Woensdag 11/12/2019

Amma

Ook veel Vlamingen schuiven aan voor een knuffel van goeroe Amma. En een snoepje

Beeld Siska Vandecasteele

Liefde verspreiden door mensen te omhelzen. De Indiase ‘knuffelgoeroe’ Amma reist er al jaren de wereld voor rond. Ze streek ook neer in het Nederlandse Houten, waar ze duizenden mannen, vrouwen en kinderen in haar armen nam. Experts zijn sceptisch, maar ook heel wat Vlamingen schuiven mee aan voor een knuffel van Amma.

Een compleet geluksgevoel dat ze nooit ergens anders gevoeld heeft. Ze kan het niet anders omschrijven, zegt ze. Judith van den Dool, persverantwoordelijke van Amma in Nederland, probeert te vertellen wat Amma met haar doet. “Het is zo bijzonder wanneer ze je omhelst. Zo puur. Ze raakt me elke keer opnieuw in mijn hart.” Haar blik verandert wanneer ze over Amma spreekt. “Het voelt als thuiskomen wanneer ik haar zie.”

We zijn in Houten, niet ver van Utrecht, 16 oktober. De beurshal van de Expo is voor enkele dagen omgetoverd tot een soort tempel. Vooraan staat het podium waarop Amma over een kwartier zal plaatsnemen. Door de luidsprekers wordt iedereen verzocht om plaats te nemen. We lopen met Judith mee naar voor. Tientallen vrijwilligers in fluovestjes staan klaar langs een rode loper aan de zijkant van de zaal: niemand mag op het tapijt stappen waarover Amma straks de zaal zal binnenkomen.

Judith is zichtbaar nerveus. Er zijn strikte regels over waar we mogen fotograferen en waar niet. Het podium is voorlopig verboden terrein. De fotografen en cameramannen die er wel plaatsnemen, behoren tot Amma’s crew. Honderden klapstoelen vullen zich met mensen. Alternatievelingen met dreadlocks of witte gewaden, maar ook meisjes met witte sneakers, gezinnen met kinderen en mannen met nette hemden. Jong of oud, iedereen is gekomen om Amma te zien.

Wanneer ze eindelijk de zaal binnenwandelt, verstomt het geroezemoes. Mensen kijken haar aan met een gelukzalige glimlach, vaak met tranen in de ogen. Sommige laten zich op hun knieën vallen. Na een kort ritueel met kaarsen en bloemblaadjes volgt een meditatie geleid door Amma en een Vlaamse man, die het geprevel van Amma vertaalt naar het Nederlands. Er wordt gesproken over de wereld die moeilijke tijden kent, over zuivere liefde die stroomt en over innerlijke vrede. Soms blijft het minutenlang stil. Wanneer Amma spreekt over bloesem die van de bomen valt, dwarrelen er vlokjes over de grote videoschermen die vooraan in de zaal opgesteld staan.

Beeld Siska Vandecasteele

35 miljoen knuffels

De organisatie verwacht vandaag en morgen telkens zo’n vijfduizend mensen, maar noemt het evenement toch veeleer bescheiden. “We zijn ontzettend dankbaar dat Amma elk jaar naar hier wil komen”, zegt Paul*. “In vergelijking met steden als Parijs of Londen, waar ze hele sportpaleizen vult, is dit voor haar een rustige tweedaagse.”

Paul behoort tot de Vrienden van Amma, een Belgische vzw met een klein centrum in Tielrode. Want ook in België verdiepen mensen zich in Amma’s boodschap van liefde. “Ze heeft mijn hart geopend”, zegt Paul, die Amma 22 jaar geleden leerde kennen tijdens een bezoek in Lier. “Ze geeft me de tools die ik nodig heb om me goed te voelen, zoals meditatie, en inspireert ons om goed te doen voor anderen. Ze is een voorbeeld voor ons. Kijk naar de noden die er zijn en help die mee oplossen, zegt ze.”

