Dinsdag 03/08/2021

Ook het theater zegt neen tegen Europa

Tom Lanoye wilde uitroeptekens bij Europa zetten in plaats van vraagtekens. Dat is gelukt, maar het impliceert ook drammerige monologen

muziektheater l Laatste productie van zT/Hollandia HHH

Liv Laveyne

Regisseur Johan Simons wil als directeur van NTGent 'witte vlekken' openlaten in de programmering om in te kunnen spelen op de actualiteit. Want, vindt hij, theater wil iets vertellen over de ons omringende realiteit, maar soms komt die actualiteit op het theater af. Het mooiste is als beide elkaar halverwege tegenkomen zoals in Fort Europa, de afscheidsvoorstelling van ZT/Hollandia, dat ophoudt te bestaan met Simons' vertrek naar Gent.

Het muziektheaterstuk stond al een tijd gepland, maar is brandend actueel, alsof auteur Tom Lanoye het zonet na het journaal geschreven heeft. Vorige week ging Fort Europa in première in Utrecht. Diezelfde week zeiden de Nederlanders in een referendum 'neen' tegen de Europese grondwet. Het zou ons verwonderen indien dit stuk het volk op andere gedachten had gebracht. Voor Lanoye is Fort Europa een heterogene verzameling welvaartsstaatjes met daarrond een versterkte muur.

Fort Europa speelt op locatie. In Wenen toonde ZT/Hollandia het stuk in het station tussen de reizigers. In Utrecht zoekt de toeschouwer zich een stoeltje tussen de acteurs in de wachtzaal van het oude gebouw van de sociale dienst. Je schippert tussen het gevoel een vreemdeling te zijn die een verblijfsvergunning moet aanvragen en een toerist in de luchthaventerminal. De plaats concretiseert de visie van architect Rem Koolhaas op de moderne stad: een transitzone waar de wereld voor het grijpen ligt. Een idee dat ook al stak in Stad 1 van Jonghollandia, het jonge collectief dat onder de vleugels van ZT/H grossierde. Niet toevallig staat Jonghollandia, inmiddels omgedoopt tot Wunderbaum, momenteel in Gent met het locatieproject Welcome in My Backyard (zie elders op deze pagina). Beide voorstellingen vormen een mooi tweeluik: zijn het in Welcome... de asielzoekers die het huis inpalmen, dan willen de bewoners van Fort Europa naar buiten.

Lanoye gaf Fort Europa de ondertitel Hooglied van versplintering. Die versplintering toont zich in de voorstelling zelf, die bestaat uit zeven monologen als een allegorie op Europa's geschiedenis, toekomst en in de eerste plaats actualiteit. België, verscheurd hart van Europa, wordt gedragen door Servé Hermans in een oude sporttas van de ASLK-bank. De chassidische jood (Aus Greidanus jr) verwondert zich over de nationale identiteit die samenhangt met grondbezit: "Je bezit geen grond, de grond neemt bezit van jou." De zakenman (Fedja Van Huêt), ooit toonbeeld van succes, wordt met afschuw bekeken door antiglobalisten. "Heer, vergeef hen, ze weten niet wat ze zeggen", jammert hij. Een Jezus-quote waarvan ontgoochelde politici zich de afgelopen week evengoed bedienden om de uitslagen van referenda te duiden. De stamcelbiologe (Hadewijch Minis) verkondigt haar geloof in de nieuwe mens. En zie, deze week start Universiteit Gent een experiment om stamcellen tot vetcellen te laten evolueren en zo borstimplantaten uit eigen vet in plaats van siliconen te creëren. De maakbare mens? Die zal méér van zichzelf zijn.

Fort Europa is intelligent maar bij momenten hoogdravend theater. Lanoye wilde uitroeptekens bij Europa plaatsen in plaats van vraagtekens (DM 7/5). Dat is aardig gelukt, maar impliceert ook drammerige monologen. Dat geldt zeker voor het slot, waarin drie verlepte hoeren symbool staan voor Europa. De drie gratiën van Botticelli's lenteallegorie worden door regisseur Simons in herfstkleuren geschilderd. De gratie van de blijmoedigheid Euphrosyne (Chris Nietvelt) wil sterven, de glans Agleia (Elsie de Brauw) wil haar schoonheid terug en de bloei Thaleia (Betty Schuurman) wil een kind op haar 68ste. Lanoye laat er geen twijfel over bestaan: Europa is in verval en Amerika is een mislukt experiment dat ooit is opgestart om een betere versie van Europa te creëren.

De enige positieve noot in Fort Europa klinkt in de muziek, want 'Alle Menschen werden Brüder'. Van de treurnis tot de erotiek van de tango: de acteurs worden slechts door hun samenzang verbonden.

WAT Fort Europa WANNEER EN WAAR Van 8 tot 11 en van 15 tot 18 juni in voormalig gebouw Sociale Dienst, Oudenoord, Utrecht, www.zthollandia.nl, 0031-30/230.20.23. Op 11 juni legt NTGent bussen in naar Utrecht, inlichtingen 09/225.01.01

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234