Maandag 20/09/2021

AnalyseKlimaat

Ook de ‘grootste airco ter wereld’ kan de hitterecords nu niet meer stoppen

Een bosbrand in het Amazonewoud van Brazilië. Beeld AFP
Een bosbrand in het Amazonewoud van Brazilië.Beeld AFP

Een december die te warm is voor kersttruien, verhitte oceanen, dramatische droogte en ongezien zware bosbranden. In 2020 was de aarde 1,2 graden warmer dan voor de industriële revolutie. Zelfs het verkoelende weerfenomeen La Niña kon de temperatuur niet dempen.

Zweten in je kersttrui, muggen en zelfs krokussen in december, het is dit jaar ‘normaal’. Door corona raakte het ondergesneeuwd, maar 2020 was een jaar van weersextremen. “Er waren vooral veel meer records voor hitte, droogte en zon dan voor koude”, zegt meteoroloog David Dehenauw.

Alleen al een blik in het fotoalbum van afgelopen jaar illustreert dat. En dat toont dat het niet alleen gaat om verbluffende cijfers, maar ook om menselijk leed. Eind november stond de teller van weerrampen met voor meer dan een miljard dollar schade op 44 volgens verzekeraar Aon. Het recordjaar was 2010 met 47 zulke rampen.

In China richtten extreme moessonregens tussen juni en september voor 32 miljard dollar schade aan. In de regio’s Bhutan, Myanmar, Noordoost-India, Nepal en Bangladesh viel 200 millimeter regen in slechts 24 uur en kwamen negentig mensen om.

Daarnaast vielen hitte en droogte opnieuw op. In het oosten van Australië gingen eind 2019 en begin 2020 een gebied zo groot als Engeland en zeker 3.500 huizen in vlammen op. In totaal kwamen 37 mensen om. Op 6 februari is bij poolstation Esperanza Basis 18,4 graden gemeten, ongeveer dezelfde temperatuur als in Los Angeles die dag.

Nood aan regen

Ook in ons land was het ongewoon warm, zonnig en droog. Zo telde België in maart, april en mei 740 uur en 46 minuten zonneschijn, terwijl dat doorgaans 464 uren zijn. Samen waren april en mei de twee opeenvolgende droogste maanden sinds 1893, met maar 24,5 millimeter neerslag.

“Het was het vierde opeenvolgende jaar met te weinig regen”, zegt Dehenauw. “Sinds 2017 hebben we zo’n 480 millimeter te kort. Dat is ruim de helft van de jaarlijkse neerslag. Volgen er nu enkele normale jaren, dan raken we nog altijd niet af van dat structurele watertekort. Maar ik acht de kans op normale jaren niet zo groot.”

Want heet en droog zijn dé trends. Alle warmste jaren ooit dateren van sinds 2014 en 2020 sluit het warmste decennium ooit vastgesteld af. Niets wijst erop dat dat zal keren.

Weerman David Dehenauw:
Weerman David Dehenauw: "Bij ons was het met gemiddeld 12,10 graden het warmste jaar."Beeld Tine Schoemaker

Voor 2020 valt het meteorologen zelfs op dat ‘de grootste airco ter wereld’, La Niña, de hitterecords niet tegenhield. Dat weerpatroon boven de Stille Oceaan brengt normaal gezien een periode koelte. Extreem warme jaren vallen doorgaans in een jaar met een sterke El Niño, die warmte brengt. “Maar in 2020 was het verkoelende effect van La Niña onvoldoende om de hitterecords tegen te houden”, meldt de World Meteorological Organisation.

2020 gaat dan ook de boeken in als een van de drie warmste jaren ooit gemeten. Het kan zelfs 2016 nog van de troon stoten. De wereldwijd gemiddelde temperatuur lag 1,2 graden boven die van de periode voor de industriële revolutie. In Death Valley, de woestijn in Californië, werd op 16 augustus de recordtemperatuur van 54,4 graden gemeten.

“Bij ons was het met gemiddeld 12,10 graden het warmste jaar,” zegt Dehenauw, “met onder andere de warmste week tussen 6 en 12 augustus. Toen bedroeg de maximumtemperatuur zeven dagen lang ongeveer 33,50 graden.” Zo tropisch was het hier de laatste twee eeuwen nooit.

Vooral in arctisch Siberië warmt het erg snel op. Het werd er dit jaar gemiddeld vijf graden warmer dan anders. Op 20 juni was het in het Russische dorpje Verkhoyansk 38 graden, de hoogste temperatuur ooit in poolcirkel. Doorgaans wordt het er niet warmer dan twintig graden.

Veel ijsverlies

Net zoals in Australië zijn bosbranden in het noordpoolgebied niet ongewoon, maar dit jaar waren er door die zomerse hitte veel meer en ze waren omvangrijker dan ooit.

In juli vernielden 28 procent meer bosbranden dan vorig jaar ook de Braziliaanse Amazone. Daardoor is extra veel CO2 vrijgekomen. Hetzelfde gebeurde aan de Amerikaanse westkust: slecht beheer in combinatie met de heetste augustus-oktober-periode leidden tot een ongezien zwaar bosbrandseizoen dat 33.000 vierkante kilometer in de as legde.

Kinderen voetballen op kerstdag in trui, in Brussel. Beeld Tim Dirven
Kinderen voetballen op kerstdag in trui, in Brussel.Beeld Tim Dirven

Wereldwijd werd september 2020 de warmste september sinds ten minste 1880. In Europa werd het de warmste herfst. “Dat lag vooral aan de warmte in Scandinavië, ook een trend de laatste jaren”, zegt Dehenauw. In september en oktober bleek dan dat het oppervlak van het arctische zee-ijs 38 procent kleiner was dan gewoonlijk. Zoveel ijsverlies is nooit eerder waargenomen sinds de satellietmetingen in 1976 begonnen.

November begon op de Filipijnen met de sterkste tropische cycloon die ooit aan land kwam en een kwart miljoen huizen vernielde. De oceanen zweten: 80 procent ervan kende in 2020 een hittegolf. Ook het Atlantische orkaanseizoen was dit jaar erg heftig, met dertig orkanen tussen juni en november, alweer een record.

Bij ons was november de warmste november ooit, met de warmste novembernacht de eerste van de maand, toen het niet kouder werd dan 16,4 graden. En dan nu die decemberlente. “We eindigen wellicht met een gemiddelde van 5,6 graden, wat veel te zacht is want het decembergemiddelde is 3,9 graden”, zegt Dehenauw. Ook de vorige jaren zaten we rond die 5,6 graden en in 2015 werd er op kerstmarkten vooral icetea gedronken. Toen was het in december gemiddeld 9,6 graden. “Onze laatste echte witte kerst van Knokke tot Virton dateert van 1964.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234