Mata Amritanandamayi – de echte naam van Amma – werd in 1953 geboren in een arm vissersdorpje in Kerala, in Zuid-India. Als kind al zat ze uren te mediteren en hielp ze arme mensen uit haar buurt. Op twintigjarige leeftijd begon ze mensen te omhelzen om haar overschot aan liefde en mededogen te verspreiden. Intussen reist ze voor die spirituele missie al meer dan dertig jaar de wereld rond. Wereldwijd heeft ze al meer dan 35 miljoen mensen geknuffeld. 

Haar Europese tour is twee weken geleden begonnen in Barcelona. Onder meer in Zwitserland, Denemarken, Duitsland en Frankrijk en Italië zal ze halt houden om al wie wil een omhelzing te geven. Heuse marathonsessies zijn het, met soms wel vijftienduizend bezoekers. Ook hier in Nederland komen mensen urenlang aanschuiven om hun hoofd tegen Amma’s borst te laten drukken. Zoals Debby, een vijftiger uit Bonheiden. 

Zes jaar geleden zag ze op televisie hoe de Britse documentairemaker Louis Theroux enkele populaire Indiase goeroes opzocht. Slechts één goeroe maakte iets in hem los: Amma, de mollige vrouw met de warme glimlach. Debby stapte prompt in haar auto en zette koers naar Nederland, waar Amma net op bezoek kwam. Ze bleef er drie dagen als vrijwilliger werken, en komt sindsdien elk jaar samen met haar dochter terug voor een knuffel van ‘moeder’ Amma.

“De eerste keer wist ik niet goed wat me overkwam. Het ging allemaal zo snel. De tweede keer was veel intenser, en deed zoveel deugd. Amma geeft me rust. Ze is gewoon zo’n krachtige vrouw. Ik moet nog maar op het podium komen of ik voel mijn hartslag al omhoog gaan. Haar energie blijf ik weken voelen.” Waarschijnlijk zal ze pas na middernacht haar omhelzing krijgen van Amma, maar dat geeft niet. Ze heeft kussens in de auto gelegd om toch een beetje te kunnen slapen.

Heilige slippers

Amma is niet alleen onderweg. Maar liefst 400 vrijwilligers van over de hele wereld reizen op eigen kosten met haar mee door Europa. Nog eens 400 lokale vrijwilligers uit België en Nederland steken in Houten de handen uit de mouwen. Ze koken – er is een meterslang buffet met Indiase snacks – wassen af en begeleiden mensen bij het aanschuiven. Niemand verdient hier iets aan: de organisatie van Amma’s wereldwijde programma draait helemaal op vrijwilligers. Als bezoeker moet je niets betalen: inkom en omhelzing zijn gratis.

“Amma doet niets voor zichzelf”, zegt Lisa, een vriendelijke Nederlandse die op het podium zit aan te schuiven. Naast haar staan de teenslippers van Amma op een tafeltje: de schoenen van de goeroe zijn heilig. “Zelfs als ze boos is op iemand, is dat alleen maar omdat ze die andere persoon wil helpen. In alles wat ze doet, zit een betekenis.”

Voor iemand die nooit aan zichzelf denkt, is Amma wel erg aanwezig in de expohal. Een stuk van de zaal is gevuld met kraampjes waar je posters, kaartjes, sleutelhangers kan kopen met de beeltenis van Amma. Er staan tafels vol dvd’s, boeken en cd’s met haar lachende gezicht op de cover. Voor 15 euro heb je een flesje van het parfum dat Amma draagt, voor 90 euro je eigen Amma-pop. Op verschillende plaatsen staan donatieboxen. “Het geld moet ergens vandaan komen”, zegt Paul. Toch voelt hij zich een beetje ongemakkelijk wanneer we foto’s willen maken van de parels en armbanden gedragen door Amma, die je voor 10 euro mee naar huis kan nemen.

Het is niet helemaal verrassend dat iemand als Amma vandaag overvolle zalen lokt. “Er zijn nogal wat mensen op zoek naar een houvast”, zegt filosoof Johan Braeckman aan de telefoon. Hij is actief lid van SKEPP, een onafhankelijke studiekring die kritisch onderzoek doet naar buitengewone beweringen en verschijnselen. “We leven in zeer gejaagde tijden met weinig tijd en mogelijkheden voor bezinning. Veel mensen gaan in het oosten op zoek naar waarden die ze in onze westerse wereld kwijt geraakt zijn, of denken kwijt geraakt te zijn. Liefde verspreiden door te omhelzen, daar gaat een kinderlijke onschuld van uit. Wie op zoek is naar authenticiteit, valt daarvoor.”

