Zondag 23/02/2020

Psychologie

Oog in oog met de boze massa: hoe overleef je een publieke pandoering?

Minister-president Jan Jambon (N-VA) werd uitgejouwd toen hij tijdens de MIA’s op het podium verscheen. Beeld VRT

‘Boe!’ roepen doen we steeds meer digitaal, maar het aloude fysiek uitjouwen verdwijnt daarmee niet. Dat mocht ook Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) ontdekken op de uitreiking van de MIA’s. ‘Zo’n sociale afwijzing doet letterlijk fysiek pijn’, weten psychologen.

De oude Grieken deden het al en bij de Romeinen hing het hachje van de gladiatoren ervan af: de goed- of afkeuring van de massa, die dat via applaus of boegeroep kenbaar maakt. Ook vandaag laten wij wie zich in een publieke arena of op een podium waagt met specifieke geluiden weten wat daarvan vinden. Of het nu in een voetbalstadion is, op een politieke rally of op het filmfestival van Cannes.

Ook Jambon ondervond nu hoe dat voelt. Hij bleef kalm toen hij donderdag de MIA voor Hit van het Jaar uitreikte in het Brusselse Paleis 12. Ook al klonk vanuit het publiek luid boegeroep. Even leek de minister-president licht te aarzelen. Alsof hij een fractie van een seconde geen zin had de trofee vast te nemen. Vervolgens deed hij dat toch vlotjes. Al dimde het gejouw niet.

In de entourage van Jambon klinkt het dat hij hier persoonlijk niet onder lijdt. “Toch dit doet zeker pijn”, weet sportpsycholoog Jef Brouwers. “Jambon had een feestje verwacht. En geen mens kan zo’n reactie van zich laten afglijden, zelfs niet een door de wol geverfde politicus.”

Nochtans denken we dat snel wanneer we een machthebber zien die met de woede des volks wordt geconfronteerd. “Het idee leeft dat dat supermensen zijn met olifantenvel”, zegt Brouwers.

Zeker als we vinden dat ze erom gevraagd hebben. Wanneer Donald Trump fluitconcerten over zich heen krijgt, kijkt niemand daarvan op want – zo redeneren we – een politicus die zelf anderen beschimpt, mag zich daaraan verwachten en kan dat hebben. Toen Anuna De Wever op Pukkelpop werd uitgescholden, meenden tegenstanders eveneens dat wie zo’n publiek statement maakt ‘er wel tegen zal kunnen’.

Hetzelfde gold ook voor de huidige en voormalige Gentse burgemeesters Mathias De Clercq (Open Vld) en Daniël Termont (sp.a), die bij hun respectievelijk eerste en laatste nieuwjaarsspeech getrakteerd werden op boegeroep. De Clercq had partijgenoot Christophe Peeters maar niet ‘opzij moeten duwen’ en ‘Termont had het veelbesproken circulatieplan ‘maar niet moeten loven’, aldus de joelende criticasters.

Jambon heeft het volgens de boe-roepers op de MIA’s ook zelf gezocht, zo illustreren de Twitter-commentaren: ‘want hij is het toch die zware besparingen in de cultuursector doorvoerde?’

Doorgaans ziet het er ook uit alsof de geviseerden ‘ertegen kunnen’. Een van de meest sprekende voorbeelden komt van Brits conservatief politicus George Osborne. Op de Paralympics in 2012 onderging de toen erg onpopulaire beleidsmaker breed grijzend en zelfs giechelend een beschimpend publiekskoor.

Op zijn eerste nieuwjaarsreceptie, in 2019, kreeg Gents burgemeester Mathias De Clercq de massa tegen zich. Reden: hij had partijgenoot Christophe Peeters maar niet ‘opzij moeten duwen’ .Beeld Gianni Barbieux

“Maar dat is enkel de buitenkant”, weet Brouwers. “Uitgejouwd worden door een massa, komt hoe dan ook binnen.” En daar is bewijs voor. “Sociaal afgewezen worden is letterlijk pijnlijk”, zegt sociaal psycholoog Alain Van Hiel (UGent). “Op hersenscans is te zien dat dezelfde gebieden en circuits geactiveerd worden als bij fysieke pijn.”

Als je goed kijkt, zie je ook bij de giechelende Osborne toch enige nervositeit. En lichaamstaal-experts ontwaarden al vaker ‘fysieke pijn’ op beelden van Trump die publieke bolwassing ondergaat.

Sommigen kraken dan ook onder het gewicht van ‘de boze massa’. Toen wijlen sp.a-politicus Steven Stevaert in 2005 zijn populariteit zag dalen en steeds meer kritiek kreeg, verliet hij de partij. Het moment waarop hij op Humo’s Pop Poll werd uitgejouwd gaf daarvoor de doorslag.

“Of neem Zola Budd”, zegt Van Hiel. “De Zuid-Afrikaanse atlete kwam in de jaren 80 vaak uit tegen de populaire Amerikaanse Mary Decker en werd zeer vaak uitgejouwd. Op de Olympische Spelen van LA in 1984 struikelde Decker en dat leek wel Budds fout. Later zei Budd dat ze daarom trager is gaan lopen. Ze had alles gegeven om te winnen. Toch liet ze haar doel schieten in een poging de publiekswoede te temperen.”

Twee omstandigheden maken zo’n pandoering nog lastiger te verteren: wanneer ze van je ‘eigen’ publiek komt en wanneer ze als een verrassing komt. “Stevaert speelde op Humo’s Pop Poll een thuismatch. Je eigen groep die je afwijst, is heel erg zwaar”, zegt Van Hiel.

Iets anders is het als je op voorhand weet dat je je in het hol van de leeuw begeeft. “Dan kun je je mentaal wel wat voorbereiden”, zegt Brouwers. “Zo weten scheidsrechters dat ze altijd uitgescholden worden. We trainen hen en andere sportlui om voor ogen te houden dat ze enkel een rol spelen. Dat kan helpen, maar de ene is er al beter in dan de ander.”

Andere psychologische trucjes zijn visualisatie, meditatie, persoonlijke mantra’s. Dat visualiseren kan bijvoorbeeld gaan over gladiatoren, zo suggereerde een BBC-commentator tijdens de Commonwealth Games van 2014. “Beseffen dat je leven er niet van afhangt, helpt relativeren.”

In de filmwereld proberen regisseurs het beruchte boegeroep in Cannes dan weer te trotseren door het te zien als een ereteken. “Die provocaties horen bij het ritueel”, zei regisseur Sofia Coppola onverstoorbaar toen haar Marie-Antoinette luid was afgemaakt. Zij kon kracht putten uit het feit dat wereldhits als Wild at Heart (David Lynch) en Taxi Driver (Martin Scorsese) aanvankelijk ook op een oorverdovend ‘awoert!’ getrakteerd zijn in de Franse badstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234