Zondag 23/02/2020

Ook aan de top zijn kleren GOED of FOUT

Je zult Dominique Leroy of Marianne Thyssen niet meteen in een hip, gebloemd rokje met platte sandalen de auto zien uitstappen. Net zomin als Angela Merkel ooit in haltertopje en jeans voor het parlement zal verschijnen. Powerdressen: vrouwen kleden zich al eeuwen naar de machtige functie die ze hebben, zo blijkt ook uit een tentoonstelling in Londen.

De Egyptische koningin en later eerste vrouwelijke farao Hatshepsut zat met ontblote borst op haar troon, met een valse metalen baard en een hoofddeksel dat door mannelijke farao's werd gedragen. Het was haar manier om haar gezag op te leggen en respect te eisen. De Britse koningin Elizabeth I droeg daarentegen volumineuze jurken en weelderige juwelen en poederde haar gezicht wit, terwijl de rest van haar hofhouding het veel bescheidener moest houden.

Vrouwelijke machthebbers hebben door de eeuwen heen hun macht op de een of andere manier altijd via hun kleding geuit. Powerdressing, met andere woorden, is niet nieuw. Dat maakt ook de tentoonstelling Women Fashion Power duidelijk. Die loopt momenteel in het Design Museum van Londen. Volgens curator Colin McDowell gaat de tentoonstelling niet over mode. "Het is een tentoonstelling over kleren en hoe vrouwen die hebben gebruikt om zich te empoweren, om te intimideren of om zich sexy te voelen", verklaart McDowell aan CNN.

Behalve een historisch overzicht van vrouwen en powerdressing, blijkt uit de exhibitie ook hoe het vrouwbeeld doorheen de geschiedenis heen en weer heeft gezweefd tussen ultravrouwelijk en bijna-mannelijke silhouetten. Tussen suffragettes die het beeld dat ze halve mannen waren probeerden te bestrijden met een ultrafeminiene look en Jeanne d'Arc, die zich altijd in krijgstenue hulde. De powersuit van de jaren tachtig, een soort vrouwelijke versie van het maatpak dat te zien was in series als Dynasty en Dallas, werd dan weer uit de kast gehaald op een moment dat vrouwen plots zichtbaarder werden en meer macht kregen op de werkvloer.

Meer nog dan een gewone tentoonstelling gaat het om een belangrijke bijdrage aan het debat rond gender en prestatie, schrijft The New York Times over Women Fashion Power. "Het idee dat machtige vrouwen in traditioneel mannelijke sectoren zoals het bankwezen en de politiek rechtstaan en, in het openbaar en voor het nageslacht, zeggen dat kleding belangrijk is en dat er aandacht moet worden aan besteed, is nooit eerder gezien. Nog maar drie jaar geleden ontkende Michelle Obama nog dat ze kleding belangrijk vond en verklaarde ze op Good Morning America: "Kijk, vrouwen, draag wat je wil. Dat is alles wat ik kan zeggen."

Maar wat is powerdressing precies? Hoe kleden vrouwen die macht willen of al hebben zich? Gaat het om een intimiderende Joan Collins en haar enorme epauletten en big hair? Een Margaret Thatcher, eveneens met big hair, maar met meer bescheiden mantelpakjes? Of toch de meer casual uitziende Michelle Obama? "Het meeste succes heb je als vrouwelijke leider als je aan de buitenkant laat zien wie je aan de binnenkant bent", zegt Hilde Jonckers van Swa Bèl, een bedrijf dat stijladvies geeft aan CEO's, woordvoerders, managers en anderen.

Ruimer gezien betekent dat: je draagt wat je bent en welke boodschap je wil overbrengen. Kleren geven vrouwen de mogelijkheid om zichzelf en hun positie te definiëren. Een belangrijk communicatiemiddel dus, mits goed gebruikt. Jonckers: "Belangrijk is dat die boodschap en dat uiterlijk elkaar niet tegenspreken. Er zijn bepaalde regels die gevolgd moeten worden. Het komt erop neer om geen verwarring te veroorzaken. Naar de koning ga je bijvoorbeeld niet in short en slippers: dat beeld botst. Net als tijdens een toespraak zeggen dat je orde erg belangrijk vindt en oog hebt voor details, terwijl er een vlek op je rok zit. Waarom? Omdat iedereen zich op die vlek zal focussen en niet op wat je zegt."