Daarnaast is het ook universeel menselijk dat we ons aangetrokken voelen door dingen die op een of andere manier een sacraal karakter hebben, zegt Braeckman. “Kijk maar naar Lourdes. We zijn als mensen in staat om aan voorwerpen én mensen een extra dimensie toe te kennen, en versterken elkaar daarin. Als honderd mensen getuigen dat ze een siddering door hun lijf voelden gaan tijdens de omhelzing, duurt het niet lang voor het er duizend zijn. We zijn daar psychologisch heel ontvankelijk voor.”

Charismatische figuren zoals Amma zijn een typisch kenmerk van heel wat nieuwe Indiase religieuze bewegingen. Ze trekken aan maar wekken ook wantrouwen op, zeker onder nuchtere westerlingen.

“In onze cultuur staat de figuur van de lesgever niet zo centraal, maar in India is het niet ongewoon dat leraars een bijna goddelijke status krijgen”, zegt Bert Broeckaert, professor vergelijkende godsdienstwetenschappen aan de KU Leuven. “In India vertrouwen mensen zich echt toe aan een goeroe, voor wie ze oneindig veel respect en bewondering hebben, zeker op spiritueel vlak. Heel wat westerlingen staan daar kritisch tegenover. Voor een aantal is het dan weer een deur die opengaat, wat risico’s met zich meebrengt. Mensen kunnen zo in vervoering geraken dat ze hun eigen kritisch denken als het ware opzijzetten en helemaal meegaan in wat die ene figuur zegt. Ze worden aanzien als bijna goddelijke wezens die mirakels kunnen verrichten, of op zijn minst miraculeuze effecten teweeg kunnen brengen, bijvoorbeeld door een aanraking.”

Not only fools

Ook in Houten spreken mensen over Amma als een magische kracht die niet te verklaren valt. Niet zelden barsten mensen in tranen uit wanneer ze door Amma omhelsd worden. Paul relativeert de verering die hier zo duidelijk voelbaar is. “Amma wordt misschien vereerd, maar ze vereert ook iedereen die tot haar komt. Ze leert ons net om het goddelijke te zien in élke mens.” Wanneer ik vraag of hij gelooft in de zogezegde mirakels die ze verricht heeft – zoals een leprapatiënt genezen door zijn wonden te likken – is Paul duidelijk. “Het gaat niet over geloven of niet. Die dingen zijn gewoon gebeurd, vooral toen ze jong was. Ze werd uitgedaagd. Ze moest bewijzen dat ze een grote geest is.”

Beeld Siska Vandecasteele

Paul is ondernemer, zijn kameraad Ed – stralend in zijn witte hemd, witte broek en witte sokken – werkte vroeger bij een bank. Allebei staan ze aan de grond genageld door Amma’s bovenmenselijke kracht. Paul noemt haar ‘een visionair’.

“Hoogopgeleiden zijn niet immuun tegen dubieuze ideeën, integendeel”, verduidelijkt Johan Braeckman. “Zelfs met drie doctoraten op zak blijven mensen vatbaar voor beweringen die kant noch wal raken. Paradoxaal genoeg zijn het net verstandige mensen die daar kwetsbaar voor zijn, omdat ze slimme argumenten kunnen bedenken om te verantwoorden wat eigenlijk onhoudbaar is.”

Het is ook iets waar Gail Tredwell op wijst: not only fools join cults. Gail is een Australische vrouw die twintig jaar lang een van Amma’s dichtste en meest trouwe volgelingen was, tot ze in 1999 uiteindelijk uit de ashram wegvluchtte. In 2012 publiceerde ze het boek Holy Hell, dat niet bepaald een fraai beeld schetst van het leven rond Amma. Ze beschuldigt de goeroe van verbale en fysieke mishandeling. Vandaag is Gail zestig, en blijft ze haar waarschuwingen verspreiden.

