Zaterdag 28/11/2020

Onze onsociale onzekerheid

Beeld UNKNOWN

De onenigheid tussen de twee grote Belgische vakbonden (DM 2/4 en 4/4) verbergt een veel fundamenteler conflict, betoogt Dirk De Bièvre. 'De Belgische sociale zekerheid is niet bijzonder sociaal en al helemaal niet zeker'. De Bièvre is professor Internationale Politiek en Internationale Politieke Economie aan de Universiteit Antwerpen.

De Belgische werkgeversorganisatie, het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), en de drie grote Belgische vakbonden sloten onlangs een akkoord over de toekomstige lonen in een nieuw interprofessioneel akkoord, maar een deel van hun achterban volgde niet. Daar kwam dan bij dat de christelijke vakbond ACV-CSC een gematigde tegenkanting probeerde te organiseren, terwijl de socialistische vakbond ABVV-FGTB de militante lijn propageerde, nog begeleid door een opstootje over hoe je aan ledenwerving mag doen. De huidige publieke onenigheid tussen de twee grote Belgische vakbonden verbergt evenwel een veel fundamenteler politiek conflict, zowel over het beleid als over de instellingen. België verkeert in een existentiële regimecrisis die diepe institutionele oorzaken heeft.

De huidige Belgische sociale zekerheid is niet bijzonder sociaal en al helemaal niet zeker. Onze pensioenen, gezondheidszorg, en werkloosheidsuitkeringen zijn in veel te hoge mate afhankelijk van sociale bijdragen op lonen van loontrekkenden, en te weinig afhankelijk van algemene belastingen op consumptie en kapitaal zoals in veel andere Europese landen. Dit status quo is niet goed en heeft een hoge maatschappelijke kost. De instituties die het systeem momenteel beheren hebben er wel voordeel bij.

Qua koopkracht zijn de Belgische wettelijke pensioenen nu al bij de laagste van de hele EU, hoewel onze vergrijzingsgolf pas goed gaat beginnen in 2013. In de werkloosheidsverzekering rijden we met de handrem op: hoge bijdragen op lonen van de werkenden financieren in de tijd onbeperkte werkloosheidsuitkeringen, hoewel alle andere landen de ondersteuning van langdurig werklozen financieren uit hun algemene belastinginkomsten. In de gezondheidszorg betaalt de Belgische patiënt nu al meer dan een vierde van de kosten uit eigen zak, slechts beperkt door eenzelfde maximumfactuur voor arm en rijk, een situatie die ondenkbaar is in een land als Duitsland, waar ik lang gewoond heb. De zogenaamde sociale partners, de vakbonden en werkgeversorganisatie VBO, houden mordicus vast aan een systeem dat de sociale zekerheid hoofdzakelijk financiert door bijdragen op lonen, omdat zij dit huidige systeem zélf kunnen beheren buiten het parlement om.

Een grondige omschakeling op financiering uit algemene belastingen, geheven door het parlement, maakt arbeid minder duur en regulier werk attractiever. In buurlanden zoals Duitsland, Denemarken, en Nederland gebeurt dit. In België gebeurt dit niet, en zo verkommert er veel economisch, sociaal en cultureel kapitaal. Meer nog, de druk op de werkenden neemt enkel toe.

Een ontlasting van de factor arbeid leidt tot een hogere werkzaamheidsgraad van de bevolking tussen 18 en 65 jaar, hogere wettelijke pensioenen dan die in België, en een toekomstvastere welvaartscreatie dan hier. Als de werkzaamheidsgraad stijgt, stijgt immers de toegevoegde waarde, en stijgen de algemene belastinginkomsten. Daarenboven heeft België nog steeds geen belasting op kapitaalwinsten op de beurs, en geen zware btw-verhoging op luxegoederen, zoals Denemarken. Dan laat je immers de Porsche Cayenne kopers vrolijk je ziekenhuisbedden mee betalen.

Fabeltje van belanghebbenden
De Belgische verzuilde zogenaamde sociale partners wensen geen echte omschakeling op een gemengde financiering. Zij zouden dan hun geprivilegieerde organisatorische positie moeten afstaan aan regering en parlement. Uit onmacht gaat de federale regering nu jaarlijks maar veel geld lenen om lopende uitgaven als pensioenen en uitkeringen te financieren. Dit beleid bezorgt enkel banken en rijke spaarders mooie interestinkomsten, is niet houdbaar, en is ondemocratisch omdat regering en parlement geen echt initiatiefrecht hebben. Het conflict escaleert nu in wederzijdse blokkade omdat enkelingen in wat er rest van de vroegere volkspartijen CD&V en sp.a, cdH en PS, telkens door hun vakbondsachterban worden teruggefloten, wanneer ze het parlement hierin meer zeggenschap willen geven.

In Vlaanderen, waar de werkzaamheidsgraad van de beroepsbevolking hoger is, vertaalt zich de weerzin over dit status quo in electoraal succes voor zij die zeggen: 'Als dit op federaal vlak niet kan worden hervormd omdat een minderheid deze hervorming blokkeert, dan wensen wij autonomie.'

Vroeger had de Belgische sociale zekerheid geen last van haar financieringsbasis. Nu leven we in een globale economie waar meer goedkope en laaggeschoolde (Chinese) werkkrachten met onszelf concurreren. Zoals andere landen het ons voordoen, betekent een ontlasting van de bruto lonen niet dat je de sociale zekerheid moet afschaffen. Het is een fabeltje van Belgische belanghebbende groepen dat het reduceren van de sociale bijdragen op lonen tot kaalslag en privatisering in de sociale zekerheid zal en moet voeren.

Onlangs lieten woordvoerders van 'de culturele sector' en bier-friet-leut-studenten zich verleiden tot manifestaties onder het motto 'Niet in onze naam' en 'Solidariteit maakt een cultuur groot'. Maar burgers en hun gekozen vertegenwoordigers doen er beter aan op hun hoede te zijn als grote machtsinstellingen de morele mokerhamer uit de kast halen om hun machtsprerogatieven te verdedigen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234