Dinsdag 29/11/2022

Ook de keuze van nieuwe leiders in China is bepalend voor wereldpolitiek

Het 18de Partijcongres in China: wat kunnen we verwachten?

Deze week is bepalend voor het leiderschap in de Verenigde Staten, maar ook in die andere grootmacht, China. Morgen gaat in Beijing immers het 18de Congres van de Communistische Partij van China van start. Daar staat een grondige machtswissel op stapel. Er wordt een opvolger aangeduid voor partijsecretaris en president Hu Jintao en voor premier Wen Jiabao. Daarnaast worden de nieuwe leden benoemd voor het Permanent Comité van het Politburo, het hoogste machtsorgaan van de partij. Deze leden zullen tijdens het Nationaal Volkscongres in het voorjaar van 2013 aangesteld worden in de voornaamste functies binnen het Chinese staatsapparaat.

Wat kunnen we van dit partijcongres verwachten? De partij heeft het graag ordelijk en voorspelbaar. Te verwachten zijn foto's van uitgestreken gezichten in keurige pakken en onberispelijk uitziende hostessen. Ook een aantal uitkomsten van het partijcongres is te voorspellen. Xi Jinping wordt meer dan waarschijnlijk de nieuwe partijsecretaris en president van het land, Li Keqiang wordt premier. Beiden worden al sinds het vorige partijcongres van 2007 klaargestoomd voor deze functies en deden de voorbije jaren ervaring op in binnen- en buitenland (Xi Jinping bezocht België in 2009, Li Keqiang in 2012).

Ook te verwachten is dat Hu Jintao als uittredend partijsecretaris verslag zal uitbrengen over de voorbije vijf jaar. Hij zal het daarin hebben over de noodzaak om "wetenschappelijke ontwikkelingen" door te voeren. Dat is partijjargon voor een meer evenwichtige en duurzame groei met oog voor sociale gelijkheid. Hu zal ook benadrukken dat de "democratie binnen de partij" versterkt moet worden, zodat deze haar bestuurscapaciteit (lees: haar vermogen om aan de macht te blijven binnen het systeem van een eenpartijstaat) kan verhogen. Zowel het nieuwe groeimodel als de politieke hervormingen zijn thema's die al jarenlang op de beleidsagenda staan. Er blijft echter een zeer lange weg te gaan in de uitbouw van beide. Daarmee is ook aangegeven wat we niet moeten verwachten: een plotse of grote koerswijziging. In tegenstelling tot partijcongressen in westerse democratieën zijn de politieke en economische krijtlijnen in China al in het laatste jaar vastgelegd.

Verdeeldheid aan de top

Zijn er dan geen onbekende factoren? Zeer zeker wel. Een groot vraagteken is hoe zwaar de recente incidenten binnen de hoogste partijleiding zullen doorwegen. Er zijn tekenen van verdeeldheid aan de partijtop. Het tijdstip van dit partijcongres bleef lange tijd onbekend. De commotie rond Bo Xilai strooide roet in het eten bij de voorbereidingen. Deze partijsecretaris uit Chongqing was ook getipt voor het lidmaatschap van het Permanent Comité. Hij kwam in opspraak door de betrokkenheid van zijn vrouw bij de moord op een Britse zakenman, maar hij was al langere tijd een omstreden figuur bij veel partijleden, vooral vanwege zijn soms neomaoïstische koers. Intussen heeft de partijtop ogenschijnlijk de rangen gesloten over het lot van Bo: hij is uit zijn functies gezet op basis van een waslijst van beschuldigingen, waaronder machtsmisbruik en corruptie.

In hoeverre zullen deze gebeurtenissen nog doorwegen op het congres? De aanklacht van corruptie klinkt veel medestanders van Bo en ook gewone Chinezen hypocriet in de oren. Het is een publiek geheim dat de huidige combinatie van economische hervormingen in een politiek gesloten systeem de machtigen in China enorme mogelijkheden biedt om zich te verrijken. Zelfs premier Wen Jiabao ontloopt de aantijgingen niet, met de bekendmaking van het fortuin van de familie Wen door de New York Times verleden week.

Hebben medestanders van Bo informatie gelekt en zijn we hier getuige van achterhoedegevechten? Een andere mogelijke verklaring is dat dit een beschadigingsoperatie is door partijleden die het huidige leidersduo Hu Jintao-Wen Jiabao inertie verwijten. Volgens sommigen is er immers sprake van een "verloren decennium" op het vlak van zowel economische als politieke hervormingen.

Struikelblokken

Dat brengt ons bij de belangrijkste onzekere factor bij dit partijcongres: de toekomst van de hervormingen. Een gebrek aan eensgezindheid maar ook gevestigde belangen en angst om de bekende paden te verlaten, bleken tot nog toe grote struikelblokken voor de partijtop. Of dit zal veranderen is een grote onbekende. Van Xi Jinping en Li Keqiang verwachten we niet meteen veel hervormingszin, al hebben zij tot nu toe in de schaduw gewerkt en hun intenties en daadkracht misschien nog niet kunnen tonen.

Waarnemers kijken uit naar de namen van de andere leden van het nieuwe Permanent Comité. Zullen het weer negen leden zijn zoals nu en zullen onder hen enkele hervormers zijn? Of worden het slechts zeven leden, waardoor de hervormers grote kans lopen om uit de boot vallen?

De keuzes kennen we over een week. Ze zullen even bepalend zijn voor de wereldpolitiek als de verkiezing van de Amerikaanse president.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234