Dinsdag 28/06/2022

Oogappels van Peking: Eeuwige trouw aan het land van de duizend kansen

Soho, in het Central Business District in het hartje van Peking. Beeld UNKNOWN
Soho, in het Central Business District in het hartje van Peking.Beeld UNKNOWN

Vlakbij het metrostation van Jianguomen, in hartje Peking, wacht mevrouw Zhang (°1972) me op in de Shishile (letterlijk: 'altijd plezier'), zoals de Amerikaanse restaurantketen Sizzler zich hier laat noemen. Ze verzekert me dat ze eigenlijk niet van westers eten houdt - geef haar eens ongelijk, als je Chinese heerlijkheden kunt eten - maar het leek haar het handigst af te spreken op een bekende plek die zelfs een buitenlander moeiteloos kan vinden.

Mevrouw Zhang werkt al sinds haar afstuderen veertien jaar geleden als editor bij een van de nationale televisiestations. Ze straalt het zelfvertrouwen uit van mensen die nooit ergens verlegen om zitten, om geld, geluk noch om kansen. Dat ze mazzel heeft, zegt ze, en dat allerbest beseft.

Na een jeugd van relatieve rust en onbewogenheid - de Culturele Revolutie was net beëindigd - kwam ze als goed opgeleide, enthousiaste vrouw terecht in een tijdperk waarin de kansen voor het grijpen lagen. Mevrouw Zhang herinnert zich hoe ze als kind over het park uitkeek naar de kuierende mensen en de zeldzame auto's die over de boulevard gleden. "Ik probeerde me mijn latere leven voor te stellen en altijd kwam die droom van een eigen voertuig terug, een wens die ik doorgaans meteen als onrealistisch verdrong. Wist ik veel dat ik drie jaar na mijn afstuderen mijn eerste auto zou kunnen aanschaffen?"

Ze lacht ondeugend en prikt in de laatste stukjes steak op haar bord. Het is bij die ene auto overigens niet gebleven: zij en haar man hebben intussen twee voertuigen, een ruim huis met een tuin in een buitenwijk en een flat in de stad. Ze kunnen zich hulp in de huishouding veroorloven en verschillende buitenlandse vakanties per jaar.

Plicht één keer niet vervuld

Zhang zegt dat ze als kind van twee professoren is grootgebracht met de principes van patriottisme, dienstbaarheid, discipline en verantwoordelijkheid. "Ik geloof dat ik mijn plichten als burger en onderdaan van dit land steeds heb vervuld. Behalve dan..."
Er klinkt voor het eerst enige aarzeling in haar stem. Ze kijkt even weg en kucht ongemakkelijk. "Ik besef heel goed dat China met een demografisch probleem kampt en wat onze verantwoordelijkheid daarin is. Maar wat te denken van de boeren, die nog in geen honderd jaar de centen bijeen zullen kunnen harken voor de opleiding van hun nageslacht en toch recht hebben op twee kinderen als het eerste een meisje blijkt? Welke toekomst kunnen zij hen bieden? En dan al die rijke zakenlui die zich geen reet aantrekken van het eenkindbeleid. Ze planten zich voort zoals het hen belieft en betalen de boete zonder met hun ogen te knipperen.

"Ik heb het er met mijn vriendinnen vaak over, hoe onrechtvaardig dat allemaal is. Waarom zou ons het voorrecht van een iets groter gezin moeten worden ontzegd, louter omdat we partijleden zijn en overheidsambtenaren? Bovendien, het zal je ook al wel zijn opgevallen, dat er de jongste jaren steeds meer carrièrevrouwen zijn die geenszins eigen kroost willen. Wie gebruikt hun kinderquotum dan?"

Mevrouw Zhangs verhaal meandert via aanklachten en verschoningen naar een stad in de VS, zo'n twee jaar geleden. Haar zoontje was toen drie en haar verlangen naar een tweede kind onbeschrijfelijk. "Mijn man en ik beslisten dat we de partij en het land op dit ene punt ongehoorzaam zouden zijn. Gelukkig hadden we beiden erg goede contacten met onze superieuren, alsook verwanten in de VS die me tijdelijk konden opvangen."

En zo kwam het dat een zeven maanden zwangere mevrouw Zhang in 2006 met medeweten van haar baas naar Los Angeles vertrok voor een verblijf van een halfjaar, officieel om er uit te rusten. Ze bracht er een stralende dochter ter wereld en kreeg het flink aan de stok met een etnisch Chinese advocate die wel wat voor haar wilde regelen. "Dat mens vroeg of ik een verblijfsvergunning wilde, wat me wel handig leek - tot ze vertelde wat ik daarvoor zou moeten doen."
De advocate zag in mevrouw Zhang een goede case om politiek asiel aan te vragen. Twee pistes leken haar plausibel: of de Chinese zou getuigen dat ze een godsvruchtig christen was die in eigen land ernstige vervolging riskeerde. Of ze kon een verhaal ophangen over de draconische overheidsmaatregelen jegens mensen die het eenkindbeleid overtreden. Ze kon naar eigen zeggen zelfs voor foto's zorgen, van Chinese foetussen die uit de buiken van hun moeders waren gerukt en vervolgens bij het afval gedumpt. Met dergelijk materiaal zouden ze de zaak vast winnen, en erg duur hoefde dat niet te zijn.

Mevrouw Zhang schudt beslist het hoofd. "Die vrouw wilde ik dat mijn land zou verraden voor een stuk papier. Ze dacht dat ik me als een slang zou gedragen tegenover al diegenen die me zoveel kansen hebben gegeven. Kind zijn van een vijfduizend jaar oude beschaving heeft implicaties. Daar denken ze in een land dat nog maar een paar eeuwen bestaat volstrekt niet aan. Hoe dan ook, ik heb haar prompt voor haar diensten bedankt. Enige maanden na onze terugkeer was de zaak hier administratief geregeld. Mijn man contacteerde een oude schoolvriend op een hoge post die een niet al te hoge boete wist te bedingen."

