Dinsdag 27/07/2021

Analyse

Ook een Nee-stem betekent grotere Schotse autonomie

Aanhangers van de Better Together-campagne vieren de uitslag in Glasgow. Beeld GETTY
Aanhangers van de Better Together-campagne vieren de uitslag in Glasgow.Beeld GETTY

De teerling is geworpen. De Schotten stemden Nee tegen onafhankelijkheid. Of beter: ze stemden ja, voor 'Better Together'. Beter Samen in het Verenigd Koninkrijk met Engeland, Wales en Noord-Ierland in een onzekere, multipolaire, wereld. Toch stemden ze tegelijk ook voor de - beloofde - grotere autonomie.

De Britse premier David Cameron kan opgelucht ademhalen. Hij zal niet eindigen als een keizer zonder kleren, met een geamputeerd land. De Union Jack blijft ook vandaag wapperen boven Edinburgh Castle, het Schotse verblijf van de Queen.

De traders in de City, die afgelopen nacht wakker bleven uit vrees voor een 'meltdown' van de Britse Pond, kunnen rustig gaan uitslapen. De Schotten die klaar stonden om hun spaarrekening te verhuizen naar een Engelse bank ook. Schotland blijft bij het VK, en dus ook bij de Britse Pond.

En toch.

Nooit meer hetzelfde
Toch is alles anders. Het Verenigd Koninkrijk zal nooit meer hetzelfde zijn na vandaag. De Britse eilanden stevenen af op een hertekening van hun constitutionele, staatskundige, toekomst. Omwille van de nipte uitslag kunnen de nationale politieke partijen niet anders dan hun beloftes van de voorbije weken nakomen om bij een nee-stem Schotland een grotere devolutie te geven, voorop een grotere autonomie inzake fiscaliteit en gezondheidszorg.

De Schotse premier Alex Salmond zal met dat vooruitzicht in de eerste plaats zijn teleurgestelde, soms fanatieke, aanhangers moeten sussen. De vrees dat nationalistische heethoofden hun woede koelen op unionistische symbolen is deze ochtend reëel. Maar te hopen is dat de radicaalste Schotse nationalisten de bloedige geschiedenis van hun nabije buur, Noord-Ierland, voldoende hebben ingeprent om te beseffen dat vandaag onrust stoken het recept kan zijn voor een jarenlang verziekt socio-politiek klimaat.

Het yes-kamp is teleurgesteld, maar wordt getroost met extra bevoegdheden. Beeld AP
Het yes-kamp is teleurgesteld, maar wordt getroost met extra bevoegdheden.Beeld AP

Morele overwinnaar
Vervolgens mag Salmond toch vieren, want hij blijft de morele overwinnaar van dit referendum. Geen ander politicus zette in de recente Britse geschiedenis de politieke elite in Westminster zo'n neus als hij deed. De grotere Schotse autonomie is dan wel een troostprijs, ze zal hoe dan ook de greep van Londen op de regionale machtscentra van het VK verzwakken. Te verwachten valt dat ook Wales en Noord-Ierland, en zelfs een metropool als Londen meer deelbevoegdheden zullen eisen en krijgen. Zelfs Engeland broedt sinds afgelopen nacht op z'n eigen devolutie.

De Britse regering en oppositie, tijdens de recente campagne verenigd onder dezelfde vlag, kregen een levensles: ze blijven dansen op het slappe koord als ze niet meer aandacht geven aan het welzijn van hun vervreemde kiezers. Want bovenal toont de grote aantrek van de ja-campagne toch een fundamenteel wantrouwen aan in de gevestigde machtsinstellingen van Westminster, niet in het minst in z'n 'City politics' die eerst de bankiers en financiële wereld bedient, en dan, pas dan, de kiezers.

De Britse premier Cameron is deze keer door het oog van de naald gekropen, maar loopt nog steeds het risico op dit constitutioneel avontuur te worden afgerekend. Niet in het minst in zijn eigen partij, waar troonopvolgers zoals de Londense burgemeester Boris Johnson zich in de wandelgangen warmlopen voor z'n opvolging.

Gordon Brown
De Labour-oppositiepartij mag collectief rozen sturen naar Gordon Brown. Als voormalige Britse premier had de Schot dan wel altijd een onbehouwen imago, zijn donderpreken bij twijfelende Labour-kiezers aan de vooravond van het referendum hebben wellicht het Verenigd Koninkrijk van de ondergang gered. Huidig Labour-leider Ed Miliband, die volgend jaar bij verkiezingswinst premier wil worden, maakte geen goede beurt. Zijn onbeholpen interventies in Schotland waren 'too little, too late'.

Een terugkeer van Brown op het nationale toneel lijkt dan ook een certitude. Nu al wordt hem een grote rol toebedicht in het uittekenen van de nieuwe devolutie. Hij maakt grote kans te scoren met het plan om een verkozen House of Lords (het Britse Hogerhuis) te hervormen als een arbitragekamer tussen de vier naties van de Britse unie. Zowel premier Cameron als vice-premier Clegg, pijnlijk onzichtbaar in het Schotse onafhankelijkheidsdebat, hebben hem al hierover geraadpleegd.

De Schotse devolutie zal ook met argusogen worden gevolgd in andere Europese regio's die denken aan afscheiding of grotere autonomie. Ook op ons Vlaams niveau zal het debat over een grotere devolutie door een deel van de nationalisten ongetwijfeld terug worden aangewakkerd, waarbij het uitkijken wordt hoe NVA de staatskundige plannen van de Britse Conservatieven - met wie ze samen een fractie vormen in het Europees Parlement - zal aanwenden als hefboom. Al kan dat ook omgekeerd gebeuren.

Les voor het VK en Europa
De Europese Unie van zijn kant ontsnapte afgelopen nacht aan een avontuur met onzekere uitkomst maar zal het Schotse signaal wel ernstig moeten nemen - zeker met het (niet erkende) onafhankelijkheidsreferendum van Catalonië (op 9 november) in het vooruitzicht. Brussel heeft te lang de verzuchtingen van semi-autonome regio's genegeerd en moet samen met de lidstaten op zoek naar een beter evenwicht tussen - en verbinding van - alle bestuursniveaus zodat burgers niet tussen de plooien vallen.

Het Schotse referendum heeft nog een les in pacht voor het VK en voor Europa. Ze toont aan dat een emotionele volksraadpleging niet noodzakelijk de efficiëntste manier is om te beslissen over leven en dood van een land. Een les die David Cameron in het oor moet knopen nu hij nog steeds denkt aan een Brits referendum over het EU-lidmaatschap in 2017, waarbij Europa zich in dat geval kan troosten dat alvast de Schotse kiezers zich in de voorbije maanden manifesteerden als overtuigde Europeanen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234