Donderdag 20/02/2020

'Ook op slechte dagen kun je straffe tekeningen maken'

Kunstenaar Rinus Van de Velde (31) wil niet dat mensen zijn waarheden opvatten als adviezen. Het zijn zíjn waarheden, ze hoeven niet per se die van iemand anders te worden.

Zelf is hij trouwens ook niet zo ontvankelijk voor levensbeschouwelijke suggesties. 'Ik denk nogal snel: Whatever. Laat mij doen.'

Rinus Van de Velde is een jonge kunstenaar met een eeuwenoud ambacht: hij maakt houtskooltekeningen. Zijn werk trekt zich weinig aan van wat in TED-talks "de digitalisering van de samenleving" genoemd wordt. "Je kunt mijn tekeningen niet vervangen door jpegs", zegt hij. "Ze worden ook niet interessanter door er met een Google Glass-brilletje naar te kijken. Je moet de fysieke attributen van mijn werk ervaren: de grootte van de doeken, de kracht van het houtskool, de textuur van het canvas. Pas dan word je er echt in opgenomen."

In zijn atelier in Borgerhout tekent hij een leven dat zich uitsluitend in zijn hoofd afspeelt: een fictieve autobiografie waarin hij beleeft wat hij in het echte leven niet durft of kan meemaken. Dat levert wel 'ns zelfportretten op, vergezeld van heerlijke tekstflarden als: "He lives and works in a small European town in the woods, which has been kept secret since the early seventies. His reclusive lifestyle has been the source of many speculations by others from the outside."

Van de Velde is een meester in het aanwakkeren van onze fantasie. Geen werk van hem dat niet rijkelijk kan worden aangelengd met eigen verbeelding. Zoals hij in zijn tekeningen de grens tussen realiteit en fictie weggomt, zo vermengt hij ook zijn privéleven met zijn professionele bestaan: zijn atelier bevindt zich op nauwelijks twee meter van zijn woonkamer. "Voor ik in bed kruip, ga ik vaak in mijn atelier zitten om nog even bij mijn werk te zijn. Het stelt mij gerust dat het er altijd is en dat ik er op elk moment aan kan voortwerken."

Nog tot 10 oktober stelt Van de Velde tentoon in de Tim Van Laere Gallery in Antwerpen. Een heel drukke tentoonstelling, met heel veel tekeningen, zegt hij. "Sommige kunstenaars zijn spaarzamer met hun werk. Maar ik wil een genereus kunstenaar zijn, ik wil alles tonen. De tentoonstelling in Antwerpen is een installatie die de volledige ruimte vult."

Vrijgevig als hij is, had hij me 15 waarheden doorgemaild. Wanneer we elkaar ontmoeten, vraag ik hem of ik de curator van zijn levenswijsheden mag zijn en ze mag herleiden tot een collectie van tien. Dat mag, en we gaan zitten rond twee dampende koppen koffie en een taperecorder.

Als Je De Deurbel Hoort, Doe Dan Snel Je Jas Aan

"Er wordt hier heel vaak aangebeld. Even vaak denk ik: fuck, wat nu weer? Als je dan snel je jas aandoet, heb je twee mogelijkheden. Ofwel staat er iemand voor de deur die je liever niet zag komen en zeg je: 'Sorry, ik stond net op het punt om te vertrekken.' Ofwel is het iemand die wél welkom is en zeg je: 'Ik ben net thuisgekomen, kom binnen'. (lacht)

"Ik pas die truc natuurlijk niet écht toe. Maar ik probeer mijn omgeving wel wat af te schermen. Vroeger dachten mijn vrienden: Rinus, die tekent wel af en toe een beetje, maar echt werken is dat toch niet. En dus kwamen ze mij voortdurend vragen of ik met hen iets ging drinken. Ondertussen heb ik hen kunnen uitleggen dat ik wel degelijk werk heb. (lacht) Pas op, ze mogen nog altijd langskomen, hè. Als een bezoek te lang duurt, begin ik gewoon opnieuw te tekenen. Voor mijn vrienden is dat helemaal oké. Ze laten mij dan doen en blijven hier nog een beetje rondhangen terwijl ik verder werk."