“De meeste mensen die Amma volgen, hebben de beste intenties”, antwoordt ze op onze vragen via mail. “Zo’n publieke bijeenkomst geeft hen innerlijke rust en inspireert hen om goed te doen voor de wereld. Het gevaar ontstaat in mijn ogen vooral wanneer deze mensen naar India trekken en al hun tijd, energie en geld aan de ashram schenken. De organisatie wordt niet enkel hun familie, maar hun complete identiteit. Amma moedigt je niet aan om zelf te denken en te handelen. Ze maakt je volledig afhankelijk van haar, zeker wanneer je emotioneel kwetsbaar bent. Ik heb veel mensen toegewijde volgelingen zien worden na een relatiebreuk, ziekte of andere persoonlijke tragedie.”

Wie dichtbij Amma leeft in haar ahsram of entourage, komt terecht in een strikte hiërarchie. “Er heerst een ongezonde competitie tussen Amma’s volgelingen. Iedereen wil haar favoriet zijn. Ze doen hun uiterste best om de perfecte volgeling te zijn, alleen maar om Amma’s aandacht te krijgen.” Ik denk aan Ed, die vertelde hoe hij snakt naar een blik van Amma, en ontgoocheld is wanneer hij die niet krijgt.

Medeplichtig aan bedrog

Op internetfora wordt Gail een leugenaar genoemd, een geesteszieke vrouw die verzinsels de wereld in stuurt uit jaloezie, omdat ze zelf in Amma’s schaduw bleef staan. Gail was zich bewust van de haatmails, kritiek en zelfs bedreigingen die ze over zich heen zou krijgen, schrijft ze.

“Het zou veel gemakkelijker geweest zijn om stilzwijgend te verdwijnen in plaats van op te staan tegenover duizenden devotees en een miljoenenorganisatie. Maar ik voelde me bijna gedwongen om ermee naar buiten te komen, omdat ik me medeplichtig voelde aan het bedrog.” Dat ze jaren gewacht heeft om haar verhaal te delen, heeft niet enkel te maken met de angst voor de gevolgen voor haar persoonlijk, schrijft ze. “Ik wilde niemand kwetsen. Veel van Amma’s volgelingen hebben jaren van hun leven aan de organisatie gewijd, en hebben veel te verliezen. Het is niet gemakkelijk om datgene waarin je zo sterk gelooft, te zien wankelen. Het is makkelijker om dan op de boodschapper te schieten dan om te reflecteren over je eigen leven.”

Ook bij de Vrienden van Amma kennen ze het verhaal van Gail. Paul noemt de gebeurtenissen zeer spijtig en pijnlijk voor Amma. “Die vrouw is over haar grenzen gegaan en dat is jammer. Ze is één negatieve stem onder zoveel duizenden mensen, natuurlijk krijgt ze aandacht. Maar ze is een uitzondering, een grote uitzondering.” Gail betwijfelt dat. “Amma’s biografie staat vol verhalen van mensen die door God gestraft worden omdat ze haar ongehoorzaam waren of met haar lachten. Geen betere manier om je volgelingen onder controle te houden.”

Gail besefte dat de show zou blijven doorgaan, ook na de publicatie van haar boek. “Mensen zoeken naar zingeving, veiligheid en verbinding, en dat is precies wat Amma biedt. Het is heel gemakkelijk om meegesleept te worden door de subtiele sfeer van euforie die op haar publieke bijeenkomsten hangt. Ik hoop dat mensen hun hart én hoofd gebruiken voor ze zich helemaal aan de organisatie wijden. Er zijn mensen die me hebben laten weten dat mijn verhaal hun twijfels bevestigde. Veel anderen geloven voor een groot stuk wat ik geschreven heb, maar rationaliseren hun twijfels weg met het geloof dat Amma toch zoveel mensen helpt.”

