Woensdag 24/02/2021

Onderzoek Dementie

Ook met demenenterenden kun je nog praten

Kasper Bormans houdt de verhalen van mensen met dementie levend. Beeld PHOTO_NEWS
Kasper Bormans houdt de verhalen van mensen met dementie levend.Beeld PHOTO_NEWS

Als het geheugen het laat afweten, blijft er nog altijd de fantasie. En precies daarmee kan je vaak toch nog contact behouden met mensen met alzheimer. Dat ondervond de jonge onderzoeker Kasper Bormans (28). Hij wendt met succes oeroude reclametechnieken aan om te blijven communiceren met ouderen die al 'van de wereld' zijn.

Florimont, tachtiger, moppert wat over de piano die moet gestemd worden, opdat het nummer van Charles Trenet dat hij zonet speelde beter tot zijn recht zou komen. André, ook tachtiger, zegt dat de pianist zich moet aanpassenaan het tempo van de eerste tenor om tot echte muziek te komen. De twee mannen gaan vervolgens een discussie aan over valse noten. Ze zijn bezoekers van het dagcentrum voor mensen met dementie De Wingerd in Leuven, waar specialist massacommunicatie Kasper Bormans (KU Leuven) aan huis komt om geheugentrainingen te geven. Ze hebben net hun muziektherapie gehad, en praten nu met Kasper over hun dromen. Die van André blijkt na wat doorvragen: de hoop dat zijn kleinkinderen het goed zullen hebben, die van Florimont, dat de stemmer sneller zou kunnen komen dan pas binnen twee dagen. De communicatie is aan de gang.

De combinatie is raar: een jonge kerel die oudere mensen wil opvissen. Een razend verbale en tegelijk heel rustige, zachte jongeman. Hij ziet er 18 uit, maar hij is al een doorgewinterd communicatiestrateeg. Bormans: "Je moet niet vragen of iemand mee wil gaan wandelen, want daar kan hij of zij 'neen' op antwoorden. Wel: 'Wanneer gaan we wandelen, nu of straks?' en tegelijk al aanstalten maken om de deur te openen. Dan loopt iemand al sneller met je mee. Of ja-knikken terwijl je spreekt. Het zijn kleine technieken uit de verkoop in feite. Ik vind ze niet uit, maar pas ze wel toe in een groter geheel."

De grens van het geheugen

De jonge onderzoeker denkt out of the box zoals onder meer zijn promotor Dirk De Wachter met groot enthousiasme vaststelt. Een 'truucjesstrateeg', maar een die niet glad is, wel toegewijd. "Ik heb veel geleerd in de laatste levensjaren van mijn opa. Ik ben hem vaak gaan bezoeken en zag hem opfleuren toen ik tekeningen maakte van zijn kinderen en van ons, de kleinkinderen. Ik heb die tekeningen opgehangen op een kale muur van zijn ziekenhuiskamer. Hoog, zoals een handelaar met zijn affiche zou doen waarvan hij wil dat ze gezien wordt. En zo keek mijn opa ook weer letterlijk omhoog in plaats van naar de grond. Je moet er eens op letten, veel zieken kijken naar de grond, waar ze niet vrolijker van worden. Mijn tante zei later: 'De dag nadat je die tekeningen ophing, is opa weer grapjes beginnen maken'."

Voor zijn onderzoek over communicatie koos Kasper Bormans niet zomaar voor mensen met dementie. "Ik wilde met mijn kop tegen de muur lopen om uit te vinden waar de grenzen van communicatie lagen. Ik dacht: daar waar het geheugen uitvalt. Maar ze liggen verder dan dat. Ik merkte dat ook wie niet meer veel woorden heeft om te benoemen wat hij voelt, nog altijd zijn emoties heeft, die je kan triggeren. Wat dan toch weer communicatie oplevert. Muziek, bijvoorbeeld, doet dat. Of aanrakingen."

Verhalen uitlokken

Niet alles werkt. Bormans: "Bij mijn eerste interview begon de persoon in kwestie me binnen de minuut te schelden en zette me aan de deur. Ik had gevraagd: vertel mij eens uw levensverhaal. Veel te intiem, dat werd ervaren als een grove inbreuk. Terecht. Mensen met geheugenproblemen vinden het ook moeilijk om heel concrete info en jaartallen te reproduceren. Maar je kan toch verhalen uitlokken. Met geduld. En de magische vraag, die altijd poortjes doet opengaan, is: 'Wat als?'. 'Wat als je kon toveren, wat zou je dan tevoorschijn toveren voor jezelf?', bijvoorbeeld. De verbeelding komt dan heel vaak toch nog op gang, ook bij wie aan dementie lijdt. En zo komt dat levensverhaal toch. En het genoegen van de herinnering. Tegelijk doorbreek je de isolatie."

Dementie treft veel mensen: tegen 2040 hebben wellicht 300.000 Belgen alzheimer. Mensen herkennen soms hun kinderen niet meer. Maar je kan er blijven tegen ingaan, tegen dat proces. Het, misschien, helpen te vertragen. Bormans bundelde alle gesprekken die hij voerde en technieken die hij gebruikte in een ontroerend en praktisch boek.

Hij is ook bezig een tablet te ontwikkelen met daarop zogenaamde 'geheugenpaleizen'. Daarop de digitale voorstelling van iemands woonkamer, bijvoorbeeld, waar hij virtueel doorheen kan lopen. Op bepaalde punten haak je naambordjes van geliefden. Bij het bord soep dat op de tafel staat, bijvoorbeeld, de naam 'Julienne' als iemands vrouw toevallig zo heet - van Juliennesoep. Het zijn stokpaardjes. Bormans: "Want de relaties met de naasten, die zijn toch het belangrijkste wat er is".

null Beeld Van Halewyck
Beeld Van Halewyck

Wat Alz? van Kasper Bormans, Uitgeverij Van Halewyck, 239 blz.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234