Hij zegt dat hij totaal niet beantwoordt aan het clichébeeld dat mensen nog altijd van een kunstenaar hebben: de einzelgänger die alleen maar met zichzelf bezig is. "De kunstenaars van vandaag zijn allesbehalve kluizenaars. Ze creëren vaak een kleine gemeenschap rond hun persoon waarin ook andere mensen iets bijdragen tot hun werk. Ik doe dat ook. Maarten Wagemans, mijn assistent, en Koen Sels, de schrijver die mijn teksten bedenkt, komen hier elke dag over de vloer. En ik werk sinds kort ook samen met een cameraman. Daar geniet ik van: dat er beweging is, dat ik het gevoel heb dat we samen iets aan het maken zijn."

In het leven dat hij al tekenend verzint, speelt hij zelf de hoofdrol en nemen zijn naasten niet zelden de supporting acts voor hun rekening. Ik vraag hoe goed hij met mensen bevriend moet zijn voor hij ze in zijn werk laat opduiken. "Ik teken eigenlijk alleen mensen die ik door en door ken. Maarten en Koen uiteraard, maar ook Tim Van Laere, mijn galerist, Farid Zahnoun, een goeie vriend van me en Joyce (De Badts), mijn vriendin. Als ik met hen werk, ben ik volledig op mijn gemak. En dat is ook nodig, want ik wil tijdens het tekenen om het even wat tegen mijn personages kunnen zeggen. 'Kleed je uit.' 'Ga op de grond liggen.' 'Trek niet zo'n stom gezicht.' Dat zijn toch dingen die je net iets makkelijker tegen vrienden zegt dan tegen onbekenden." (lacht)

Kunst Is Een Leugen Die Ons De Waarheid Doet Begrijpen (Pablo Picasso)

"Het is heel moeilijk om de waarheid te benoemen. Het is makkelijker om een leugen te vertellen waar de waarheid in doorschemert.

"Mijn werk is één grote leugen. Het beeldt een leven uit dat ik niet leid. Ik teken mezelf als een tennisheld, een zeeman of een rock-'n-roll-schilder, maar in werkelijkheid heb ik een vrij eenzijdig leven. Ik ben altijd aan het tekenen. En ik ben een hypochonder, wat ook al een rem zet op mijn drang naar avontuur.

"Maar: alle dingen die ik in het echte leven niet durf, komen wel in mijn werk terecht. En ook al maakt dat van mijn tekeningen op het eerste gezicht leugens, toch vertellen ze iets over mij. Over de angsthaas die ik ben. En over de manier die ik gevonden heb om die angst om te zetten in iets positiefs.

"Een tijd geleden dacht ik: ik zou graag een schaakgrootmeester zijn. In het echte leven is dat voor mij geen optie: ik heb te weinig talent en ik kan het ook niet opbrengen om jaren te oefenen. En dus teken ik mezelf als een in gedachten verzonken schaakgrootheid die zich op de vooravond van een belangrijke partij afvraagt met welke briljante zetten hij de tegenstander gaat vernietigen. Zodra dat beeld af is, en ik mezelf ook echt als een schaker kan zien, is mijn initiële verlangen vervuld. Me inbeelden dat ik een schaakgrootmeester ben, is voor mij even krachtig als het ook echt zijn.

"Vergelijk het met wat ze in sommige bejaardentehuizen doen. Omdat bejaarden wel 'ns willen weglopen, wordt er op de oprit van zo'n tehuis nu en dan een fake bushokje gedropt. Daar kunnen de bejaarden die willen ontsnappen dan op de bus gaan wachten die hen naar betere oorden zal brengen. Die bus komt uiteraard nooit, maar dat maakt niet uit. Naar het schijnt vergeten de meeste bejaarden al na vijf minuten wat ze daar zitten te doen en gaan ze snel terug naar binnen om een koffie drinken. Gewoon de gedachte 'Ik zit hier in een bushokje en ik ben aan het vluchten', is voor hen blijkbaar genoeg. Wel, zo werkt het bij mij ook." (lacht)

Weekends Moeten Afgeschaft Worden

"Het is geen goed idee om je tijd op te delen in 'tijd' en 'vrije tijd'. Al was het maar omdat je dan merkt dat je eigenlijk heel weinig vrije tijd hebt. Als je het begrip 'vrije tijd' afschaft, wordt je leven veel aangenamer. Dan is er gewoon 'tijd'. Je maakt geen verschil meer tussen iets positiefs en iets negatiefs, en dat is heel rustgevend.

