Woensdag 28/10/2020

'Onze stem maakt geen verschil'

Ondanks verzet van inwoners worden ook Zingem en Kruishoutem toegevoegd aan een steeds langer wordende lijst met fuserende Vlaamse gemeenten. Hoe valt die trend te verklaren?

"Bent u voor een fusie met de gemeente Kruishoutem vanaf 1 januari 2019?" Jeanne Den Vrieze heeft niet lang over die vraag moeten nadenken. In het stemhokje kleurde ze zondagochtend meteen het bolletje achter 'nee' rood.

"Ik ben niet tegen de fusie, ik ben tegen Kruishoutem", stelt de tachtigjarige kranige dame fors. Heel wat oudere mannen en vrouwen aan het Kerkplein delen haar mening. Ze hebben niks met de gemeente die "achter de N60" ligt. "Weet u dat we daar niet eens kunnen geraken zonder fiets of auto? Er zijn geen bussen."

Den Vrieze en haar metgezellen maken zich evenwel geen illusies. "Onze stem zal geen verschil maken, hoor. De fusie is allang een feit."

Hun stem blijkt zondagnamiddag inderdaad geen verschil te maken. De volksraadpleging die oppositiepartij Open Vld na maanden aandringen georganiseerd kreeg, wordt door een lage opkomst ongeldig verklaard. De drempel van 1.510 inwoners (20 procent stemgerechtigden, FVG) werd niet gehaald, slechts 1.247 mensen daagden op. Burgemeester Kathleen Hutsebaut (CD&V) benadrukt dat het resultaat sowieso niet bindend was. Zelf zegt ze gelukkig te zijn met "het duidelijke signaal" dat Zingem geeft. De inwoners hebben de oproep van de meerderheid om niet te gaan stemmen gevolgd. "Dat betekent dat ze zich kunnen vinden in onze fusieplannen."

Dat in Zingem zo weinig mensen de weg naar de stembureaus vonden, vindt professor lokale politiek Johan Ackaert (Universiteit Hasselt) niet verrassend. "Dit debat beroert burgers veel minder dan sommigen denken." De fusiegolf in de jaren 70 mocht in heel wat Vlaamse gemeenten gepaard gaan met zwarte vlaggen en protestacties, vandaag ligt de Vlaming niet meer wakker van samensmeltingen. "De fysieke en psychische mobiliteit is daarvoor te zeer toegenomen. We identificeren ons amper nog met de gemeente waar we wonen."

Zingem en Kruishoutem zijn niet de enige gemeenten die fuseren. In Oost-Vlaanderen zijn Aalter en Knesselare hetzelfde van plan en in Limburg gingen Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek hen al voor. Ook Hamont-Achel, Overpelt en Neerpelt en Peer, Hechtel-Eksel en Bocholt onderzoeken een samensmelting.

Psychologisch glijmiddel

In welke mate is die plotse interesse gelinkt aan de 500 euro schuld per inwoner die de Vlaamse regering belooft in te lossen? Ackaert noemt die som een psychologisch glijmiddel: het maakt het samensmelten net iets makkelijker. "Maar het is niet de essentie. De vraag die gemeenten stuurt is niet: kan wat we vandaag doen, straks goedkoper? De vraag is: kunnen we straks de grote uitdagingen van de vergrijzing, digitalisering en migratie nog aan?" Het antwoord is neen, volgens de politicoloog. "Gemeentelijke schaalvergrotingen zijn een noodzaak. Een gemeente heeft extra capaciteit nodig, wil ze haar inwoners meer en betere diensten aanbieden."

Een snelle besparingsoperatie is zo'n samensmelting sowieso niet, waarschuwt Ackaert nog. "De transactiekosten zijn behoorlijk groot. De eerstvolgende legislatuur heeft een gemeente er weinig baat bij. Het is pas op lange termijn dat zoiets rendeert."

Vraag je de nee-stemmers in Zingem of ze met een andere gemeente wilden fuseren, dan noemen ze het vaakst Oudenaarde. "Maar ja, daar is het Open Vld, hè." In Zingem en Kruishoutem zijn de burgemeesters christendemocraat.

"Een fusie is geen politiek neutrale operatie", geeft Ackaert toe. Het ligt volgens hem voor de hand dat, zolang de keuze er is, gemeenten met dezelfde kleuren samenwerken. "Zo kun je je positie verankeren in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen." Ten tijde van de fusies in 1976 werd de toenmalige CVP zo de winnaar. "Maar een partij mag zich daarop niet blindstaren. De kiezer is niet meer zo trouw. Onderzoek naar de jongste gemeenteraadsverkiezingen heeft uitgewezen dat meer dan een derde van voorkeur wisselt."

De burgemeester van Zingem benadrukt ook dat de partijpolitieke belangen niet spelen. "We gaan bij de fusie van twaalf naar acht zetels."

Opvallend: terwijl het zondag aan de kerk van Zingem alleen maar over de fusie gaat, wordt er aan die van Kruishoutem met geen woord over gerept. De passanten lijken al lang vrede te hebben genomen met de samensmelting. "Het enige waar ik boos van wordt, is de nieuwe naam", zegt Guy Merlaen. De man heeft horen waaien dat die al vastligt. "Ik vind het jammer dat mijn voorstel het niet gehaald heeft."

Merlaen putte inspiratie uit de geschiedenis van beide gemeenten: Kruishoutem organiseerde ooit de grootste eiermarkt van West-Europa en Zingem stond bekend om zijn mandenvlechters. Samen maakt dat 'Eiermand'. "Dat is toch creatiever dan Kruisem?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234