Want Amma doet meer dan knuffelen. Ze is CEO van een gigantische wereldwijde organisatie. Vooral in haar thuisland India, maar ook in de rest van de wereld zet ze met haar organisatie ‘Embracing the World’ humanitaire projecten op rond voedselbedeling, huisvesting, gezondheidszorg en onderwijs. Bij natuurrampen, zoals recent nog de zware overstromingen in Kerala, staat Amma op de eerste rij voor financiële én logistieke steun. Ze richtte ook een eigen ziekenhuis en universiteit op. In Houten wordt geen moeite gespaard om je daar als bezoeker op te wijzen. Op televisies en videoschermen spelen beelden van Amma’s projecten en toespraken, en worden de onderscheidingen en conferenties opgesomd die Amma de voorbije jaren kreeg of bijwoonde.

“Goeroes zijn vaak geneigd om hun eigen aanzien extra in de verf te zetten door foto’s en video’s te tonen waar ze handen schudden met belangrijke machthebbers, of te schermen met het feit dat ze banden hebben met de Verenigde Naties of Nobelprijswinnaars”, zegt Bert Broeckaert. “Veel van die zaken worden uitvergroot en moet je met een korrel zout nemen. Ze worden vooral gebruikt om zichzelf een universeel allure aan te meten. Goeroes als Amma mogen dan wel heel onthecht lijken, veel van hen zijn multimiljonair. Precies daarom kunnen ze op zoveel plaatsen zoveel dingen doen.”

Lees verder onder de foto.

Beeld Siska Vandecasteele

Snoepjes en een appel

Amma zelf interviewen is niet mogelijk, maar de organisatie geeft ons graag de kans om zelf een omhelzing te ontvangen. We krijgen een vipbehandeling en mogen rechtstreeks naar de stoelenrij op het podium. Voor ik het goed besef, zit ik op mijn knieën voor Amma, en drukt ze mijn hoofd tegen haar witte kleed. In mijn oor fluistert ze monotone klanken. Ze voelt zacht en ruikt lekker, maar toch voel ik me ongemakkelijk – ze weet dat we journalisten zijn, dus houdt ze me extra lang in haar armen. Wanneer ze me loslaat, stopt ze een appel, een armbandje en een snoepje in mijn hand. California Früchte, staat er op de wikkel. 

Nadien moet ik niet huilen of bekomen, zoals ik veel bezoekers zie doen. Ik moest eigenlijk een beetje lachen, daar in Amma’s armen, maar dat durf ik niet toe te geven aan Paul, die zichtbaar blij is om in Amma’s buurt te zijn. Ik vertel hem dat ik dezelfde waarden nastreef als hij – verdraagzaam zijn, goed doen voor je medemens – maar Amma daar niet voor nodig heb. “Prima voor jou, maar wij wel”, lacht hij. Het is bijna ontroerend om te zien hoe dankbaar hij is dat Amma hem de weg wijst. 

Tegelijkertijd heeft het ook iets triest, vindt ook Johan Braeckman. “Je staat met honderden anderen in de rij aan te schuiven voor een knuffel van een volstrekt onbekend iemand. Ik wil die mensen niet kwetsen, maar voor mij zegt het wel iets over de eenzaamheid die ze in hun leven ervaren. Als ik getroost wil worden, zal ik daarvoor wel iemand in mijn omgeving vinden.”

We worden uitgenodigd voor de lunch, waarna we plots horen dat we geen foto’s of interviews meer mogen afnemen in de zaal. De richtlijnen voor de pers komen van Amma zelf, horen we achteraf van Judith. We kopen een vegan muffin aan de snackkraam en wandelen de zaal uit. Buiten in de zon zit een groepje vrouwen gitaar te spelen en liederen te zingen. Wanneer we de autosnelweg op rijden, wuift Amma ons een laatste keer uit van op het spandoek tegen de glazen gevel van de Expohal. Enkele uren later krijgen we een mailtje van Judith. Ze dankt ons voor onze komst en drukt ons op het hart dat de armband die we van Amma hebben gekregen – rechtstreeks van haar arm – een uniek cadeau is. Misschien moeten we hem maar aan Ed geven.

* Paul wilde liever niet met zijn eigen naam in de krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234