Donderdag 26/11/2020

Interview

"Onzekerheid is een vies virus"

Sofie Lemaire en Bent Van Looy.Beeld Stefaan Temmerman

Alleen gekken of masochisten wagen zich nog aan een cultuurprogramma op tv. Wat bezielt Bent Van Looy (40) en Sofie Lemaire (32) om zich met Culture Club op Canvas toch voor de leeuwen te gooien? "Het zal me worst wezen wat critici ervan vinden."

Voor een programma dat pas volgende week vrijdag op het scherm komt, is er al ongezien veel inkt gevloeid over Culture Club. Het recept voor een geliefd, succesvol cultuurprogramma is dan ook de heilige graal in televisieland: een mythe volgens velen, maar dat weerhoudt niemand ervan om te blijven zoeken. Of ernaar te blijven hunkeren.

Eerdere pogingen gingen meestal snel en roemloos ten onder. Of herinnert u zich De Leeuw van Vlaanderen, of Hallo cultuur nog? Waren tegenvallende kijkcijfers niet het probleem, dan wel dat het programma te licht of te zwaar werd bevonden.

En toch twijfelden muzikant Bent Van Looy en presentatrice Sofie Lemaire naar eigen zeggen geen seconde toen ze door Canvas werden gepolst voor een nieuwe poging. Moedig volgens de één, ronduit naïef volgens de ander.

Beide omschrijvingen schieten bij Van Looy in het verkeerde keelgat. "Wat is dat toch? Al dat gedoe over hoe moeilijk het is om een cultuurprogramma te maken, is volgens mij erg overtrokken. Niemand heeft Culture Club al gezien, maar iedereen heeft er een mening over. Heel bizar."

Jullie voorgangers gaven zelfs al tips in de pers. Alleen raadde de een aan om te populariseren, terwijl de andere dat ten strengste afraadde.

Bent Van Looy: "Zij hebben hun kans gehad en hun ding gedaan, nu is het aan ons. Als ze mij iets zouden vragen over een programma dat nog niet op het scherm is, zou ik daar persoonlijk niets over kunnen of willen zeggen."

Sofie Lemaire: "Heel gek dat mensen denken dat er maar één goed cultuurprogramma bestaat, en dat dat nog uitgevonden dient te worden. Fout. Over cultuur kun je tienduizend goede programma's maken."

Toch bewijst de geschiedenis het tegendeel. Ofwel vonden meerwaardezoekers eerdere pogingen te populair, ofwel keek er geen hond naar 'wegens te elitair'.

Lemaire: "Ik besef dat dit programma met argusogen zal worden gevolgd, maar daar mag je als maker geen rekening mee houden."

Wat is jullie oplossing voor die catch 22?

Lemaire: "We gaan niet op een onnozele manier met cultuur om, maar we gaan het ook niet verafgoden. Het wordt een talkshow waarbij we diepgaand met mensen praten over cultuur. Maar tv is en blijft een massamedium, en daar moet je trouw aan blijven. Je kunt geen lezing gaan geven."

Van Looy: "Wie een dik boek over Dürer (Albrecht Dürer, Duitse kunstschilder uit de 15de eeuw, red.) wil lezen, moet dat vooral doen. Heel verrijkend. Maar je kunt niet verwachten dat dat in een half uur op tv hetzelfde effect heeft. Het laatste wat we willen, is er een agendashow van maken. Het is niet omdat auteur X een boek uitheeft, dat we hem die week zullen uitnodigen."

Lemaire: "Tenzij dat boek een of andere prangende maatschappelijke discussie aanboort, zodat we er een breder verhaal aan kunnen verbinden. Iets dat ons allemaal aanbelangt, dat een breder publiek aanspreekt. Weg van hokjes als niche of populair. Alles is interessant als het op de juiste manier verteld wordt, van poëzie tot popmuziek."

Concreet: hoort Beyoncé thuis in een cultuurprogramma op Canvas, of niet?

Van Looy: "We hebben over Beyoncé zelfs een testuitzending gemaakt. Maar in plaats van Beyoncé hebben we een jonge studente (Hélène Christelle Munganyende, red.) uitgenodigd. In een opiniestuk in de Volkskrant had zij gezegd dat alleen zwarte vrouwen de feministische boodschap op Lemonade, de nieuwe plaat van Beyoncé, kunnen begrijpen.

"Zo'n gesprek over black power maakt dat album ook meteen interessant voor mensen die anders niet van Beyoncés muziek moeten weten. Dat haar man Jay Z aanandere vrouwen gezeten heeft, boeit ons niet. Maar aan een populair figuur kan ook een interessant verhaal kleven. Kanye is vandaag even relevant als Picasso. Daar kun je niet omheen, hoe vermoeiend ik de man ook vind."

