Donderdag 05/08/2021

Oog in oog met DE LAATSTE KANNIBALEN

De ultieme expeditie van

Mark Anstice

'Ik dacht dat ze een mythe waren'

Koppensnellers en kannibalen. Ze zijn niet meer van deze tijd. Althans, zo werd wereldwijd aangenomen. Tot twee avontuurlijke Britten, Mark Anstice en Bruce Parry, een illegale helletocht ondernamen naar een ondoordringbaar en onbekend stukje jungle in Irian Jaya. Wat volgde was een zogenaamd 'first contact', waaruit een boek, een bekroonde documentaire en sinds kort ook een in de VS razend populaire tv-format voortsproten. Gesprek met een enthousiaste gek over ouderwets avontuur, angst, de ruwe binnenkant van peniskokers en het immer rommelende geweten.

Door Geert De Weyer

Rekeningen, deurwaarders en een falend reisbureau. De 39-jarige Mark Anstice zag met lede ogen hoe zijn in expedities gespecialiseerd Londens bureau alsmaar minder klanten over de vloer kreeg. Om de eindjes aan elkaar te knopen, ging hij zelfs aan de slag als motorkoerier, een job die hij omschrijft als "een van de ergste ter wereld". Aan zijn uitzichtloos bestaan kwam plots een einde toen zijn vriend Bruce Parry, een ex-collega uit het leger, hem voorstelde aan zijn al indrukwekkende lijst van expedities in woestijnen, hooggebergten en jungles, een twaalfde, nog ambitieuzere expeditie toe te voegen. "Die gek had, om zichzelf op te peppen, zijn ticket al gekocht", grijnst Anstice. De bedoeling was simpel: via de nooit eerder beklommen zuidwand van de Gunung Mandala in Irian Jaya de top bereiken. Maar om daar überhaupt te raken, moesten beiden eerst nog zo'n 230 kilometer afleggen door ruige moeraslanden met ontelbare bloedzuigers, honderden meters brede kolkende rivieren, een onverbiddelijke jungle waar het gevaar achter elke boom lag en onvoorspelbare stammen en clans als de Asmat, Kombai, Citak, en... enkele gevreesde Korowai die nooit eerder blanken hadden gezien.

Tot daar de eerste opzet. Maar de plannen werden ambitieuzer. Veel ambitieuzer. Tijdens research ontdekten ze het tot dan nog onuitgesproken vermoeden dat zich ergens in die onbekende wildernis 's werelds laatste kannibalen en koppensnellers zouden bevinden. "Maar er was uiteraard geen denken aan dat de overheid ons de toestemming zou geven om door dat gebied te trekken", zegt Anstice. "Heel even hebben we overwogen officieel toestemming te vragen, maar toen redeneerden we dat we ons, eens betrapt na zo'n officiële weigering, in deep shit zouden bevinden. (grijnst) We zijn dan maar met een normale Asmatpermit en een toeristenvisum voor 60 dagen vertrokken, terwijl we uiteraard wisten dat we minstens vier maanden nodig hadden om ons einddoel te bereiken."

"Nu, ik begrijp de overheid van Irian Jaya wel. Het gaat om politiek extreem gevoelig gebied. Papoea-Nieuw-Guinea wil onafhankelijk zijn. Indonesië vorderde jaren geleden dat gebied op zonder iets in ruil te geven. Nu huist er in dat gebied een erg actieve guerilllabeweging, het OPM (Operatie Papoea Merdeka). Het Indonesische leger is er om die reden aanwezig en het stikt er van de politiecheckpoints. Mochten ze ons er als illegalen met camera betrappen, dan zouden ze misschien kunnen denken dat we in opdracht van het OPM filmden."

Heeft de overheid gereageerd op het boek? Kan je er wel nog terug?

(glimlacht) "We zijn er erg open over geweest in het boek en in de documentaire. Ik denk niet dat het een probleem is. Het is zo'n groot land. Sommige overheidsdiensten communiceren niet met elkaar."

Nog voor jullie bij de berg Gunung Mandala aankwamen, leken de grootste problemen te komen van minuscule, blindmakende bloedzuigers. En van uw eigen voeten.

"Bruce en ik moesten elkaars aangezicht gedurig controleren. Die bloedzuigertjes kon je immers amper voelen, laat staan goed zien. Als ze je netvlies bereiken, vreten ze zich er doorheen. Dat kon zware oogproblemen of zelfs blindheid opleveren. Mijn voetprobleem, dat was... (schudt het hoofd) vreselijk. De ziekte heet hier 'emersion foot'. Je huidcellen sterven af omdat het te lange tijd te vochtig is. We moesten toen dagenlang door moerassig gebied lopen. De huid rond je voet laat los, zodat het lijkt alsof je voet omgeven is met allemaal loshangende huidlagen. Het voelt alsof je hele voet één grote blaar is. Vreselijk pijnlijk. Ik had bovendien niet de juiste schoenen aan. Onze uitrusting was voorzien voor de jungle én het hooggebergte. Mijn berg- en wandelschoenen zouden ook goed genoeg zijn voor de jungle, dus smeet ik mijn jungleschoenen weg, want we konden moeilijk twee rugzakken meenemen. Dat wilden we ook die arme dragers niet aandoen. Bruce en ik hebben voortdurend de zwaarste uitrusting gedragen."

