Donderdag 05/12/2019

'Ooit komt de dag dat iedereen beseft dat voeding ons medicijn is'

Ze is bestsellerauteur, televisiepersoonlijkheid, businessvrouw en volgens sommigen de culinaire evenknie van Anna Wintour. In haar laatste boek Life in balance breekt Donna Hay (45) een lans voor gezonde, evenwichtige voeding. Gesprek over een persoonlijke zoektocht en het dogmatisme van de superfoodbeweging.

In het kader van een Europese boektournee heeft ze haar tenten opgeslagen in Amsterdam. Ik ontmoet haar in het souterrain van een statige herenwoning aan de grachten. Met een handgebaar nodigt ze me uit om plaats te nemen aan de knusse keukentafel. Zelf beweegt ze wat onwennig in haar zwarte jurkje op hoge hakken. Alsof ze zich in een harnas heeft gehesen om de pers te woord te staan.

Op een foto achteraan in het boek laat Hay zichzelf van een andere kant zien. In gescheurde jeans en sportief T-shirt heeft ze meer iets van een girl next door. Een goedlachse buurvrouw die naast bladstengels ook weleens een muffin durft te verorberen. In het voorwoord schrijft ze dan ook onverbloemd dat diëten niet haar ding zijn. Ik lees het graag, maar de vraag rijst of dat altijd zo is geweest. Vijf jaar geleden was haar drastische gewichtsverlies nog wereldnieuws aan de andere kant van de evenaar. "Donna lost 3 dress sizes", blokletterden de Australische kranten.

Als ik haar met het verleden confronteer, doet ze het echter meteen af als sensatiezucht van de roddelpers. "Na de geboorte van mijn twee zonen ontbrak het me aan tijd om te sporten. En 's avonds was ik te moe om voor mezelf te koken en at ik de restjes van hun bord. Mijn verhaal was dat van elke jonge moeder. Als je even niet oplet, vliegen de kilo's erbij. Maar kinderen groeien op en worden zelfredzaam. En stilaan krijg je weer greep op je leven. Er kwam weer tijd vrij voor mijn dagelijkse looproutine."

In een poging het gesprek een andere wending te geven, schuift ze een toren muffins voor mijn neus. Ik weersta de verleiding en vraag of het boek een resultaat is van haar persoonlijke zoektocht naar balans. Niet lang na het gewichtsverlies haalde ze immers opnieuw de kranten. Dit keer door gezondheidsproblemen. Twaalf dagen lang was ze aan een ziekenhuisbed gekluisterd. Het was niet zeker of ze ooit nog zou kunnen lopen.

Superwoman en moeder

Opnieuw voel ik een aarzeling. Ze praat niet graag over haar persoonlijk leven, maar uiteindelijk geeft ze toe dat het een scharniermoment was. "Door het intensieve sporten was een discus tussen mijn ruggenwervels volledig weggesleten. Voordien leefde ik in de illusie dat het leven zich laat plannen, vond ik alles vanzelfsprekend. Plots werd ik geconfronteerd met de mogelijkheid dat mijn lichaam me niet meer zou toelaten om achter een fornuis te staan. Dat ik mijn job niet meer zou kunnen uitoefenen en mijn onafhankelijkheid zou verliezen. Het was angstaanjagend, maar na twaalf bange dagen kwam dan toch de verlossende boodschap dat een operatie niet noodzakelijk was.

"Mijn eerstvolgende vraag aan de chirurg was of ik opnieuw mocht lopen. Omdat het de enige manier is om rust te krijgen in mijn hoofd. Hij gaf zijn toestemming op voorwaarde dat ik meer vanuit mijn heupen zou rennen. Maar eerst moest ik opnieuw leren stappen. Kleine dingen zoals douchen of mezelf aankleden werden een uitdaging. Het was een reality check. Ik had mezelf altijd superwoman gewaand, maar plots werd ik gedwongen om te luisteren naar mijn lichaam. En ontdekte ik dat gezonde voeding het beste medicijn is."