"Je kunt je zelf dan niets van snoeiharde kritiek aantrekken, het volstaat dat twee of drie mensen in de ploeg er onzeker door worden en de rest doen wankelen."Beeld Stefaan Temmerman

Waar trek je de grens?

Van Looy: "Nergens."

Dus De Romeo's zijn ook welkom?

Van Looy: "Als die verstrikt raken in een relevant verhaal, zitten ze bij ons aan tafel in de studio."

Lemaire: "We willen de huidige Canvas-kijker niet wegjagen, of vervreemden van de zender. Maar tegelijk hopen we ook nieuwe kijkers aan te trekken."

Van Looy: "We kunnen misschien selfies met Luc Tuymans beloven." (lacht)

Enig probleem: mensen die in cultuur geïnteresseerd zijn, zitten op vrijdagavond meestal in een theater- of concertzaal.

Van Looy: "Maar als ze daarna thuiskomen, kunnen ze Culture Club herbekijken. Of zich tot ons digitale luik wenden."

Maar dat is niet het doel van een live-programma.

Lemaire: "Sommige cultuurliefhebbers zullen we inderdaad mislopen, maar veel mensen zitten wél thuis op vrijdagavond."

Van Looy: "Op vrijdagavond zindert er iets anders dan op een dinsdagavond, het weekendgevoel. Daarom is het wel een goede uitzenddag. Live is zo'n talkshow ook gewoon dwingender. Als je een programma vooraf opneemt en vol filmpjes propt, verliest het toch aan spanning. De wetenschap dat er elk moment iets kan gebeuren of mislopen, zorgt voor scherpte, focus, adrenaline."

Lemaire: "En het laat toe om het programma gaandeweg te evalueren en waar nodig bij te sturen. Al valt succes niet rechtstreeks samen met kijkcijfers. Bij Canvas weten ze dat gelukkig, alleen ziet de buitenwereld dat helaas vaak anders."

Geen enkele programmamaker is toch tevreden met anderhalve kijker en een paardenkop?

Lemaire: "In een programma stappen met het oog op succes, is een verkeerde motivatie. Ik doe dit omdat ik er goesting in heb. En omdat makkelijke projecten saai zijn."

Van Looy: "Dit programma is per definitie nodig en interessant omdat er veel te weinig cultuur is op televisie. Daarom was ik er meteen voor te vinden."

Lemaire: "Omdat er geen beter moment is dan deze onzekere tijden om het over cultuur te hebben. Niet om zwaarwichtig te doen, maar meer dan ooit hoor je twijfel over onze maatschappij, kritiek op de politiek en de vraag naar een alternatief wereldbeeld. Wel, kunstenaars kijken op een andere manier naar de wereld en kunnen ideeën aanleveren waaraan we zelf nog niet hebben gedacht."

Van Looy: "In het beste geval is cultuur een shock to the system: iets dat je fundamenteel raakt, dat de schellen van je ogen doet vallen en je even uit die halfslaap van het dagelijkse leven schudt."

Zelf ooit meegemaakt?

Van Looy: "Zeker. Het boek dat in mijn rugzak steekt, Franny and Zooey van J.D. Salinger, heeft me bijvoorbeeld zo'n schok bezorgd. En dan vooral de boodschap dat je in het leven dingen moet doen om de dingen zelf. Om de schoonheid van de dingen zelf, niet omwille van achterliggende agenda's. Een mooi besef dat je hele levenshouding bepaalt. Daarom maak ik geen programma's om populair te zijn, maar omdat ik ontroering wil vertalen naar andere mensen."

Lemaire: "Ik denk spontaan aan een filmpje van een performance van kunstenares Marina Abramovic. Naast haar op een tafeltje liggen allerlei voorwerpen, van een veer over scheermesjes tot een pistool met kogels in. Toeschouwers mogen al die dingen naar believen gebruiken om 'iets' met haar te doen."

"Dat filmpje dateert al van jaren geleden, maar raakt me nog steeds. Ik was vooral onder de indruk van haar inzet en overgave om een groter verhaal te vertellen, te laten zien waar mensen toe in staat zijn als je ze de volledige vrijheid geeft. Want sommige mensen hebben haar wel degelijk gesneden en toegetakeld. Ik wil me niet met haar vergelijken, maar zo'n inzet probeer ik ook na te streven: tot het uiterste gaan voor een project, om er alles uit te halen wat erin zit. Ook al ben je bang of nerveus."

