Vrijdag 18/09/2020

Standpunt

Ook in de wetenschap heb je rioolbladen. In tijden van fake news is dat het laatste wat we nodig hebben

Barbara Debusschere.Beeld Tim Dirven

Barbara Debusschere en Remy Amkreutz zijn journalisten voor De Morgen. 

Ook in de wetenschap heb je rioolbladen: publicaties die het niet nauw nemen met nagaan of wetenschappelijke artikels wel waterdicht zijn. Hier geen dubbelblinde onafhankelijke controle op de juistheid, maar een fastfoodprocedure: soms al binnen twee dagen krijg je bericht dat jouw onderzoek in het blad komt.

Maar dan moet je wel eerst nog een meestal stevige rekening betalen. Dat is het moment waarop duidelijk wordt waarom deze publicaties, die er op het eerste gezicht even professioneel uitzien als het echte werk, ‘rooftijdschriften’ worden genoemd. Net wanneer je denkt dat je werk vlotjes kan worden gepubliceerd, moet je plots eerst even nog honderden euro's ophoesten. De kans dat je dan overstag gaat, is niet gering. De uitgeverijen hierachter weten namelijk verdraaid goed hoe essentieel voldoende publiceren is als je als academicus wil overleven. En dat is al helemaal zo aan het begin van een carrière.

Remy AmkreutzBeeld KOS

'Per abuis'

Deze publicaties zijn dus geen wetenschap maar doping: je kunt tegen betaling waarover vooraf geen afspraak is gemaakt, maar wel zonder het slopende proces van serieuze reviews je publicatielijst langer maken. Regelmatig is het echte fraude, zoals wanneer onderzoek dat door een echt wetenschappelijk blad is geweigerd, tegen betaling wordt verpatst aan zo’n rioolblad.

Nu blijkt dat ook honderden Belgen uit alle universiteiten betrokken zijn, is zullen sommigen reageren met: ‘Dat was per abuis. We hebben het zo druk.’ In theorie kan dat. Wetenschappers staan onder gigantische prestatiedruk. Alleen al de duizenden echte publicaties in hun vakgebied bijhouden is topsport.

Checken

Druk is echter geen valabel argument om niet veel beter op te letten of, erger, of om dan maar bewust mee te surfen op praktijken die de hele wetenschap een slechte naam geven. Want de rooftijdschriften staan op bekende zwarte lijsten en er zijn nog duidelijke aanwijzingen die verraden of een publicatie verdacht is. Als journalisten dat met enkele klikken kunnen checken, kunnen universitaire bollebozen dat zeker.

Toch zijn deze onthullingen geen munitie om de reputatie van individuele vorsers af te schieten. Wel moet dit een dwingende oproep zijn tot meer oplettendheid en professionele hygiëne. Zeker in tijden van fake news en regelrechte antiwetenschap zijn rioolpublicaties het laatste wat we nodig hebben. Mogelijke fake science leidt namelijk ook tot fake news. En daarbij: het is nog altijd een meerderheid die níét in deze schimmige uitgaven staat, dus zo broodnodig kan het toch ook niet zijn in de academische rat race.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234