Zaterdag 31/10/2020

Oogopslag

Een excentrieke, vrolijke romanticus, dat was de Russisch-Franse schilder Marc Chagall (1887-1985) zeker. Maar hij was ook een jood die zijn leven lang een diepe verbondenheid voelde met God en afkomst.

Droom

Haast onopvallend staan bovenaan in het woeste sprookje Ik en het dorp twee huizen op hun kop. Ook de vrouw eronder is ondersteboven afgebeeld, terwijl de schaal van de persoon in de kerk een aanfluiting is van de werkelijkheid. Welkom in de idyllische wereld van Marc Chagall, geboren als Moishe Segal.

Ik en het dorp is een herinnering aan zijn jeugd in Vitebsk, maar het doek leest meer als een echte droom, waarin mens en dier in perfecte harmonie leven - check de lijn tussen de ogen. Chagall schildert het werk in Parijs, een jaar nadat hij vertrokken is uit Rusland. Herinneringen aan zijn jeugd zullen zijn hele oeuvre lang blijven terugkeren.

Vrouwelijk

Zo half verscholen achter een plant, met vrouwelijke trekken in het gelaat en rouge op de wangen, vloekt Chagalls Zelfportret met witte kraag uit 1914 serieus met zijn andere zelfportretten, waarin hij zich graag schalks voorstelt. Maar aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog is Chagall vanuit Parijs teruggekeerd naar zijn Wit-Russische geboortestad Vitebsk. Hij vreest dat het regime hem zal rekruteren, dus vermijdt hij elke vorm van mannelijkheid, om aan te tonen dat er met hem toch niets aan te vangen is. En kijk: Chagall wordt wel opgevorderd door het leger, maar naar het front zal hij nooit moeten. Mazzel(tof).

Lijden

Rechts onderaan op De witte kruisiging zwoegt een groene zonderling zich voorbij een brandende thora. Het is Ahasver, de 'dolende Jood', een figuur uit de joodse mystiek die, onder andere, de eeuwige vlucht van joden voor het onheil symboliseert. Chagalls joodse identiteit is een constante in 's mans oeuvre, maar zelden is zijn werk zo nadrukkelijk religieus als hier. De imposante kruisiging van Jezus Christus geldt als de ultieme representatie van het lijden van het Joodse volk.

Franciscus

In het van kleur en vreugde verstoken De witte kruisiging breekt Chagall met zijn doorgaans vrolijke, romantische werk. Hij schildert het in 1938, na de verschrikkingen van Kristallnacht. Voor Chagall is geloof het antwoord. Op zijn Jezus schijnt het goddelijke licht, dat de wanhoop rondom verdrijft. Niet toevallig is De witte kruisiging het favoriete schilderij van paus Franciscus.

Kleur

'Happiness isn't happiness without a violin playing goat.' Wellicht onbedoeld vat het personage van Julia Roberts in de film Notting Hill de romantiek van Chagalls werk prima samen. Ze heeft het over de geit in De bruid, die geregeld terugkomt in Chagalls werk en hier een door de blauwe lucht zwevende bruid begeleidt. Terwijl Chagall vaak verliefde koppeltjes portretteert, treedt hier de bruid alleen naar voren. Het orkest en een man die haar sluier goed legt, gaan haast op in de blauwe achtergrond. Een spel van licht en kleur maakt duidelijk dat het de vrouw, en zij alleen, is waar het om draait.

Chagall trouwt zelf twee keer. Zijn eerste vrouw Bella sterft in 1944. Zijn tweede, Valentina, ontmoet hij twee jaar na De bruid. Ze blijven samen tot zijn dood.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234