"Door te denken in termen van 'tijd' en 'vrije tijd' leg je veel te veel druk op jezelf. Want dan moét je in je vrije tijd fantastische dingen beleven. En als dat dan toevallig niet lukt, is de teleurstelling groot. Als je het gewoon over 'tijd' hebt, is het minder erg als je leven tijdelijk niet leuk is. Er komt namelijk nog meer 'tijd'."

Een Mens Mag Niet Teren Op Zijn Talent

"Talent wordt te vaak gelijkgesteld aan technisch talent. Maar virtuositeit betekent niks als het niet wordt aangevuld met werkkracht. Over Picasso zeggen ze: hij was zo getalenteerd dat hij als kind al beter kon tekenen dan zijn vader. En dat zal wel kloppen, maar het is niet dat wat van Picasso een groot kunstenaar heeft gemaakt. Picasso blonk uit omdat hij obsessief met zijn werk bezig was. Omdat hij een visie op zijn kunst had. Alle kunstenaars die getalenteerd bevonden worden, hebben één ding gemeen: ze zijn enorm gedreven. Ze willen zo graag. Dat is hun échte talent."

Als virtuositeit ondergeschikt is aan gedrevenheid, moet een technisch niet al te begaafd kunstenaar kunnen uitgroeien tot een topper, zeg ik. "Absoluut. Kijk naar Raymond Pettibon, een Amerikaanse kunstenaar met roots in de Californische punkscene. Zijn eerste tekeningen waren ronduit slecht. Maar hij heeft vele tienduizenden tekeningen gemaakt en is steeds beter geworden. Ondertussen ontwikkelde hij ook een discours, dat zijn werk een unieke toon gaf. Niemand zal Pettibon roemen omdat hij zo virtuoos kan tekenen. En toch neemt hij in de hedendaagse kunst een belangrijke plaats in."

Kan een kunstenaar zijn talent kwijtgeraken? Het niet meer kunnen, het niet meer willen? "Ik vrees van wel. Het is ontzettend moeilijk om je hele leven werk te maken dat ertoe doet. Bob Dylan blijft goeie platen maken. Maar hoeveel groepen hebben één fantastisch album gemaakt en nadien nooit meer hetzelfde niveau gehaald? Belangrijk is: weten wanneer je moet stoppen. Het is beter om ermee te kappen dan je eigen werk te kopiëren. Giorgio de Chirico, een Grieks-Italiaanse schilder, is op latere leeftijd het werk beginnen na te bootsen waarmee hij in zijn beginjaren succes had. Hij antidateerde het ook: hij deed alsof hij het in 1930 gemaakt had, dan kon hij het voor meer geld verkopen."

In Van de Veldes woonkamer slingeren boeken rond van zowat elke kunstenaar die hem interesseert. Ik vraag of hij nooit bang is om onbewust elementen uit andermans werk te recycleren. "Ik zou het helemaal niet zo erg vinden, mocht er in mijn werk iets van een andere kunstenaar sluipen. Heel die Tuymans-affaire (Luc Tuymans zou in een van zijn schilderijen een foto van persfotografe Katrijn Van Giel geplagieerd hebben, nvdr) vind ik een non-issue. Ik pleit voor een open source-attitude in de kunst: iedereen gebruikt wat-ie wil. Het is een te romantisch idee dat je als kunstenaar enkel en alleen vanuit jezelf creëert. Er zijn zo veel kunstenaars door wie je beïnvloed kunt worden. Je kunt en hoeft dat niet te vermijden."

Beschaafde Mensen Eten Niet

In De Cinema

"Dat je in de cinema chips en popcorn mag eten: ik begrijp dat niet. In het theater zou je meteen worden buitengedragen. Maar in de cinema moet je je daar blijkbaar bij neerleggen.

"Het maffe is: bij de trailers is ie-dereen nog stil. Maar zodra de film begint, gaan de verpakkingen open en komt het gekraak je langs alle kanten toegewaaid. Heel je suspension of disbelief naar de kloten. (lacht) Een goeie film doet je tijd en ruimte vergeten. Met die popcornvreters in de zaal lukt dat niet."

