Woensdag 04/08/2021

AnalyseGezondheid

Ook voor wie geen covid oploopt kan de pandemie fysieke gevolgen hebben, maar je kunt ze voorkomen

Ook wie niet besmet geweest is door corona, ondervindt mogelijk fysieke gevolgen van de coronamaatregelen. Beeld Penelope Deltour
Ook wie niet besmet geweest is door corona, ondervindt mogelijk fysieke gevolgen van de coronamaatregelen.Beeld Penelope Deltour

Ook wie het coronavirus niet oploopt, ondervindt fysieke gevolgen door de pandemie. Ons lichaam krijgt volop de negatieve impact te verwerken van meer stress, stilzitten en troosteten. ‘Kinesisten zijn overwerkt en we vrezen meer hart- en vaatziekten.’

1. Haar

Dat we niet altijd naar de kapper kunnen gaan, is niet het enige haarprobleem dat door de pandemie is ontstaan. Sinds maart 2020 kampen ook meer mensen met haarverlies, zo meldt The New York Times. Het aantal Google-zoekopdrachten over haarverlies is het afgelopen jaar met acht procent gestegen en dermatologen bevestigen dat het fenomeen niet ingebeeld is.

‘Telogeen haarverlies’ is een tijdelijke overmatige uitval van haren door een verstoring van de haargroeicyclus. En die kan optreden na virale infectie, maar ook door zware stress. “Iedere vorm van stress kan dit fenomeen opwekken, zowel emotionele als fysieke stress”, zegt dermatoloog Abigail Cline (New York Medical College). “En hoewel niet iedereen besmet raakt, leeft iedereen wel met de stress van de pandemie.”

Cline deed onderzoek naar haarverlies door de pandemie dat is gepubliceerd in Journal of the American Academy of Dermatology. In buurten in New York waar het virus zwaar huishield, steeg het aantal gevallen van telogeen haarverlies van 0,4 procent in november 2019 naar 2,3 procent in juli 2020: bijna een verzesvoudiging. “Het haar groeit zeker terug, maar daar kan tot een half jaar overheen gaan”, zegt Cline. “Het ergste wat je kunt doen, is ook over dat haarverlies panikeren, want constante paniek is juist de oorzaak.”

2. Ogen

De rode draad doorheen dit verhaal is het desastreuze effect van (veel) meer schermtijd. Logisch, nu zowel werk als privé zich al maanden bijna volledig online afspelen, van thuiswerken en beeldbellen tot onlinelessen. Ook voor de ogen is dat extra belastend. Veel te lang onafgebroken naar een scherm kijken, betekent dat je ogen altijd maar op één punt focussen. En als je langere tijd naar één punt kijkt, moeten de ogen constant scherpstellen, wat voor vermoeidheid zorgt. Een beeldgesprek is nog intensiever, want je doet nog meer inspanning om te kijken.

Het urenlang ‘staren naar een scherm’ zorgt er ook voor dat je ogen minder knipperen, waardoor ze minder gesmeerd raken. En dan dreigt een vicieuze cirkel te ontstaan, want vermoeide ogen zijn drogere ogen, wat dan weer meer vermoeidheid geeft, zegt Anneke Jansen van de Oogvereniging in Nederland. Bewust meer knipperen is dus de boodschap.

Misschien helpt een groot scherm een beetje, maar de enige echte remedie is veel schermpauzes inlassen. Even de huiskamer in staren, gluren naar de overburen of een klusje doen. Zoals de koffiepauze met collega’s die nu is weggevallen imiteren door om koffie te gaan en iemand te bellen. Want die pauzes zijn niet alleen een mentale opkikker die ook lijf en leden eindelijk eens wat doen bewegen, ze geven ook je ogen rust: naar een collega of je nieuwe kamerplant kijken is pure ontspanning voor ogen die permanent aan een beeldscherm plakken.

Zeker voor kinderen is het vele schermstaren niet ideaal: hun ogen zijn immers nog in ontwikkeling. Ook zij zouden volgens oogartsen best de gewoonte kweken om geregeld de blik van het scherm af te wenden.

3. Nek, schouders, rug en polsen

Kinesisten hebben door corona een halve burn-out. Ze worden overspoeld door thuiswerkzitters die rugpijn, polspijn of een geblokkeerde nek of schouders hebben. In ons land bestaan er nog geen grootschalige studieresultaten, maar gegevens van enkele grote bedrijven tonen dat ongeveer de helft van de mensen in precoronatijden last had van rug-, nek- of schouderklachten. Dat is gestegen tot twee derde.

