Dinsdag 07/02/2023

Ook dit zielig kijkende jongetje werd groot

Al negen jaar lang houdt overleven voor Jon Venables (27) in dat hij te allen prijze moet verzwijgen wie hij is. Venables was in 1993 de tienjarige moordenaar van de Britse peuter Jamie Bulger. Als er geen tabloids zouden zijn om hem eraan te herinneren dat miljoenen Britten hem willen lynchen, dan zijn er nog altijd paranoia en alcohol. Deze week werd Venables veroordeeld tot twee jaar cel wegens het bezit van kinderporno. DOOR MICHIEL LEEN

Het onmogelijke leven van Jon Venables, medemoordenaar van de Britse peuter Jamie Bulger

Amper tien jaar oud is Jon Venables wanneer hij op 13 februari 1993 samen met zijn leeftijdgenootje Robert Thompson in een winkelcentrum in Liverpool de tweejarige Jamie Bulger meelokt naar een verlaten spoorwegberm. Ze gaan de peuter te lijf met stenen en een ijzeren staaf en gieten blauwe verf in zijn gezicht, zoals ze gezien hebben in de film Child’s Play 3. Ze laten het jongetje voor dood achter op de sporen, in de veronderstelling dat het op een ongeluk zou lijken. Op valentijnsdag 1993 wordt het lijkje gevonden, in tweeën gereten door een voorbijrijdende trein.

Thompson en Venables worden snel opgespoord, al hebben de politiemensen het lastig om hun eigen bewijsmateriaal onder ogen te zien. “In eerste instantie dachten we aan een volwassen dader”, zegt ex-politiecommandant Phil Roberts jaren later in een documentaire. “We zochten Thompson en Venables op om hen te kunnen uitsluiten van verdenking. We hadden nooit verwacht dat we hen zouden moeten arresteren.”

Het proces tegen de twee jongens gaat van start in november 1993. Hun hoofd komt amper boven de reling van de beklaagdenbank uit. En al heten Venables en Thompson in de eerste berichten nog ‘Boy A’ en ‘Boy B’, het duurt niet lang voor hun ware identiteit aan het licht komt. Hun mugshots gaan de wereld rond. Buiten de rechtszaal lijkt zich een heksenjacht aan te kondigen. De toenmalige Britse premier John Major verklaart dat de maatschappij “minder moet begrijpen en meer moet straffen”. De gevangenisbusjes waarmee de twee naar de rechtszaal worden vervoerd, worden met stenen bekogeld.

Wanneer op 24 november 1993 het verdict valt, zijn Venables en Thompson de jongste veroordeelde moordenaars ter wereld ooit. Beiden gaan, onder een andere naam, tot hun achttiende verjaardag naar een gesloten jeugdinstelling. Ze zullen elkaar na afloop van het proces nooit meer terugzien. Volgens wat doorsijpelt, doen de twee het niet slecht in de instellingen, al is weinig zeker: er wordt streng gewaakt over hun nieuwe identiteit. Uit voorzorg zijn ook hun families verhuisd en van nieuwe namen voorzien. De Britse tabloids liggen constant op de loer, maar dwingende censuurmaatregelen zorgen ervoor dat de Britse media twee keer nadenken alvorens de nieuwe identiteit van Venables en Thompsons te onthullen.

In eerste instantie worden Venables de beste kansen op een geslaagde rehabilitatie toegedicht. In de Britse media wordt hij over het algemeen beschouwd als the lesser evil ten opzichte van Thompson, ook al is zijn werkelijke aandeel in de moord op James Bulger ook tijdens het proces nooit helemaal duidelijk geworden. In tegenstelling tot Thompson vertoont hij volgens zijn psychiaters echter geen psychopatische trekken. Venables lijkt zijn verleden het best te verwerken. In de instellingen waar hij na zijn veroordeling verblijft, is men vol lof over zijn ontwikkeling. Het begeleidend personeel voert hem op als een voorbeeld voor de andere jongeren. Op enkele reclasseringsambtenaren na weet ook niemand wie hij echt is. Venables krijgt speciale training om zijn nieuwe identiteit in alle omstandigheden intact te houden. Hij moet ook een nieuwe geboortedatum voor lief nemen.

Venables en Thompson komen in 2001 vrij met een zogenaamde life license: de twee staan levenslang onder gerechtelijk toezicht en kunnen te allen tijde opnieuw worden ingerekend als een rechter oordeelt dat ze een gevaar vormen voor de samenleving.

Als eenmaal bekend is geraakt dat de twee vrij zijn, is de jacht opnieuw geopend. Hoewel het de Britse kranten nog altijd verboden is over hun nieuwe identiteit te berichten, looft de Manchester Evening News een beloning uit voor tipgevers.

Jon Venables weet heel goed dat gevonden worden gelijkstaat met niet veel minder dan een doodsvonnis. Heel wat mensen vinden dat hij en Thompson er met acht jaar gesloten instelling veel te licht af gekomen zijn - te beginnen met de ouders van James Bulger.