Zes weken na haar ontslag uit het ziekenhuis stond ze weer in de studio voor de opnames van haar eigen televisieshow. Sindsdien valt de reikwijdte van haar imperium niet meer te onderschatten. Alleen al met haar culinaire magazines bereikt ze meer dan 630.000 lezers, verspreid over 82 landen. In totaal schreef ze 26 kookboeken die stuk voor stuk bestsellers werden. Meer dan zes miljoen exemplaren in tien verschillende talen gingen vlotjes over de toonbank. Niet voor niets werd ze tijdens de Gourmand World Cookbook Awards in 2007 uitgeroepen tot een van de zeven meest invloedrijke auteurs.

Toch liet de voor de hand liggende overstap naar het kleine scherm nog een tijdje op zich wachten. Naar eigen zeggen omdat ze televisieopnames niet combineerbaar zag met haar moederrol. Tot ze uiteindelijk toch capituleerde en als jurylid zetelde in de Australische editie van Masterchief. Om al snel daarna met haar eigen kookprogramma Fast, Fresh, Simple de wereld te veroveren. En in de maalstroom daarvan haar internationale naamsbekendheid te verzilveren met de lancering van een collectie servies in samenwerking met Royal Doulton, alsook tafellinnen, keukenbenodigdheden en zelfs pannenkoekenmengsels.

Culinaire nitwits

Want in tegenstelling tot gezondheidsfanatici zoals de oprichters van The Green House - die een ei als des duivels zien omdat het voortkomt uit de menstruatie van de kip - heeft Hay de voetjes op de grond. "Voorbereide pannenkoekenmengsels blijven een vaste waarde in de proviandkast van het gemiddelde gezin omdat kinderen het nu eenmaal lekker vinden. En omdat carrièrepapa's die occasioneel alleen thuis zijn met hun kroost, altijd zullen grijpen naar gemakkelijkheidsoplossingen. Net als gestresseerde werkende moeders die geen tijd hebben om zelf deeg te kloppen. Dus waarom geen gezond alternatief aanbieden en een versie met spelt lanceren?"

Ik begrijp volledig wat ze bedoelt en beken haar dat ik tot de laatste categorie moeders behoor. Het is alsof ze culinaire nitwits als mezelf in gedachten had toen ze haar laatste boek Life in Balance schreef. Op de informatiefiches ontdek ik dat boekweit eigenlijk helemaal geen graanproduct is, maar gekookt wel rijst of pasta kan vervangen, glutenvrij en vezelrijk is, en vol mineralen zit. Dat chiazaad in water uitzet en als pudding kan worden gegeten en, net als lijnzaad, een van de rijkste bronnen van plantaardige omega 3-vetzuren is.

Ook bij niet voor de hand liggende ingrediënten in de recepten wordt verwezen naar de verklarende woordenlijst op de laatste pagina's. Van parelgort tot shichimu togarashi (een Japans kruidenmengsel) tot djeroek poeroet (kaffierlimoenblad). Het wordt voor food dummies als ik duidelijk en helder uitgelegd. Rabiate gezondheidsfreaks zullen waarschijnlijk iets hebben aan de tip dat freekeh een alternatief is voor bulgur in tabouleh. Of dat psylliumpoeder vaak gebruikt wordt als bindmiddel in glutenvrije bakproducten.

Een mens moet haast universitaire studies volgen om het nog te begrijpen. Het is nog maar een kwestie van tijd vooraleer de KULeuven de eerste academische spreekstoel voedingsleer installeert en Hay als gastdocent zal vragen. Alle gekheid op een stokje, feit is dat de Australische niet aan haar proefstuk toe is. Met de speciale magazine-edities Fresh & Light lanceerde ze zich eerder al in de premium health content-sector. Maar in tegenstelling tot de plant-based predikanten en radicale veganisten vermijdt ze consequent dogma's en verboden. In de keuken van Hay wordt er nog wél een lamsbout in de oven gestoken. En 's morgens een eitje gebakken. Hier en daar duikt er zelfs een zoete aardappel op in de gerechten. Ook de hysterische suikerfobie laat ze aan zich voorbijgaan. Al wijst ze wel op alternatieve zoetmakers zoals ahornsiroop, dat rijk is aan antioxidanten, en rijstmoutstroop, dat geen fructose bevat. Ze steekt niet onder stoelen of banken dat ze een zoetbek is. Donkere gedachten bakt ze weg met homemade koekjes en op de vraag wat haar comfortfood is, antwoordt ze spontaan met brede grijns: "Een grote pot ijscrème."