Zijn jullie zelf cultuuromnivoren, of hebben jullie stiekem moeten bijblokken voor dit programma?

Lemaire: "Ik beken: als ik nu in de Fnac kom, pak ik toch altijd een boek over kunst mee. Toen ik de geschiedenisquiz Bloot en speren deed, kocht ik ook geschiedenisboeken om me erin te verdiepen. Ik ben op de hoogte, ken het werk van Luc Tuymans en weet wat de Guernica is, maar ik ben geen hyperspecialist zoals Chantal Pattyn die alle musea bezoekt."

Van Looy: "Guernica: dat is toch die band van de 'Macarena', niet? (lacht) Eigenlijk had ik een actuatestje van Canvas verwacht, maar tot dusver is dat nog niet gebeurd."

Lemaire: "Je wilt niet onnozel overkomen. Bagage helpt en natuurlijk moet je research doen, maar ik ben niet bang om 'stomme' vragen te stellen. Wedden dat 70 procent van de kijkers stiekem blij is dat je de vraag stelt?"

Van Looy: "Ik heb schilderkunst gestudeerd, lessen kunstgeschiedenis gehad. Ik kan een rondleiding geven in een museum, maar ik zal namen of boektitels, hoewel ik ze ken, live ook weleens verkeerd uitspreken. Et alors?"

Lemaire: "Ik kom graag in musea, maar ik kan er ook geen halve dag blijven hangen. Dan word ik moe. Te intens voor het brein."

Komen jullie uit een cultureel nest?

Van Looy: "Mijn vader zong in opera's en musicals. Zondag gingen we eerder naar een expo dan naar de speeltuin. Ik ken elke hoek van het Middelheimpark, en thuis stond altijd klassieke muziek op. Popmuziek was zelfs verboden. Ik luisterde er stiekem naar, in het schuurtje in de tuin of op mijn kamer. Sommigen verstopten een pornoboekje onder hun bed, ik een radio. Later werd die wel schoorvoetend toegestaan."

Lemaire: "Mijn ouders waren niet blind voor cultuur, maar hebben het zeker ook nooit gepusht. Mijn opa schildert, mijn nonkel is beeldhouwer, dus ergens leeft het wel. Zelf heb ik al snel ontdekt dat ik geen kunstig talent heb. Ik heb van alles gedaan, van toneelschool tot tekenacademie, maar bleek in niets echt uit te blinken. Gelukkig heb ik daarna Woordkunst en radio ontdekt." (lacht)

"Dat Jay Z aan andere vrouwen heeft gezeten, boeit ons niet. Maar aan een populair figuur als Beyoncé kan ook een interessant verhaal kleven."Beeld Stefaan Temmerman

Bij Studio Brussel gold Sofie Lemaire als een rijzende ster. Dankzij het Glazen Huis (Music For Life) en De wereld van Sofie werd ze op handen gedragen. Toch besliste ze in 2012 die sterrenstatus in te ruilen voor de televisiewereld, waar ze weer van nul moest beginnen. Niet uit ijdelheid of geldzucht, zegt ze, wel omdat ze "lui" begon te worden.

"Of beter: ik zat iets te comfortabel bij de radio. Kreeg het gevoel dat ik alles al een keer had gedaan. Ja, tv geeft meer druk dan radio, maar je kunt er ook meer doen. Een radioshow is zo snel voorbij, een verhaal op tv blijft toch langer hangen."

Alleen werd haar televisiedoop, de actuashow De kruitfabriek op VIER, al snel afgevoerd zonder al te veel lof, en ging ook geschiedenisquiz Bloot en speren maar twee seizoenen mee. Daarna volgde vooral een periode van wachten. "Ik had wel ideeën, maar die sloegen niet aan bij VIER. En de plannen waar zij mee afkwamen, vond ik maar niks."

"VIER is een heel andere zender dan toen ik er begon. Vanuit commercieel oogpunt wellicht een goede zet, maar ik ben wel een andere soort maker. Aangekochte formats presenteren is niets voor mij. Ik moet een programma mee kunnen opbouwen, anders voel ik me te veel het poppemieke. Toen ik alleen nog naar de redactie reed om er met mijn vingers te draaien, heb ik vriendelijk gepolst of ik niet mocht vertrekken?"

Op zo'n moment nooit je overstap naar tv beklaagd? Of gedacht: foert, ik ga weer radio maken.

Lemaire: "Nee. Bij tv zijn er nog veel disciplines die ik machtig moet worden, maar zo heb ik het graag. Niet dat ik radio als een afgesloten hoofdstuk bekijk, veel kans dat ik het ooit ook of opnieuw ga doen."

