Donderdag 28/01/2021

Ook in een populistisch tijdperk kan (niet: zal) de EU overleven

Veel van onze leidende politici, denkers en commentatoren waken dapper op de dijken en staan gereed om de naderende
vloedgolf van Europese samenwerking, die onze soevereiniteit en volkswil definitief zal wegspoelen, tegen te houden. Maar voor wie zich niet louter laat leiden door peilingen of wat de boze burger allemaal niet wil, ontvouwt zich een heel ander spektakel: het fluisterzachte geluid van een langzaam leeglopend supereendje genaamd Europese Unie.

We naderen Nieuwjaar, dus dit stuk moet vrolijk eindigen en een hoopvolle boodschap afgeven. Die kan ik direct verklappen: ook in een populistisch tijdperk kan (niet: zal) de EU overleven. De vraag is alleen hoe.

Nog even over de vloedgolf: die komt er niet, schreef Wolfgang Münchau in de Financial Times. Hij ziet een "perfecte patstelling": de voorstellen van het Duitse ministerie van Financiën zijn onacceptabel voor de Fransen en Italianen. Het Franse voorstel is onacceptabel voor de Commissie. Wat de Commissie wil, is onacceptabel voor iedereen, net als het plan-Schulz.

Je hoeft geen ziener te zijn om te zeggen dat de fragmenterende krachten in het Europese huis veel sterker zijn geworden. De fiscale, financiële verdeeldheid tussen noord en zuid is bijna totaal. Hetzelfde geldt voor de oost-west-verdeeldheid over wat de EU is en wat democratie en rechtsstaat zijn. De Commissie zet de 'nucleaire optie' in om Poolse rechterlijke hervormingen een halt toe te roepen. De ingreep is begrijpelijk, de weerzin ertegen ook. Dát is - met Trump in het Witte Huis en de brexit in flux - de omgeving waarin Europa's grote landen zoeken naar versterking van de Europese Unie. Tijd dus ook voor ons om onze internationale omgeving, en de opties, even helder te bezien.

Gullivers Europa

Parijs en Berlijn zinnen op een superdeal waarmee ze vastgelopen dossiers kunnen loswrikken, maar de tekenen wijzen erop dat dit niet zomaar gaat lukken. Het Duitsland van 2017 is niet dat van 1992 of zelfs van 2006. Wie een echte stembusrevolte wil zien, moet naar Duitsland kijken als dat zou instemmen met iets wat op een transferunie lijkt. De Frans-Duitse motor hapert niet alleen omdat er zoveel lidstaten bij zijn gekomen, maar ook omdat Parijs het zo heeft laten afweten bij de hervormingen die het tot een stabiel euroland hadden kunnen maken.

Hoezo, vlucht naar voren? Duitsland begint steeds meer te lijken op Europa's Gulliver. Het mag allerlei dromen en plannen koesteren, maar het wordt steeds meer vastgepind op realistischer scenario's - zowel door zijn eigen kiezers als door zijn buurlanden. Vroeger hadden de eersten geen klachten en de laatste geen zeggenschap, maar in het nieuwe Europa ligt dat een tikkeltje genuanceerder.

Onlangs gaf de Nederlandse premier Rutte een interview aan de Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung. Hij pleitte voor meer samenwerking op defensiegebied, de uitbouw van de interne markt en de versterking van buitengrenzen. Maar wie in de toekomst een beroep wil doen op het euro-noodfonds, moet eerst zijn staatsschuld saneren. En dank, liever geen nieuwe Europese minister (au revoir, Macron) of meer macht voor de Commissie (dag, Juncker).

In Oostenrijk beleefde de conservatief-bruine coalitie haar vuurdoop. En zie, ook kanselier Kurz wil meer samenwerking op strategische gebieden als defensie en immigratie - maar ook hij is wars van een euroregering en haalt 'subsidiariteit' van stal om te onderstrepen dat niet alles in Brussel hoeft te worden besloten. De eurozone? Graag een door lidstaten zelf te voeren regie en strenge handhaving van de afgesproken fiscale regels.

Dit zijn maar twee recente voorbeelden van het nieuwe Gullivers Europa in werking. De dynamiek van de Europese integratie is een totaal andere dan die van zelfs tien jaar geleden (toen Frankrijk en Nederland al een EU-grondwet afschoten). Rutte en Kurz zijn daarvan voorbeelden: zij zoeken naar wegen om Europa te behouden in populistische tijden.

De recente Eurobarometer onderstreept dat immigratie en terrorisme verreweg de grootste zorgen zijn voor EU-burgers. De EU heeft de steven al gewend in een richting die deze zorgen zou kunnen verminderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234