Superfoods revisited

Hay distantieert zich dan ook van de superfoodhysterie en pleit voor een evenwichtige balans. "Je hoeft jezelf niet alles te ontzeggen om het heilzame effect van gezonde voeding te ervaren. Dat is de boodschap die ik wil meegeven. De superfoodhype wordt te vaak gebruikt als verkoopargument voor dure ingrediënten. In dit boek geef ik goedkope alternatieven met veel meer nutritionele waarde. Seizoensgroenten als simpele waterkers of spinazie hoeven niet vanuit een ander werelddeel te worden overgevlogen en zijn daardoor voor iedereen betaalbaar."

Door het toenemende ecologische bewustzijn beginnen steeds meer mensen opnieuw zelf groenten te kweken in eigen moestuin. Waardoor men zich de vraag kan stellen in welke mate onze voeding een reflectie is van de maatschappij waarin we leven. Ook Hay ziet het immense succes van de superfoodbeweging in het licht van een groter kader. "Wereldwijd groeit het besef dat we de controle kwijt zijn. De onvoorspelbaarheid en willekeur van het terrorisme doet mensen naar houvast grijpen. Ze zoeken naar manieren om weer controle te krijgen over hun leven, over wat ze eten...

"Op zich is dat een goede evolutie, maar te veel regels zijn nergens goed voor. Persoonlijk geloof ik niet in doorgedreven dieetregimes of voedingsdoctrines. Omdat het te veel commitment vraagt en de meeste mensen het na een tijd toch opgeven. Maar elk jaar bericht de wetenschap over nieuwe bevindingen over de schadelijke effecten van industrieel bewerkt voedsel. Het zal niet meer tijdens mijn leven zijn, maar ooit komt de dag dat iedereen zal beseffen dat voeding ons medicijn is.

"Ik wil mijn steentje bijdragen door zoveel mogelijk mensen aan het koken te zetten. Bij alles wat ik doe, stel ik mezelf de vraag: 'Is dit mooi genoeg om mensen naar de keuken te lokken? Het feit dat de volgende generatie zich nu al bewust is van het belang van gezonde voeding stemt me hoopvol. Sushi is vandaag de hype in Australische schoolkantines. En thuis bereiden mijn kinderen avocado's op alle mogelijke manieren. Mijn oudste zoon Angus (14 jaar) heeft zelfs het idee om een kookboek te lanceren. Hij heeft er al een titel voor: 'Not my mom's recipies'.

Het klinkt als een goed concept, maar tussen idee en realisatie ligt de zakelijke realiteit. Ik vertel haar dat ik net als zij als redactrice voor een glossy magazine begon om uiteindelijk zelf een uitgeversplatform te lanceren. En dat ik me tegen wil en dank het ondernemerschap eigen moest maken. Hay knikt bevestigend. "Als je als creatieveling het verschil wil maken, moet je jezelf wel verdiepen in business. Het is de enige manier om je fantastische ideeën ook daadwerkelijk uit te voeren. Anders blijft het enkel bij concepten.

"Ook voor mij was het een harde leerschool, maar ik heb nu eindelijk wel mijn tribe gevonden. Ik kan blindelings vertrouwen op enkele sleutelfiguren in mijn team. Mensen die heel het parcours met me hebben afgelegd. En sommige vriendinnen zijn sterke businessvrouwen met wie ik heel goed kan sparren."

Absolutely Fabulous

Dat ze zelf haar ondernemingszin moest ontwikkelen, wordt ook duidelijk als ik haar vraag naar het gezin waarin ze opgroeide. Vader was loodgieter, moeder verpleegster: weinig bijzonders te vertellen. Een onbezorgde kindertijd in een modaal huis in een buitenwijk van Sidney. Tot haar moeder begin jaren tachtig in de ban geraakt van de gezondheidshype. "Ze ging hardcore. Plots was ik het vreemde kind dat bruine boterhammen en rauwkost mee naar school kreeg. De groenten uit de moestuin van mijn grootouders werden dagelijkse kost."

De stelling dat ieders culinaire blauwdruk in de kindertijd wordt gelegd, lijkt daarmee bevestigd. Althans, dat heb ik mezelf toch altijd wijsgemaakt. Als excuus voor mijn eigen onkunde. En dan vertelt ze tot mijn grote verbazing dat haar moeder er óók weinig van bakte. Dat ze daarom als tiener zelf in de pan begon te roeren. Na haar middelbare studies besloot ze vervolgens voedingsleer te volgen. En toen ontmoette ze tijdens een fotosessie als bij toeval de fashion director van Marie Claire, die haar de job van food editor gaf. "Het was Absolutely Fabulous zonder alcohol", herinnert ze zich de periode.