Jon Venables krijgt bij zijn vrijlating een cursus ‘contrasurveillancetechnieken’ om hem extra alert te maken voor het geval hij op straat wordt geschaduwd. Er is hem op het hart gedrukt om tegenover helemaal niemand iets te lossen over zijn verleden. De enige uitzondering is een eventuele partner: aan hem of haar moet Venables net wel vertellen welk verleden hij met zich sleept.

In de jaren die volgen, wordt weinig vernomen over Venables. Hij zou bij het leger willen gaan. Hij zou een ‘born again Christian’ zijn geworden. Hij zou getrouwd zijn en naar Australië verhuisd. De Britse justitie ontkent de berichten steeds met klem. Het ziet ernaar uit dat Jon Venables van de aardbol is verdwenen, en er in in alle anonimiteit in geslaagd is een leven op te bouwen.

In werkelijkheid vergaat het Venables minder rooskleurig. Als jonge twintiger probeert hij inderdaad een zo normaal mogelijk leven op te bouwen, maar echt vlotten doet dat niet. Hij heeft een aantal baantjes, maar verdient nooit meer dan het minimumloon. Een partner heeft hij niet, bang als hij is om zijn ware identiteit te moeten opbiechten. Toch schijnt hij in de periode na zijn vrijlating enkele vrienden te hebben gemaakt, die geen enkel vermoeden hebben over zijn verleden. Maar het stilzwijgen, het dubbelleven en de paranoia die daarmee samenhangen, worden Venables langzaam aan te veel. Hij raakt verslaafd aan drank, cocaïne en de designerdrug mephedrone.

“In 2007 begon het mis te gaan”, zegt Venables’ advocaat Edward Fitzgerald. “Mijn cliënt kon het dubbelleven niet meer aan. Hij is gedemoniseerd en met de dood bedreigd sinds zijn vroege jeugd, en dat gaat door tot op vandaag.”

In 2008 loopt hij al eens tegen de lamp omdat hij op café in een gevecht verwikkeld is geraakt. Ook door cocaïnebezit komt hij in aanraking met de politie. Ondanks de life license komt Venables er af met een waarschuwing.

Begin dit jaar belt Venables naar zijn reclasseringsambtenaar, een van de weinige mensen die zijn ware identiteit kennen. Hij meldt doodleuk dat hij in een dronken bui aan vrienden heeft verklapt wie hij echt is. Venables is in paniek. Wanneer de begeleider bij Venables op bezoek gaat, is die druk doende de harde schijf van zijn computer te saboteren. Nu Venables zichzelf heeft verraden, vindt de politie het niet raadzaam om een computer vol persoonlijke gegevens te laten rondslingeren. Ze nemen het ding in beslag en doorzoeken het. En stoten op honderden kinderpornofoto’s.

Ditmaal wordt Venables opgesloten, tot hij eind juli voor de rechtbank verschijnt op beschuldiging van het bezit en de distributie van kinderporno. Tijdens het proces verklaart Venables via een videoverbinding dat hij “het laatste taboe” wilde doorbreken. Hij pleit schuldig op drie aanklachten. Het komt hem op twee jaar te staan.

De kans bestaat dat Venables langer zal worden vastgehouden om hem een nieuwe identiteit te geven. Hoe langer het duurt, hoe moeilijker het wordt. Zijn oude schuilidentiteit vertoonde hoe dan ook al barsten. In april 2007 moest de Britse regering nog verhinderen dat buitenlandse magazines Venables en Thompson opspoorden, een operatie die de Britse belastingbetaler 13.000 pond kostte. Ook het nieuwe proces brengt Venables’ anonimiteit in gevaar.

Volgens Laurence Lee, de advocaat die Venables ten tijde van de zaak-Bulger verdedigde, heeft de Britse justitie te weinig gedaan om Venables’ nieuwe identiteit in stand te houden. “De datum van het proces had nooit openbaar gemaakt mogen worden”, aldus Lee, eerder deze week in The Independent. “Er zal binnen het Britse gevangeniswezen altijd wel iemand zijn die op die dag een nerveuze 27-jarige celgenoot naar zijn proces heeft zien vertrekken, en hem vervolgens heeft zien terugkomen met twee jaar aan zijn been. Je moet geen genie zijn om die puzzelstukjes in elkaar te passen.”

De kans bestaat dat medegevangenen op basis van die morzels informatie kunnen afleiden wie van hun medegevangenen de moordenaar van Jamie Bulger is. Maar evengoed bestaat de kans dat Venables zelf doorslaat en zijn verleden aan een medegevangene prijsgeeft. In beide gevallen is Venables, die in 2001 nog te kennen gaf dat hij zich ‘binnen’ veiliger voelde dan ‘buiten,’ ook in de gevangenis niet meer veilig. Zijn eigen naam, zijn eigen identiteit, is en blijft een doodsvonnis.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234