“Dat komt omdat we meer achter ons scherm zitten om te werken, thuis is dat vaak in slechte posities of op slechte stoelen en aan onaangepaste tafels, terwijl we minder vaak korte pauzes nemen”, zegt Roeland Motmans, voorzitter van de Beroepsvereniging voor Ergonomie.

Op kantoor ga je bijvoorbeeld vaker een kleine break nemen om naar de printer, iemand uit je team, de vergaderzaal of de kantine te stappen. Dat is allemaal weggevallen en dat is slecht voor de ‘tussenwervelschijven’ in rug en nek. “Die zijn als een soort sponzen en gevuld met vocht”, zegt Motmans. “Als je ononderbroken stilzit, duw je die steeds platter en alleen al dat kan op den duur problemen geven.”

Peter Bruynooghe, kinesitherapeut en voorzitter van de beroepsvereniging Axxon bevestigt. “Wij hebben een pak meer werk door meer nekklachten en lage rugpijn door te lang stilzitten in een slechte houding”, zegt hij. “Ook meer pijn aan de pols en uitstralingspijn vanuit schouder en nek naar armen en pols zijn in opmars. Dat is doorgaans omdat het klavier niet op de goede hoogte staat ten opzichte van je handen en elleboog.”

Bureau-euvels

Dat soort bureau-euvels aanpassen, veel vaker veranderen van houding, geregeld eens pauzeren om je nek los te draaien én meer in het algemeen gezond leven zijn het belangrijkste advies.

“Er is niet zoiets als een slechte houding op zich”, zegt professor en fysiotherapeut Jo Nijs (VUB), expert rug- en nekpijn. “Wel is het nefast om lang in om het even welke houding te zitten, zelfs met een mooie rechte rug op een dure ergonomische bureaustoel. Wervels en spieren behoed je het best tegen krampen en erger door ze zeer geregeld te bewegen en in een iets andere houding te draperen.”

Al dat schermstaren doet ons lichaam geen goed. Beeld Getty Images
Al dat schermstaren doet ons lichaam geen goed.Beeld Getty Images

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat dit soort gewrichtspijnen ook meer optreden bij wie minder goed slaapt, minder beweegt en ongezond eet en bij wie meer stress heeft. Want stress ‘zet’ zich op de ‘zwakke plekken’ van ons lichaam en bij velen zijn dat de rug of de nek. En dat net de pandemie extra stress betekent, is duidelijk.

“Leefstijl is bepalend voor nek- en rugpijn en een gezond leven laten schieten verhoogt je risico op rug-en nekpijn en verkrampte schouders meer dan aan de keukentafel werken”, zegt Nijs. “Samen met regelmatig wisselen van houding en kleine pauzes waarin je rechtstaat, is een gezonde levensstijl de belangrijkste preventie.”

4. Hart en bloedvaten

Hoewel corona massaal doet wandelen, heeft de pandemie ons hart en onze bloedvaten geen deugd gedaan. Want sinds maart vorig jaar zitten Belgen ouder dan 18 gemiddeld 8,2 uur per dag, terwijl dat volgens een recent gezondheidsrapport van Sciensano in 2018 nog 5,8 uur was.

Voor de pandemie antwoordde 56 procent van de volwassenen ook nog dat ze minstens één beweegdoel per week bereikten. Ofwel haalden ze de 150 aanbevolen minuten per week aan matig intensieve beweging. Ofwel deden ze matige lichamelijke inspanningen op het werk, zoals regelmatig staand werken of beweegpauzes nemen. In maart dit jaar is dat percentage gezakt naar 50 procent. In werkelijkheid ligt het wellicht nog lager.

Logisch. We gaan niet meer naar het werk, wat zelfs voor autobestuurders een dagelijks aantal stappen minder betekent. We glijden van de ene online werkmeeting in de andere; onderzoek toont dat we zo’n twintig procent minder bewegen en minder korte pauzes nemen wanneer we thuis werken in vergelijking met kantoorwerk. En na dat telewerk staan vaak videocalls met vrienden of familie en Netflixen op de zetel op het programma.

