Zij vrezen een offensief vanuit Washington om ‘het Westen’ – of beter: de democratische wereld – te herenigen. Poetin kreeg deze week een voorproefje: Biden zei ja tegen verlenging van het wapenbeheersingsverdrag New Start, maar is allerminst uit op een herstart in de relaties met het Kremlin, iets wat Obama en Trump wel probeerden.

Geen nieuwe Koude Oorlog

Dit diplomatieke spel kon deze week worden aanschouwd in het ‘virtuele’ Davos. China’s leider Xi Jinping, die recent genadeloos afrekende met de onafhankelijkheid van Hongkong en verantwoordelijk is voor een ongekend systeem van repressie van de Oeigoerse minderheid, sprak op het World Economic Forum ijle woorden als: “De sterken moeten de zwakken niet tiranniseren.” Hij waarschuwde voor arrogantie, vooroordelen en haat. Zijn belangrijkste punt: geen nieuwe Koude Oorlog.

Ook Poetin, in eigen land druk met het onderdrukken van protesten, sprak zijn zorgen uit over de wereld: tegenstellingen kunnen “ontaarden in een zoektocht naar interne en externe vijanden waardoor de situatie zich onvoorspelbaar en ongecontroleerd kan ontwikkelen”. Vertaling: respecteer de status quo.

Xi Jinping tijdens zijn speech op het World Economic Forum. Beeld EPA
Xi Jinping tijdens zijn speech op het World Economic Forum.Beeld EPA

Ook de Turkse leider Erdogan, de NAVO-bondgenoot die grossiert in mensenrechtenschendingen, ziet de bui al hangen. Na vier jaar conflict zoeken met de Europeanen maakt hij plotseling verzoenende gebaren. In Brussel zullen ze er blij mee zijn, al zal het ook een beetje pijn doen: dit resultaat bleef immers op eigen kracht buiten bereik.

Kortom, nu de kaarten weer anders geschud worden in Washington kijkt iedereen naar Europa. Gaan ze met de Amerikanen proberen een democratische dam op te werpen tegen de opkomende invloed van het autocratische model? Of kiezen ze primair voor een meer autonome positie in het internationale machtsspel?

Duitsland

In het beantwoorden van deze vraag zal Duitsland een cruciale rol spelen. Daarom bleef Angela Merkels repliek op Xi niet onopgemerkt deze week. De Duitse bondskanselier sloot zich aan bij zijn oproep tegen blokvorming, maar voegde toe dat een gesprek mogelijk moest zijn over de waarden waaraan ook China zich in de Verenigde Naties heeft gecommitteerd.

“Het is beter een van twee te zijn in een wereld van drie”, citeert Tom McTague Bismarck in The Atlantic. Maar de Europeanen voelen er weinig voor ingelijfd te worden in wat ze afdoen als een Amerikaanse ‘kruistocht’ tegen China. Strategische autonomie is in, afhankelijkheid van de VS is uit – politici en experts zeggen het, peilingen bevestigen het. En vooral in Duitsland is de zucht om, in de woorden van de Duitse journalist Constanze Stelzenmüller, “even goede relaties te zoeken met vrienden én vijanden” diep verankerd en gekoppeld aan de economische afhankelijkheid.

Angela Merkel. Beeld Bernd von Jutrczenka/dpa
Angela Merkel.Beeld Bernd von Jutrczenka/dpa

Onder Trump was dat geen probleem en konden de Europeanen van beide walletjes eten: Merkel kon morele kampioen van de wereld zijn én zich verre houden van de vraag waar Europa de grens trekt in de relaties met China en Rusland. Dat wordt onder Biden moeilijker.

‘Onafhankelijkheidsverklaring’

Onderhuidse spanningen zijn er al, onder meer over een EU-investeringsverdrag met China dat Merkel er eind december doordrukte. Het verdrag wordt gezien als strategische zege voor Xi. Het is in Washington opgevallen dat sommige Europeanen het sluiten ervan vierden als onafhankelijkheidsverklaring jegens Amerika.

Dat roept daar de vraag op hoe het werkelijk gesteld is met het Europese vermogen ‘strategisch’ te denken. McTague: “Bidens echte probleem is niet Europa’s kracht maar zijn zwakte.” Veel Europeanen zien dat anders. Ze zijn klaar voor samenwerking, maar alleen als ‘gelijken’. Zoals Merkel het zei: “Er zullen ook met de regering-Biden meningsverschillen zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234