Gefrons

Binnen de regels is er tegenwoordig wel veel vrijheid, vooral voor vrouwelijke leiders. Zijn mannen nog het slachtoffer van het eeuwige marineblauwe of grijze pak en kunnen ze enkel een statement maken met hun das, dan kiezen vrouwelijke powerdressers steeds meer voor opvallende eigen accenten. Er is een duidelijke shift, schreef The Washington Post Magazine begin dit jaar. "Werden knielaarzen met pencil skirt of een mouwloze jurk op gefrons of opmerkingen onthaald in het Congres, waar grijs de boventoon voert, dan is dat nu anders."

Dat heeft volgens het magazine van de krant te maken met het volwassen worden van de modebusiness, met vrouwen die steeds vaker de agenda bepalen in plaats van deze te organiseren en ook met de invloed van populaire cultuur. Succesvolle fictiereeksen portretteren powervrouwen niet meer als kleurloze, in marineblauwe blazers gehulde pakjes. Denk: Birgitte Nyborg, de Deense premier uit Borgen. Denk ook: Claire Underwood, de vrouw van vicepresident Frank Underwood, uit House of Cards. "Michelle Obama had onlangs een kleurige jurk aan, magenta geloof ik", verduidelijkt ook Jonckers. "Mocht Barack Obama zo'n kleurig hemd aandoen, niemand zou hem au sérieux nemen."

Het kan tegenwoordig ook wel wat bloter, zegt Jonckers. Maar niet te. "Hoe bloter, hoe toegankelijker iemand wordt. Maar je moet wel even letten op wat je uitstraalt. Zo klaagt Lesley-Ann Poppe, die een universitair diploma heeft en directeur is van de Schoonheidsschool, dat ze nooit au sérieux wordt genomen en dat ze altijd verkeerd wordt ingeschat. Maar daar zorgt ze zelf ook voor: de kleding die ze draagt is een volledige mismatch met de boodschap."

Wie zijn dan wel de beste 'powerdressende' vrouwen in België in de ogen van Jonckers? "Dominique Leroy, de CEO van Belgacom, vind ik wel goed. Ze heeft uiteraard een dresscode, maar ze blijft ook erg toegankelijk. Dat is een vrouw waarvan je weet: die kan leiden, maar daarmee kun je ook een babbel slaan."

Wie dan weer niet de juiste boodschap stuurt, is Freya Van den Bossche, vindt Jonckers. Die daagde op de laatste 1 meistoet op in een schattig lichtroze jurkje met witte laarsjes. "Om in die kledij een anti-N-VA-speech te doen en al huppelend 'Al wie da nie springt is N-VA' te zingen, was niet echt de manier om de boodschap over te brengen. Het is geen kritiek, maar haar kleding was een stoorzender. In ons brein clasht het dan."

Roze sneakers

Dat was ook het geval voor de Amerikaanse Democraat Wendy Davis, Texaans senator en bekend om haar uren gefilibuster, vorig jaar, om een strengere abortuswet te blokkeren. Dat deed ze in felroze sneakers, om haar rug te sparen tijdens dat lange rechtstaan. Ze slaagde in haar opzet, maar meer dan over haar boodschap werden krantenpagina's en tv-journaals gevuld over haar schoeisel.

Geërgerd daarover schreef de progressieve commentator Sally Kohn op The Daily Beast dat Wendy Davis een heldin was en dat haar schoenen een symboolfunctie hadden. Die sneakers waren "een talisman van feminisme en een politieke stem. Letterlijk rechtstaan voor al wat juist is. Haar schoenen waren een legitiem deel van het verhaal van elf uur filibusteren, vooral omdat ze zo opvallend waren. Maar wijzen op wat vrouwelijke leiders dragen terwijl dat absoluut niets te maken heeft met het verhaal dat ze vertellen is net het tegenovergestelde: het ondermijnt hun leiderschap en onderdrukt hun stem."

Niet echt, meende The New York Times. In het artikel over de Londense tentoonstelling kwam de krant terug op sneakergate en Sally Kohn. "Het lijkt me dat deze tentoonstelling aantoont dat de situatie net omgekeerd is: wat vrouwen dragen is net een belichaming van hun agenda - net als bij mannen trouwens)", schreef moderedacteur Vanessa Friedman.