"Terugblikkend is Jane (Roarty, die aan de wieg stond van Marie Claire Australië, red.) een van de sleutelfiguren in mijn leven geweest. Omdat ze mijn blik verruimde. En me telkens weer uitdaagde om buiten de lijntjes te kleuren. Als ik voor Pasen een culiproductie over chocolade voorstelde, vond ze dat veel te voorspelbaar. "Hmm," zei ze dan terwijl ik achter haar aanslofte tussen de kledingrekken, "ik zag net een defilé van Lagerfeld in Parijs. Wit wordt het nieuwe zwart. Bedenk maar iets met witte chocolade." Ze had geen oren naar mijn tegenargument dat witte chocolade eigenlijk geel is. 'Je bedenkt wel iets', was haar enige antwoord."

Zo verlegde Hay haar grenzen en maakte ze naam. Met als resultaat dat ze enkele jaren later werd opgemerkt door de Amerikaanse tv- en culipersoonlijkheid Martha Stewart, die haar na enkele proefopnames in New York een job aanbod. Maar Hay besloot de sprong in het diepe te wagen en lanceerde datzelfde jaar haar eigen magazine.

"Natuurlijk had ik ontzag voor Martha en bewonderde ik wat Jamie (Oliver, red.) deed, maar ik was eerder in de ban van creatieve geesten als Grace Coddington en Alexander McQueen. Dat de pers me soms het culinaire equivalent van Anna Wintour noemt, beschouw ik dan ook als een compliment. Ik heb haar persoonlijk nooit ontmoet, maar bewonder de manier waarop ze jong talent stimuleert en haar stempel op de fashion business zet. En als de vergelijking impliceert dat mensen mij ook een harde tante vinden, kan dat alleen maar in mijn voordeel spelen."

Ik zeg haar dat ze me eerder doet denken aan de girl next door, waar iedereen altijd aan tafel mag aanschuiven. Ze haalt haar schouders op en bekent dat haar vriendinnen soms ook zelfbereide schotels meebrengen als ze op bezoek komen. Ik monkel om de zoveelste gelijkenis en vertel haar over de vriendinnen die na mijn scheiding bij mij thuis kwamen koken. Omdat ze wisten dat ik anders niets zou eten.

Ze knikt begripvol en spreekt dan voor de eerste keer over haar scheiding vijf jaar geleden. Ze zegt dat haar leven sindsdien een stuk eenvoudiger is. Omdat ze met één persoon minder rekening moet houden en ze er tijdens haar huwelijk uiteindelijk toch ook alleen voor stond. En neen, ze heeft sindsdien geen behoefte meer aan een nieuwe man in haar leven. "Zelfs al zou ik willen, zou ik niet weten waar hem te zoeken", voegt ze er schamper aan toe. "De roddelpers zou smullen als mijn profiel plots op Tinder zou verschijnen."

Tegelijkertijd beseft ze dat paparazzi nu eenmaal de prijs zijn die ze moet betalen. Al heeft ze het moeilijk met kritiek en leest ze liever niet wat de pers over haar schrijft. Om dezelfde reden geeft ze ook zelden interviews. Plots begrijp ik haar terughoudendheid in het begin van ons gesprek. En dan vertelt ze spontaan over die ene keer dat ze met vrienden ging zwemmen in een baai van Sydney. De onderstroom was sterk en het had haar enorme fysieke inspanning gekost om het strand te kunnen bereiken. "Als een verzopen GI Jane kwakte ik op het zand. Om vervolgens recht te krabbelen en me te worstelen uit mijn wetsuit, toen plots fotografen uit de bosjes schoten. Ik kon me de foto's de volgende dag in de krant al levendig voorstellen. Mijn haar als spaghettislierten over mijn gezicht, terwijl mijn armspieren als kabels waren opgezwollen. Ik zal het nooit leren om een perfecte celebrity-ster te zijn."

Life in Balance, een nieuwe kijk op vers eten. Uitgegeven door Het Spectrum, 29,99 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234