Lichaam op slaapstand

“Wij zitten er echt mee in”, zegt cardioloog Emeline Van Craenenbroeck (UZA). “Want dat meer zitten hart en vaten aantasten, is al herhaaldelijk aangetoond. Wie het meest zit, loopt in vergelijking met wie het minst zit 147 procent meer risico op hart-en vaatziekte, 90 procent meer risico op overlijden daardoor en 50 procent meer op overlijden tout court, onder andere door kanker.”

Dat komt omdat lang stilzitten essentiële fysiologische processen in je lichaam op ‘slaapstand’ zet. Je bloeddoorstroming, suiker- en vetmetabolisme gaan erdoor vertragen. Het betekent dat je bloed dikker wordt, de suikerspiegel niet meer in evenwicht is en je minder vet verbrandt.

Door veel in die slaapstand te zitten, nemen de risico’s op diabetes, hartproblemen, overgewicht, tromboses maar ook kanker toe en verslechtert je concentratie, want er vloeit minder zuurstof naar je hersenen.

Wandelen compenseert het vele zitten niet. Beeld Caspar Huurdeman
Wandelen compenseert het vele zitten niet.Beeld Caspar Huurdeman

Sporten

Maar we wandelen en sporten toch ook veel sinds corona?

“Dat kan kloppen, maar met sporten ga je niet per se de negatieve effecten van veel stilzitten tegen”, zegt Van Craenenbroeck. “Je kan dan wel tot zelfs dagelijks een half uur sporten, maar als je daarnaast acht uur stilzit voor het werk, dan is het weldoende effect daarvan deels tenietgedaan. Je lichaam gaat namelijk na een half uur in die slaapstand. Dat niet of nauwelijks onderbreken is nefast. Alleen door ongeveer om het halfuur recht te staan, schud je je lichaam via je spieren wakker.”

“Om het vele zitten tegen te gaan, zou je al een uur per werkdag matig tot intensief moeten bewegen”, zegt Ragnar Van Acker, expert beweging en sedentair gedrag bij het Vlaams Instituut Gezond Leven. “Makkelijker haalbaar en essentieel om niet te vaak in die slaapstand te belanden, is om het half uur even de benen strekken en een paar minuutjes rond te stappen.”

Ook nuttig is geregeld afwisselend staand werken: dan moet je hart tien slagen per minuut meer slaan, wat de ‘slaapstand’ tegengaat.

5. Maag, darmen, buik

Meer stress is er door corona zeker en stress laat zich zich vaak voelen in de zwakste plekken van ons lichaam. Dat is bij heel wat mensen de maag, waardoor ‘coronastress’ meer maag- en darmklachten kan betekenen.

Daarnaast is het geen toeval dat het woord ‘coronakilo’s’ veelvuldig opduikt.

Zo’n 42 procent van de volwassenen geeft in de Sciensano-studie aan dat ze een jaar na de invoering van de maatregelen meer wegen. De Grote Coronastudie van de Universiteit van Antwerpen toont dat minstens een op de vijf Vlamingen het afgelopen jaar minstens twee kilo zwaarder is geworden. Dat ondanks het feit dat we wat minder gesuikerde frisdranken drinken en we noodgedwongen meer vers koken thuis.

Buikvet

Zowel minder bewegen als meer zoete en zoute snacks eten uit onder andere verveling of stress zijn de oorzaken van de coronakilo’s, zo toont onderzoek gepubliceerd in de Archives of Public Health. En die extra kilo’s komen er vaak bij op en rond de buik. Niet ideaal, want buikvet verhoogt het risico op stofwisselingsziekten zoals hoge bloeddruk, insulineresistentie, diabetes, hart- en vaatziekten en vette leveraandoeningen. Het geeft ook een verhoogd risico op borst- en darmkanker.

Expert voedingswetenschappen Christophe Matthys (KULeuven). Beeld Wouter Van Vooren
Expert voedingswetenschappen Christophe Matthys (KULeuven).Beeld Wouter Van Vooren

Bovendien zijn de coronakilo’s wellicht blijvertjes omdat ons lichaam gericht is op gewichtsbehoud. De extra kilo’s gaan er niet zomaar weer af. Ook heb je niet per se minder honger of zin in eten omdat je minder energie verbruikt.

“Het verzadigingsgevoel past zich namelijk niet zomaar aan aan die minder actieve levensstijl”, zegt expert voedingswetenschappen Christophe Matthys (KULeuven). “Het is net door fysieke activiteit dat de receptoren in je cellen gevoeliger worden voor de hormonen die je een verzadigd gevoel geven.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234