Ik zeg dat zijn werk zich goed zou lenen tot een verfilming. Als boeken en toneelstukken verfilmd worden, waarom dan geen tekeningen? Hij zegt: "Als je mijn tekeningen zou doen bewegen, zou je allicht al in de buurt komen van een film. Alleen moet je dan nog de gaten tussen de tekeningen opvullen, om het verhaal rond te krijgen. En misschien is dat wel een minder goed idee. Mis-schien is het net goed dat er gaten zijn. Laat me er nog even over nadenken." (lacht)

Mensen Worden Merkwaardig Laf Zodra Ze Hun Verstand Gebruiken

"Ik heb de neiging om alles te rationaliseren en overal de risico's van in te zien. Met als gevolg dat ik bang word en niks meer durf. Ik moet daar echt tegenin gaan, want anders word ik een lafaard. Als je voortdurend het gevaar mijdt en van dingen wegvlucht, gebeurt er ook maar weinig."

Hij uit zijn bewondering voor de Duitse filmregisseur Werner Herzog. "Dat is iemand die ook veel nadenkt, maar wel lef heeft. Hij heeft ooit een documentaire gemaakt over La Soufrière, de vulkaan op Guadeloupe die toen op uitbarsten stond. Dat is een prachtige film geworden. Herzog herinnert mij eraan dat een moedige houding niet noodzakelijk tot je ondergang hoeft te leiden, maar ook schoonheid tot gevolg kan hebben.

"Van Herzog komt ook de legendarische uitspraak: 'Yes, the pyramids have been built. But give me 300.000 disciplined men and 30 years and I can build even bigger ones.' (lacht) Dat soort energie, daar hou ik van. Passiviteit is verschrikkelijk. Je moet niet twijfelen, maar doen."

Altijd bereid om bij te leren, vraag ik hem hoe hij belangrijke beslissingen neemt in zijn leven. "Ik probeer ze tegenwoordig vooral heel snel te nemen. En er nadien niet meer op terug te komen. Toen mijn vriendin en ik dit huis kochten, hebben we dat heel impulsief gedaan. En daar ben ik nog altijd blij om. Mochten we ons toen vragen zijn gaan stellen - 'Kunnen we die verbouwing wel betalen?', 'Is dat huis wel goed genoeg gelegen?' - dan waren we er nu allicht nog altijd over aan het nadenken. Het is helemaal zoals de Britse filosoof Bertrand Russell zegt: 'Niets is zo vermoeiend als besluiteloosheid, en niets is zo nutteloos'."

Tv-series Bekijk Je Best In Het Bejaardentehuis

"Er worden tegenwoordig enorm goeie tv-series gemaakt. Alleen: het kost zo veel tijd om ze te volgen. Daarom heb ik besloten dat ik die series later allemaal in het bejaardentehuis ga bekijken. Wanneer mijn spieren te stram zijn om nog te tekenen en ik alleen nog maar in een zetel kan liggen.

"Dat plan maakt het ook minder erg dat ik nu niet over die reeksen kan meepraten. Wanneer ik vroeger met vrienden op café zat en er werd over tv-series gebabbeld, dacht ik altijd: 'Ik moet nú naar huis gaan en zo snel mogelijk tv gaan kijken'. Nu weet ik dat ik de slimste van het gezelschap ben: terwijl mijn vrienden zich straks in het bejaardentehuis kapot vervelen, zal ik gierend van plezier de ene topserie na de andere bekijken." (lacht)

De Douche Is De Ideale Plek Om Inspiratie Op Te Doen

"Ik krijg vaak goeie ideeën terwijl ik sta te douchen. Ik sta mezelf dan toe om mijn gedachten even los te laten, en precies daardoor komen de ingevingen vanzelf. Ik denk dat dat voor veel mensen geldt. Ik ben een boek aan het lezen over de rituelen van kunstenaars: Dagelijkse rituelen van Mason Currey. Daarin zegt ook Woody Allen dat hij vaak inspiratie opdoet in de douche. Hij voegt er wel aan toe dat hij het liefst een douche neemt als hij het koud heeft. Hij kleedt zich dus eerst uit, eet nog een broodje, loopt een tijdje naakt door de woonkamer en gaat pas dan onder de douche staan." (lacht)

Hij vermeldt nog een andere douchewaarheid, dit keer van Conrad Hilton, stichter van de Hilton-hotelketen. 'Whenever you take a shower, always make sure the curtain is inside the tub.' "Dat soort waarheden vind ik ook wel mooi", zegt Van de Velde.