Hebben vrouwen meer vrijheid in hun powerdressing, dan worden ze ook vaker dan mannen afgerekend op hun mismatchen. Dat president Barack Obama in september de bombardementen tegen IS aankondigde in een zandkleurig kostuum, was een duidelijke mismatch. Een te softe kleur voor een harde boodschap, maar de faux pas zou hem niet lang achtervolgen. Het verhaal van Wendy Davis daarentegen blijft meer dan een jaar na de feiten, nog rondspoken.

Ook Theresa May, de Britse minister van Binnenlandse Zaken die wordt getipt als volgende Tory-leider en zelf liever op de achtergrond blijft, komt vaak in het nieuws omwille van haar ongebruikelijke schoenen. Luipaard, zebra- of slangenprint, laarzen tot boven de knie: er is meer dan uitvoerig bericht over het contrast tussen haar klassieke kledingstijl en haar opvallende schoenenkeuze. Zoveel zelfs dat The Daily Telegraph een jaar geleden een artikel publiceerde met als titel: 'Heeft u enig idee wat Theresa May op het congres van de Conservatieve Partij heeft gezegd? Maar ik wed dat u wel weet welke schoenen ze droeg.'

Daarover heeft ook Liesbeth Homans, Vlaams minister van Binnenlandse Aangelegenheden, eerder ook al geklaagd. "Ik heb helaas al ondervonden dat je outfit al te gemakkelijk onderwerp van gesprek kan zijn", zei ze anderhalve maand geleden in Het Laatste Nieuws. "Zo vond ik het jammer dat er na mijn eedaflegging zoveel commentaar is gekomen op mijn 'te kort' jurkje. Het was een mooi en deftig kleedje tot op de knie, mag het? Ook dát is weer zoiets: vrouwen worden afgerekend op hun uiterlijk of outfit. Mannen niet. Draag je eens een kleedje en een hakje van - stel je voor - vijf centimeter? Dan krijg je wat naar je hoofd. En de dag dat je je níét vrouwelijk kleedt, dan komt er vast en zeker ook commentaar. Dan ben je een soort manwijf."

Te glamoureus

Wat mag, kan of moet als vrouwelijke powerdresser? Mag je nu een decolleté aan als je een presentatie geeft over, pakweg, de toekomst van de EU? Is net boven de knie te kort of net niet voor een rok als je een collega-minister ontmoet? En zijn platte schoenen, zowat nooit te zien aan voeten van vrouwelijke leiders, het summum van een no-go?

Het blijft giswerk, zo ondervond ook de jonge professor Francesca Stavrakopoulou, die Hebreeuwse Bijbel en oude religie doceert aan de universiteit van Exeter, in het Verenigd Koninkrijk. Powerdressen is koorddansen, zo merkte ze. Stavrakopoulou, die ook blogt voor de Britse krant The Guardian, is mooi en weigert de saaie, formele mantelpakjes te dragen die als voorschrift gelden voor vrouwelijke academici. En ze wordt daar steeds vaker op aangesproken.

Zelfs door andere vrouwelijke proffen, die haar aanraden langere rokken of lossere broeken te dragen en haar haar op te steken. "Ik draag waar ik mij comfortabel in voel, zowel fysiek als sociaal", schreef ze vorige week. "Maar om de een of andere reden zijn mijn hakken te hoog, is mijn haar te lang en zijn mijn jeans te modern. Blijkbaar zie ik er voor sommigen te glamoureus of te vrouwelijk uit om een academica te zijn."

Mannelijke professoren kunnen het maken om met een hoodie en jeans rond te lopen en worden dan excentriek of intellectueel verstrooid genoemd, maar boeten niet aan autoriteit in. "Een vrouw die er daarentegen een beetje te casual uitziet, krijgt te horen dat ze wel een moeder moet zijn, die geen tijd heeft voor haar job door de kinderen, of een vrouw die te oud is om met haar verschijning bezig te zijn. Eigenlijk is de boodschap: tenzij vrouwen zich bescheiden en conservatief kleden, zijn ze misplaatst in de academische wereld, omdat, fundamenteel, ze niet de juiste lichamen hebben om academische autoriteiten te zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234