Nooit gedacht aan opgeven?

"Dat had geen zin. De afstand en tijd die voor ons lag om droog gebied te bereiken, was even lang als die om terug te keren naar droog gebied."

Pas toen ik de documentaire zag, begreep ik dat jullie niet overdreven hadden wanneer het ging over gigantisch grote, kolkende rivieren.

"Dat is wel het minste dat je erover kan zeggen. Ze waren ongezien. De natuur in volle pracht. Er was hevige regenval geweest. Het werd erger en erger. Een van de ergste beproevingen was de Eilandenrivier in Korowaigebied, waarvoor we twaalf uur moesten uittrekken om aan de overkant te raken. Het was zo groot, dat we niet eens de overkant konden zien. Het ging om een kolkende massa tussen negentien eilandjes. We moesten van eiland naar eiland, niet eens wetende of we van eiland nummer achttien naar de oever konden. Indien niet, dan zouden we helemaal terug moeten. Maar de stroming, man, die was zo extreem sterk. Heel erg gerust waren we er niet op. Weet je, we wisten dat we in een gebied zaten waar zelfs helikopters je niet meer uit kunnen redden. Of je nu beschikt over de meest geavanceerde technologie, er zijn gebieden waar levens niet gered kunnen worden. Wel, dit was zo'n plek."

"Trek onbekend Korowaigebied binnen en ze hakken je hoofd eraf", dat was de boodschap die julle op de eerste dag meekregen van Korowai die al min of meer verwesterd waren. Hoe hebben jullie hen weten te overtuigen alsnog jullie gids te zijn? Want ook zij zouden nog niet zo lang geleden kannibalen zijn geweest.

"Er zijn twee stammen die mensenvlees eten: de Kombai en de Korowai. Van de Korowai is geweten dat ze omringd zijn door zes verschillende stammen die ieder zes verschillende talen spreken. De Chitak en Asmat eten vlees van vijanden om alzo hun krachten over te nemen. Bijvoorbeeld: je geeft de penis van je vijand aan je vrouw voor potentie of bevruchting, of je eet hun spieren op om krachten op te doen. De Korowai, of toch zij die bekend zijn, eten vlees om een andere reden. Ze verorberen het enkel wanneer iemand van hun eigen stam beschuldigd wordt van hekserij of voodoo. Hun vijanden laten ze met rust, maar dat wil niet zeggen dat ze er erg bang voor zijn."

Op zeker moment vond er een ontmoeting plaats met onbekende Korowai, een van de zes stammen. Die mannen bleken erg vriendelijk, maar bij het afscheid werden jullie verwittigd: morgenvroeg weg of jullie hoofden eraf.

"Hm, zeiden ze dat wel? Toegegeven, zo werd het vertaald door onze gids en die vertaling gebruikten we ook voor de dvd, maar ik heb altijd getwijfeld of dat wel de juiste vertaling was. Je mag niet vergeten dat onze Korowai-gids doodsbang was en dat gebied wilde verlaten. Misschien was het een leugentje om bestwil. Nu ja, op zo'n moment kan je niet anders dan vertrouwen op je gids. Misschien was dat inderdaad wat er gezegd werd."

Even later kwamen jullie terecht bij een ogenschijnlijk erg vriendelijke clan en werden zelfs de peniskokers bovengehaald. Was het fijn om dragen?

"Euhm... anders dan Bruce ben ik besneden. Dat is erg, érg oncomfortabel, want binnenin die kalebas is het erg ruw, begrijp je? (ondeugende grijns) Ooit al met schuurpapier rond je eikel gewreven? Wel zo voelt dat dus."

De peniskoker van Bruce viel erg op. Die was niet alleen pikzwart, maar ook erg groot. "Hung like a dinosaur", schrijf je.

(lachend) "Bruce is a lucky bastard. In eerste instantie was het zoeken naar een geschikte koker waarin ook zijn geslacht opgeborgen kon worden. Dat was geen evidentie. Uiteindelijk vonden ze een redelijk formaat kalebas - de enige die ze konden vinden, overigens -, maar omdat die in iemands huis had gelegen waar veel gerookt werd, was ze zwart geblakerd. Bij elke stap die je zette, wipte dat ding op en neer. Bestaan er manieren om nog beter op te vallen? Don't think so! (lacht) Maar die lui vonden het dus hilarisch. Iedereen sloeg achterover van het lachen. Bleekscheten met hun magere witte billen die zich in peniskokers wrongen en van wie er eentje een geslacht heeft waar geen gepast materiaal voor voorhanden is. Je zou voor minder."