"Een levensles kan soms iets heel kleins zijn, iets heel praktisch. 'Bewaar nooit je sleutels bij je smartphone', is er nog zo eentje. Als je die tip consequent toepast, komen er nooit krassen op je telefoon. Handig. Misschien had ik wat meer nuttige waarheden in mijn lijst moeten opnemen. Alhoewel, als ik alleen maar statements als 'Gyprocplaten monteer je het best met gefosfateerde schroeven' had verzameld, was ons gesprek redelijk saai geworden, natuurlijk."

Gevoel Is Geen Excuus (Ilja Leonard Pfeijffer)

"Er wordt veel te veel geargumenteerd op basis van gevoelens en veel te weinig op basis van argumenten. Wanneer iemand zich in een debat van zijn kwetsbaarste kant laat zien, wordt dat meteen 'heel moedig' genoemd. Terwijl die persoon toch de grootst mogelijke onzin aan het uitkramen kan zijn.

"Zodra iemand in een debat op emoties begint te spelen, gaat het fout. Emoties worden namelijk wel eens gefaket. En dan wordt de winnaar van het debat de beste faker, en niet degene met de beste argumenten. Ik heb meer respect voor iemand die in een debat argumenten op tafel legt - en het risico loopt dat zijn bewijsvoering wordt weerlegd - dan voor iemand die zijn emoties etaleert en daar respect voor opeist."

Hij wijst me erop dat zijn negende waarheid ook nog een andere betekenis heeft: dat je je emoties niet mag inroepen als excuus om niet te werken. "Ik geloof niet in de romantische mythe dat je als kunstenaar in de juiste mood moet zijn om te werken. Ik geloof dat je als kunstenaar altijd moet werken. Ook al voel je je slecht. De dagen dat in mijn hoofd en mijn hart echt alles meezit, zijn niet zo talrijk. Als ik daarop moet wachten, zou ik niet vaak aan werken toekomen. Dus ook al heb ik stress, griep of verdriet: ik ga naar mijn atelier en ik begin te werken. Ook op slechte dagen kun je straffe tekeningen maken."

Slechte Boeken Hoef Je Niet Uit Te Lezen

"Ik heb het even uitgerekend: als je gedurende 40 jaar elke week één boek leest, kun je in totaal 2.080 boeken lezen. Dat is niet zo gek veel als je er de geschiedenis van de wereldliteratuur op naslaat. Je kunt dus maar beter de goede boeken lezen en geen tijd verspillen met de onnozele. Ik zal nooit een boek uitlezen als ik al na tien bladzijden merk dat het niks voor mij is."

Dat mensen zichzelf verplichten om een slecht boek helemaal uit te lezen, zegt iets over de status die we boeken nog altijd toebedelen, zeg ik. Een slechte film, daar zappen we meteen van weg. Maar een slecht boek, daar blijven we tot de laatste pagina op kauwen. Ook al maken we tijdens het lezen ervan plannen om de auteur tijdens de volgende boekenbeurs met zijn eigen kutboek een hersenschudding te slaan. Hij lacht en zegt: "Mensen voelen zich blijkbaar cultuurbarbaren als ze een boek halverwege al terug in de boekenkast leggen. Nergens voor nodig. Vervang een stom boek zo snel mogelijk door een ander. Het leven is te kort om slechte boeken te lezen."

We ronden af, hij moet nog van Borgerhout naar Knokke voor de opening van een tentoonstelling. Al staat hij niet te springen om te vertrekken. "Ik doe dat allemaal wel graag, maar het maakt me zo onrustig. Als ik zou mogen kiezen, zou ik in mijn atelier blijven. En nog wat tekeningen maken."

Volgende week: topadvocate Christine Mussche

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234