Donderdag 21/11/2019

Ook consument weet het even niet meer

Geld is gratis, en toch laten we het niet rollen. ECB-opperhoofd Mario Draghi ziet stilaan de bodem van zijn hoge toverhoed, en nog slaat de motor niet aan. 'We zijn het vertrouwen kwijt.'

Een perfecte Catch-22, heet zoiets. Om de economische motor aan te zwengelen wil Mario Draghi, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), ons massaal aan het consumeren krijgen. Dus gooit hij er een stevig arsenaal van monetaire hocus pocus tegenaan. Een daling van de beleidsrente naar 0 procent, wat maakt dat de banken gratis geld kunnen tanken bij de ECB. Intussen moeten ze een strafrente betalen van 0,4 procent voor geld dat ze niet uitgeven. En tegelijk pompt Draghi maandelijks ook nog eens 80 miljard euro in de markten. Wow!

En de burger? Die geeft geen kik. We zijn niet in gang te krijgen, de monetaire magie haalt allemaal niks uit. Waardoor stilaan alle remmen los worden gegooid, en de ECB op gevaarlijk, want onbekend, terrein is terechtgekomen. Geld is gratis geworden, de financiële wereld op zijn kop.

Iedereen voelt aan dat er iets niet klopt, en dus botst het rationele monetaire beleid met de psychologie van de gewone mens, die het ook allemaal niet meer weet.

Geen legitimiteit

David De Cremer, hoogleraar gedragspsychologie aan de University of Cambridge en een expert op het gebied van de psychologie van geld, is helemaal niet verrast. "U spaart voort, ik ook. En wij zijn nochtans getraind in de economie. Het is normaal dat we ons niet laten meevoeren in het opgelegde discours. Het draait allemaal om vertrouwen, en dat vertrouwen is er niet. Niet in de financiële wereld, niet in het beleid van die financiële wereld. Ze hebben het over zichzelf afgeroepen."

De Cremer schreef enkele jaren geleden het boek Als goede mensen slechte dingen doen. Daarin ging hij op zoek naar de psychologie achter de financiële crisis. Wij kunnen wel schande spreken van de rijkelijke bonussen en het gesjacher van de bankiers in The City, voor De Cremer was het allemaal niet zo abstract. Het is de aard van het menselijk beestje, weet hij. Maar dat de ECB en de regulatoren niet thuis gaven op het moment van de financiële implosie, maakt dat ze hun krediet hebben verspeeld.

"Als de beleidsmakers zelf zeggen dat de economie vandaag zeer onvoorspelbaar is, op welke grond zouden we dan hun beleid geloven. Laat staan vertrouwen? Er is geen vruchtbare bodem om dat vertrouwen te kweken."

De centrale banken verliezen hun geloofwaardigheid omdat ze niet de economische resultaten halen waaraan ze hun reputatie verbonden hebben, liet Vincent Reinhart, gewezen econoom bij Morgan Stanley, optekenen.

En dus vallen de maatregelen op een koude steen, zegt De Cremer. "In de hoop dat wij gaan consumeren of investeren smijt de ECB met het goedkope geld. Alleen begrijpt de bank niet dat ze elke legitimiteit mist. En dat geldt net zo goed voor de politiek. Mensen beslissen zelf wel of ze iemand vertrouwen schenken. En door de financiële crisis heeft de politiek die legitimiteit uit handen gegeven. Men wil op korte termijn een langetermijnproces initiëren."

Irrationeel gedrag

Bovendien, stelt De Cremer, leeft er nog steeds een grote negativiteit. "Wij, de maatschappij, hebben de financiële crisis moeten oplossen. Dat is een negatieve emotie, die irrationeel gedrag veroorzaakt. We reageren impulsief: 'Wij moeten het weer oplossen, welnu ik doe het niet.' En wat krijgen we als return? Dat de banken luidop nadenken om geld aan te rekenen om ons spaargeld te beheren. Het eenzijdige beeld van de bank als een winstgedreven instituut ten top dus."

De schaduw van Adam Smith, de 18de-eeuwse econoom die het zelfregulerende van een markt beschreef, hangt nog te fel over het huidige neoliberale beleid, terwijl dat doorgedreven eigenbelang net de oorzaak van alle ellende is gebleken. De Cremer: "Anders dan we zelf graag denken, zijn we helemaal niet zo rationeel. Onze psyche maakt dat we economisch niet rationeel handelen, omdat we geen vertrouwen hebben."

En dus mocht Mario Draghi dan wel met onovertroffen maatregelen op de proppen komen, wat zal het allemaal uithalen? 'De markt' twijfelt, heet het officiële analistendiscours. De man in de straat ook, over de duurzaamheid van zijn spaargeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234