Op korte tijd zijn jullie wel erg veel afgevallen?

"We droegen loodzware bagage op moeilijk terrein en het bleek voor onze begeleiders erg moeilijk om te jagen terwijl je verder trekt. Het wild hoort je op die manier van ver al afkomen en slaat op de vlucht. Daar kwam ook bij dat we trage eters waren. Onze gidsen sloegen werkelijk álles naar binnen: testikels, beenderen, klauwen... Walgelijk gewoon, maar ze bevatten wel alle nodige proteïnen. Wij waren echter niet vertrouwd met dat voedsel, stonden argwanend tegenover wat er op ons geïmproviseerde bord lag en werkten alles aarzelend naar binnen. (trekt vies gezicht) Pas na weken veranderde dat."

Het leeft lang geduurd voor jullie zagen waarvoor jullie gekomen waren, maar op een gegeven moment stonden ze dan plots toch voor jullie: de wellicht laatste kannibalen ter wereld. Hoog op hun paalwoningen, zonder kans op ontsnappen. Dat maakte zowel hen als jullie nerveus. Zeer nerveus, op z'n zachtst gezegd.

"We hadden al dagenlang hun spoor gevolgd via voetafdrukken en afgenapte twijgjes en takken. We waren ook al gebotst op enkele van hun huisjes, maar we zagen ze nooit. Tot we plots oog in oog kwamen te staan met een huis dat wel bewoond bleek. Kijk, verbleven ze niet in die paalwoning, dan hadden ze wellicht het zekere voor het onzekere genomen en waren ze gevlucht. Maar daar was het te laat voor. We stonden onderaan de ladder naar hun woning, hun enige in- en uitgang. Ik ben er zeker van: als we ze in het oerwoud ontmoet hadden, dan waren ze weggelopen, hadden ze zich verborgen of hadden ze ons in het slechtste geval met hun pijlen doorboord."

Op de documentaire kon ik zien dat zij bang waren. Maar jullie?

"Dat eerste contact, wanneer beide partijen onverwacht in elkaars ogen kijken, schrik je even. Na enkele seconden trokken ze zich met z'n drieën terug in de woning in en hoorden we ze hardop praten. Er was een discussie ontstaan of ze ons zouden doden of niet. Althans, dat denken we, maar wie zal het zeggen?

Ik geloof echt dat ze niet wisten wat of wie wij waren. Misschien hadden ze wel al van blanken gehoord, maar ze ook gezien? Ik denk niet dat ze begrepen dat wij net als hen van vlees en bloed waren, of we geesten dan wel hun voorouders waren. Stel je in hun plaats: we droegen zware rugzakken en hielden camera's voor ons gezicht. Ik kan me voorstellen hoe beangstigend dat voor hen moet zijn."

Hadden jullie eigenlijk wapens meegenomen?

"Nee, ik had enkel een katapult. Die heb ik altijd bij me. (fijne grijns) En een junglemachete uiteraard, maar geweren hadden we niet meegezeuld. Ach, als ze beslist hadden ons te doden, was het hen zonder problemen gelukt. Die mannen weten hoe ze met pijl en boog moeten omgaan en kennen de jungle op hun duimpje."

Was je bang?

(denkt lang na) "'Bang' is het verkeerde woord, maar er ging alleszins een alarm in mijn hoofd af toen die ene Korowai zijn boog spande. Plots bevind je je in een soort van shock. Dat is ook het punt waarop we beslisten te vertrekken. Weet je, ik heb nooit geloofd dat zo'n situatie zich überhaupt zou voordoen. Ik stond er erg sceptisch tegenover, dacht eerder dat koppensnellers en kannibalen waren voortgesproten uit een lokale mythe. Ik was erg verbaasd dat de wereld aan het begin van de eenentwintigste eeuw nog zoiets in petto had.

(aarzelend) Ik moet iets bekennen: in plaats van angstig voelde ik me op dat moment vooral schuldig tegenover hen. Hun eerste stap naar destructie, dat waren wij: Bruce en ik. Dat choqueerde me, ik wilde er weg. Hier moeten we niet zijn, dacht ik. Dat gevoel maakte zich toen van mij meester."

Goed, maar door zo'n boek en dvd op de markt te brengen heb je de buitenwereld wel de nodige prikkels gegeven nieuwe expedities op te zetten.

