Maandag 28/11/2022

Ooit al van grondrechten gehoord?

Maatregel Boomse burgemeester past in sfeer van anti-islamsentiment

Als de N-VA-burgemeester van Boom de maatregel verdedigt om religieuze tekenen uit de gemeenteraad te weren, verwijst hij naar de scheiding van kerk en staat en het principe van neutraliteit. Logisch op het eerste gezicht, problematisch als we erover nadenken.

Uit de liberale opvatting van neutraliteit volgt immers geenszins dat er in het publieke domein geen plaats zou zijn voor religie. Zowel de filosofische als de historische achtergrond wijst op het omgekeerde. De liberale neutraliteitseis is van toepassing op de formulering en legitimering van overheidsbeleid, niet op het proces van politieke besluitvorming dat aan de overheidsbeslissing voorafgaat. Daar klinken per definitie niet-neutrale stemmen. Deelnemers aan het publieke en politieke debat verplichten om neutraal te zijn, getuigt van weinig democratisch inzicht.

Kordaat optreden

Maar er is meer aan de hand. De maatregel past in een sfeer van anti-islamsentiment en verdachtmaking. Steeds meer mensen blijken bereid de grondrechten tussen haakjes te zetten om op die manier de islam te bestrijden. Burgemeester Baert haastte zich om te verduidelijken dat hij alle mogelijke religieuze symbolen uit de gemeenteraad weert, maar iedereen weet natuurlijk dat de islam en met name de hoofddoek geviseerd wordt. Hetzelfde geldt voor verboden bij stadsambtenaren en in het onderwijs. Dat ook sikhs, Joden en andere gelovigen slachtoffer zijn van deze verboden, is collateral damage.

We staan op dat punt als seculiere samenleving voor een grote uitdaging die de nodige nuance vraagt. Enerzijds is de argwaan en zelfs angst bij heel wat mensen ten aanzien van de islam. We doen er goed aan dit niet al te snel als rechts populistisch gedachtegoed te bagatelliseren. Er is de terreur in de VS en elders, er is de ondemocratische politiek in bepaalde moslimlanden, er is de radicalisering van onze moslimjeugd die sommigen motiveert in Syrië de wapens op te nemen, er wordt bericht over een gebrek aan tolerantie van moslims ten aanzien van holebi's, er zijn moslims die Darwin verwerpen, er zijn moslims die geen hand willen geven aan een vrouwelijke collega, laat staan dat men het gezag van de vrouwelijke collega aanvaardt. We moeten daarop als seculiere samenleving kordaat durven reageren. Hierbij moet worden ingezet op onderwijs, dialoog en het wegwerken van voedingsbodems voor radicalisering.

Evenwichtsoefening

Anderzijds is het gevaarlijk als we ons aan een politiek van angst overgeven. Zoals de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum in haar recent vertaalde boek (De nieuwe religieuze intolerantie) betoogt, leidt dit immers tot onwenselijke "nieuwe religieuze intolerantie". We kunnen godsdienstvrijheid en scheiding van kerk en staat niet als grote verworvenheden koesteren en tegelijk voortdurend maatregelen nemen die de islam bestrijden en moslims stigmatiseren. Zo voert de burgemeester van Boom probleemloos aan dat de debatten in de gemeenteraad sereen moeten kunnen verlopen en hij daarom religieuze tekenen verbiedt. Alsof (zichtbaar) religieuze mensen sowieso gelijkstaan met onredelijke fanatiekelingen waarmee niet te praten valt.

We staan voor de uitdaging om een weg te vinden voorbij de symboolpolitiek van de angst en tegelijk oog te hebben voor de gevaarlijke kanten van bepaalde religieuze strekkingen. Het primaire doel moet dus niet de strijd tegen religie als dusdanig zijn, maar de strijd tegen religies en ideologieën die zich niet laten inpassen in de seculiere politieke en wetenschappelijke verworvenheden en politiek gevaarlijk zijn. Symbolische maatregelen zoals een hoofddoekverbod zijn op dat punt weinig efficiënt. We moeten zowel doortastender als democratischer te werk gaan. Ik weet het: geen gemakkelijke evenwichtsoefening.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234