Van Looy: "Mensen zijn ook snel om iets als 'gefaald' te labelen. Het is toch niet omdat Bloot en speren twee seizoenen en geen twaalf is meegegaan, dat het 'niet gelukt' is?"

Lemaire: "Wat sommigen als zoekende zullen omschrijven, zie ik ook meer als proeven. Ik vind het net interessant om veel dingen te doen, van project naar project te gaan. Ergens is het zelfs geruststellend dat ik niet weet wat hierna komt. Dat alles open ligt, zelfs een job als houthakker."

Van Looy: "Ik ook. Hoe meer projecten, hoe liever."

Klinkt vermoeiend.

Van Looy: "Ik heb gewoon een onstilbare honger naar het nieuwe. Dat wil niet zeggen dat ik alles oppervlakkig aanpak. Integendeel: het bevrucht elkaar. Mij tot één ding beperken zou eerder een schraalheid met zich meebrengen."

"Toegegeven: soms loop ik weleens met mijn kop tegen de muur omdat ik té veel doe. Niet goed voor mij, voor mijn omgeving of voor mijn werk. Ik probeer te werken aan mijn onvermogen tot vervelen, om even niets te doen, maar dat schijnt nog niet echt te lukken. Alhoewel: een paar jaar geleden had ik dit programma wellicht met een Europese muziektour gecombineerd. Ik ben dus toch iets slimmer geworden."

"Met ouderdom komt ook maturiteit. Ik ben meer in evenwicht met wie ik ben. Durf meer keuzes te maken zonder me daar onzeker bij te voelen. Dat is iets voor gastjes van 25. Vroeger was ik extreem hard bezig met wat de mensen van mijn werk, mijn muziek, dachten. Nu niet meer. Ook niet bij Culture Club, nee. Het zal me worst wezen wat critici ervan vinden. Beauty is in the eye of the beholder, en het omgekeerde ook."

Kritiek raakt je totaal niet?

Van Looy: "Als iemand mij op Twitter een blaaskaak noemt, zal dat wel even pikken. Op dat vlak blijven we kinderen. Kritiek snijdt altijd dieper dan een compliment. Ik ben niet au fond tegen kritiek, zeker als het opbouwend is, maar het is niet doorslaggevend. Tenzij het van vrienden komt, of van mensen naar wie ik opkijk. Hun oordeel heeft zeker gewicht."

Lemaire: "Ik ben daar toch anders in, vrees ik. Vooraf neem ik me altijd voor dat ik geen rekening zal houden met de commentaren. Maar ik weet wat slechte reacties op een programma, zeker in de pers, met een tv-ploeg kunnen doen. Daar heb ik geen zin meer in."

Je doelt op De kruitfabriek?

Lemaire: "Reacties, zeker op Twitter, kunnen onverwacht hard zijn. Je kunt je zelf dan niets van kritiek aantrekken, het volstaat dat twee of drie mensen in de ploeg er onzeker door worden om de rest aan te steken en te doen wankelen. Onzekerheid is een vies virus. Ik hoop gewoon dat dat nu niet gebeurt, want we hebben een hele toffe, toegewijde ploeg die rustig moet kunnen groeien."

Toch kies je bewust opnieuw voor een programma waar alle ogen op zijn gericht.

Van Looy: "Waarom zou ze het niet doen? Wat voor levenshouding heb je als je na elke tegenslag in je schulp kruipt en alleen nog op veilig speelt?"

Lemaire: "Ik heb er ook veel uit geleerd, waardoor ik nu beter in dit vak sta. Ik voel beter aan wanneer ik moet luisteren naar commentaar, en wanneer ik me vooral niet uit mijn lood mag laten slaan. Kan beter inschatten voor mezelf of ik ergens in de fout ben gegaan, of iets niet goed heb gedaan."

"En ik ben nuchterder geworden. Hoe langer je meedraait, hoe meer je beseft dat de media een beetje een circus zijn en wij de clowntjes. Op persconferenties voel ik dat het hardst: dit is een fabriekje en ik moet gewoon mijn rol spelen."

(denkt na) "Ergens is al die commentaar op Culture Club ook heel bevrijdend. De meningen zijn er al, iedereen heeft zijn zegje nu al gedaan, het is gepasseerd, dus nu kunnen wij focussen op wat wij willen maken."

Van Looy: "En onze zin doen."

Culture Club, iedere vrijdag vanaf 16/9, om 21 uur op Canvas.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234