"Klopt, maar na onze expeditie heb ik ontdekt dat die destructie al aan de gang was. Weet je wat gaharuhout is? Wanneer een bepaalde boom uit die streek zich verwondt, ontstaat op die plaats iets wat op zacht hout lijkt. Het product is big business, want het blijkt duurder dan goud. Rijke Arabieren smeren het in hun baard, hun vrouwen gebruiken het als huidcrème. Nu, wat er ondertussen gebeurde, is dit: Indonesische handelaren varen de rivier stroomopwaarts, zetten er een kamp op en gaan op zoek naar een first contact. Wanneer ze Korowai aantreffen, laten ze er cadeaus achter. Halskettingen, alcohol, kledij, kookpotten... Dat doen ze weken na elkaar, in de hoop het vertrouwen van de Korowai te winnen. Eenmaal die doelstelling bereikt, bouwen ze een heus handelshuis. Vervolgens weten ze hen te overtuigen gaharuhout te leveren en betalen ze hen.

Toen wij door Korowaigebied trokken, zagen we bij die mensen, althans zij die in toegankelijker gebied leefden, al de eerste westere invloeden. De ene had plastic door zijn neus gehaald, de ander liep rond in een Nikesportbroekje of kookte uit een pot. Dat is misschien onschuldig, maar het wordt erger. De gaharuhandel heeft de Korowai ook aids opgeleverd. De Indonesiërs hebben hoerenhuizen opgezet en betalen de Korowai met prostituees. Als ze al geld krijgen - en dan heb ik het over de Korowai die in bevolkter gebied leven - worden ze door de handelaren overtuigd naar de hoeren te gaan, die uiteraard hun geld terug zien vloeien naar hun business. Het is onvoorstelbaar, maar in dit kleine rustige gedeelte van de wereld heerst plots aids..."

Hoe weten jullie eigenlijk of het daadwerkelijk kannibalen of koppensnellers waren?

"Dat wisten we nooit honderd procent zeker tot we nadien opnieuw research deden voor een televisiereportage en stootten op voor ons onbekend documentatiemateriaal. Toen werd duidelijk uit welk hout hun pijlen gesneden waren."

Sindsdien worden er meer expedities georganiseerd naar kannibalen in Korowaigebied.

"Ja, maar die zijn fake. Voor de BBC hebben we er zo een gecheckt en het bleek dat heel die kannibalenstam in scène werd gezet. Het gaat, om het grof uit te drukken, om aanstellerige, verklede westerse Korowai. Jammer."

Het is jullie naderhand professioneel niet slecht gegaan, hoor ik.

"Ik ben met mijn expeditiebureau gestopt, leende geld, waardoor ik het boek kon schrijven en organiseerde nadien voor de televisie enkele commerciële expedities, waarbij je tieners in penibele, avontuurlijke omstandigheden brengt. Grappig eigenlijk, mijn hele leven wilde ik expedities organiseren, dan doe ik een laatste grote expeditie en even later vragen de tv-stations je om voor hen zulke expedities te organiseren. Dit soort avontuur is sinds kort erg, erg populair geworden op televisie. Alle grote tv-maatschappijen hebben wel een soort realityserie in hun catalogus, waarbij mensen onder primitieve omstandigheden in een jungle of op een eiland worden gedumpt. Het is een ware business geworden. Bruce Parry werkt nu in de Verenigde Staten voor Discovery Channel en zit enorm in de lift. Hij is er rijk mee aan het worden. Ik ben op dit moment tv-presentator voor de BBC en werk voor hen aan talloze andere expedities. De wereld is plots geïnteresseerd in hoe ons onbekende stammen denken, leven, eten en drinken.

Momenteel bereid ik voor de BBC een enorm dure en loodzware expeditie voor, waarin een Noors en Brits team op de Zuidpool de routes van Roald Admundsen in 1911 en Robert F. Scott een jaar later moeten overdoen met dezelfde kledij en uitrusting als indertijd. Dat gaat erg ver, ik heb het over kledij uit tweed, wol en rendierhuiden, houten sleeën en navigatie-instrumenten uit 1911. We gaan zo nakijken of men dezelfde beslissingen zou hebben genomen als Admundsen in zijn tijd. Kortom: we gaan de geschiedenis herbeleven. Nogmaals: de tv-wereld is erg in de ban van dit soort expedities. Je kan het zo gek niet bedenken of men bedenkt het. (grijnzend) We zien elkaar zeker terug, denk ik, zeker met wat ik nu nog in petto heb. Maar daarover hou ik voorlopig even mijn mond. Tot snel." n

Info First Contact (incl. de dvd van de expeditie) verscheen bij Eye Books. Met dank aan Eurostar, www.eurostar.com.

'Er was een discussie ontstaan of ze ons zouden doden of niet. Althans, dat denken we'

'Onze gidsen sloegen werkelijk álles naar binnen: testikels, beenderen, klauwen...'

'Als die witte bloedzuigertjes je netvlies bereiken, vreten ze zich er doorheen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234