Baseball- en pianoles

Haar kinderen, zegt ze met onverholen trots, zijn het mooiste wat mevrouw Zhang ooit is overkomen. Fortuinen geeft ze eraan uit en ze verbaast zich nog dagelijks over hun onwaarschijnlijke leergierigheid en ondernemingsdrang. De dochter van twee kan onderhand zwemmen en beschikt over een maandabonnement van honderd euro dat onbeperkte toegang verschaft tot een van Pekings beste speeltuinen. Ze heeft dag en nacht een kindermeisje aan haar zijde en is ingeschreven in een crèche waar ze de nieuwste buitenlandse pedagogische technieken toepassen. Haar zoon zit op piano- en vioolles, leert Engels, kan op zijn vijfde al dertig karakters schrijven en oefent zich iedere zaterdagmiddag in baseball.

"Onze generatie", meent mevrouw Zhang, "is het best in staat om de dingen te vergelijken. Als geen ander beseffen we hoezeer de opendeurpolitiek onze maatschappij heeft veranderd. Alleen lijkt het Westen dat niet te willen zien. Soms denk ik aan China als aan een slecht studerend kind dat door zijn klasgenoten wordt gepest. Het jongetje heeft de jongste jaren evenwel hard gewerkt, het is een veel betere student geworden maar de anderen willen dat niet zien. Ze geven er de voorkeur aan om de draak met hem te blijven steken. De goede leerlingen wenden zich steevast van hem af, waardoor hij zich zelf uiteindelijk ook van hen gaat afkeren. Hij hoeft ze niet meer als vrienden.

"Dat kunnen we moeilijk een goede evolutie noemen, en toch is het wat zich nu in zekere zin afspeelt. Westerlingen blijven op die noodzaak van een meerpartijenstelsel hameren, alsof een eenpartijstaat niet in hoge mate democratisch zou kunnen zijn. Als er morgen verkiezingen zouden worden gehouden, dan verzonk het land in een staat van totale anarchie. En wie betaalt dan het gelag? Het gewone volk, zoals altijd."

Ik moet denken aan de woorden van professor John Fewsmith. "Aangezien het wettelijke kader in China zwak is", schrijft hij, "en de partij/staat alomtegenwoordig, is de middenklasse niet onafhankelijk van maar juist binnen in - en in de schaduw van - het partij- en staatsapparaat ontstaan. Haar belangen zijn in steeds grotere mate vergroeid met die van de partij/staat en dat proces zet zich verder door. De middenklasse is niet uit op politieke verandering en daarom bevordert ze juist de stabiliteit van het systeem."

Tian'anmen

Mevrouw Zhang zegt dat haar man is opgegroeid in een huisje vlakbij Tian'anmen. Hij zat in het vijfde middelbaar toen het leger de Pekingse Lente in 1989 aan flarden schoot en had het er best moeilijk mee. "Maar als je achteraf kijkt welke evolutie ons land sindsdien heeft doorgemaakt, dan moet je wel concluderen dat Deng Xiaopings bevel om het vuur te openen het juiste was. Persoonlijk heeft hij daar een hoge prijs voor betaald: zijn blazoen is besmeurd met het bloed van de burgers. Wellicht was dat zijn ongelukkige en bovenal onverdiende lot. Hij had de annalen van de twintigste eeuw moeten ingaan als onze grootste redder en misschien gebeurt dat ook wel, zodra er enige afstand is gekomen, wat een beter oordeel van de geschiedenis zal toelaten."

Mevrouw Zhang raakt steeds meer op dreef. Ze toont me de sms met de oproep om Carrefour te boycotten ("Natuurlijk doe ik mee!"), omdat een van de aandeelhouders van de winkelketen volgens anonieme bronnen op het internet geld zou hebben gegeven aan de dalai lama. Aan wel tweehonderd mensen heeft ze het bericht rondgestuurd, lacht ze, en de meesten antwoordden dat ze al op de hoogte waren en ook hun eigen vrienden en kennissen hadden gemobiliseerd.

"En dan zeggen westerlingen dat we de waarheid niet kennen omdat er mediacensuur is. Wordt de Amerikaanse burger ingelicht over wat er werkelijk gebeurt in Irak of in Afghanistan? Geloof me vrij, alle regimes proberen controle te houden over de informatieverstrekking, alleen de mate waarin ze dat doen en daarin slagen, verschilt enigszins. Bovendien geloof ik dat de overheid uit de lastercampagne over Tibet en de vele beschuldigingen aan het adres van China één belangrijke les heeft geleerd: slecht nieuws is niet altijd regimebedreigend. Integendeel, in dit geval was het antwoord van de burger er één van patriottisme en verontwaardiging jegens het Westen. Dat is hartverwarmend, echt." (Catherine Vuylsteke)

De echte mini, alleen al wegens zijn prijs een waar statussymbool. Beeld UNKNOWN
De echte mini, alleen al wegens zijn prijs een waar statussymbool.Beeld UNKNOWN
Een dagje naar het pretpark is een van de geliefdkoosde vrijetijdsbestedingen voor de middenklasse. Een kaartje kost ongeveer 50 euro per persoon. Beeld UNKNOWN
Een dagje naar het pretpark is een van de geliefdkoosde vrijetijdsbestedingen voor de middenklasse. Een kaartje kost ongeveer 50 euro per persoon.Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234