Zondag 22/05/2022

'Onze nieuwe weg is niet de derde weg'

Rodríguez Zapatero, die morgen mogelijk de troon van de conservatieve premier Aznar aan het wankelen brengt, is geen Spaanse Blair. Zijn nieuwe weg is geen derde weg. 'Het gaat niet om een middenweg tussen de oude sociaal-democratie en het nieuwe rechts, wel om een actualisering van het socialistische verhaal', zegt Zapatero's economist en partij-ideoloog Jordi Sevilla tegen De Morgen.

Madrid

Van onze correspondent

Rudy Pieters

Het sleetse meubilair stamt nog uit de tijd dat Felipe González de plak zwaaide, maar hier, in het PSOE-hoofdkwartier aan de calle Ferraz, staat wel degelijk het nieuwe socialisme in de steigers. José Luis Rodríguez Zapatero is sinds 2000 de gids op die Nueva Vía. Alleen wist niemand echt waar die nieuwe weg heenvoerde.

De nuevo socialismo heeft die lacune opgevuld, een erudiet boek dat de principes van de Franse Revolutie naar de praktijk van de 21ste eeuw tracht te vertalen, een vat vol ideeën waarover auteur Jordi Sevilla de voorbije maanden in het hele land in debat is gegaan. Als Zapatero volgend jaar Aznar verslaat, wordt Sevilla bijna zeker zijn economieminister. In afwachting daarvan is hij de economiegoeroe van de vernieuwde PSOE. De nuevo socialismo is geen pleidooi voor meer staat, wel voor een efficiëntere staat die iedere burger zoveel mogelijk vrijheid garandeert, die te hulp komt als iemand buiten zijn wil om minder kansen heeft, die de neoliberale 'rebellie van de rijken' indamt, die autonome regio's en centrale regering als evenwaardig beschouwt.

Het is geen derde weg, verzekert Sevilla, Zapatero is geen Blair die naar Madrid is overgeplant. "In landen als Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk zaten de socialisten in de jaren tachtig en negentig in de oppositie, ver van de regeringspraktijk, en zo verstarden ze. De derde weg, het nieuwe centrum, was daarop een antwoord. In Spanje lag dat anders. De socialisten zaten toen in de regering en zetten de socialistische ideeën zonder theoriseren in de praktijk om."

Het waren de crisisjaren, de sociaal-democratische welvaartsstaat kraakte in zijn voegen. "Ongetwijfeld onder druk van haar regeringsverantwoordelijkheid raakte de socialistische partij er snel van overtuigd dat niet alle oude recepten werkten in de nieuwe context." Zo schrijft Sevilla het op in zijn boek.

"Dus ging men privatiseren", legt de auteur uit tijdens ons gesprek. "Dat was daarom nog geen verraad aan de arbeidersklasse, het betekende wel dat de regering nieuwe realiteiten onder ogen zag, zoals de globalisering. De Spaanse socialisten deden dus toen al wat ze in andere landen pas later zouden doen. Tony Blair moest nog strijden voor de afschaffing van het fameuze artikel 4 van de Labour-statuten, over de verplichte nationalisering van de productiemiddelen, terwijl Spanje al bedrijven aan het privatiseren was. Daarom gaat het hier niet om een derde weg, een middenweg tussen de oude sociaal-democratie en het nieuwe rechts. Het gaat wel om een actualisering van het socialistische verhaal."

Van het liberté, égalité, fraternité van de Franse Revolutie is het eerste principe het belangrijkste, zegt Sevilla. "Vrijheid betekent dat we een samenleving zo organiseren dat elk individu zijn persoonlijk project kan uitvoeren. Dat is niet de individualistische visie, dat is niet hetzelfde als 'ik voer mijn project uit buiten de samenleving om'." Vrijheid betekent meer dan de klassieke cocktail van politieke rechten, pensioenen, gratis onderwijs en gezondheidszorg. Het Spaanse nieuwe socialisme wil ook een basisinkomen voor iedereen, een voorstel waarvoor Sevilla graag naar de Belgische professor Philippe Van Parijs verwijst. Wie zijn persoonlijk project niet binnen het klassieke arbeidscircuit wil uitvoeren en tevreden is met dat minimuminkomen, moet dat kunnen.

Voor het eerst sinds lang geloven ze in de calle Ferraz dat ze in de regering kunnen komen. De broedertwist na de nederlagen van 1996 en 2000 is voorbij, de schandalen die González ten val brachten zijn vergeten. De peilingen geven aan dat de regerende Partido Popular aan de frisse Zapatero een zware kluif zal hebben bij de parlementsverkiezingen volgend jaar. De eerste grote test worden de gemeente- en deelstaatverkiezingen morgen.

Sevilla's boek ondergraaft alvast het pragmatische imago van Zapatero. "Het idee dat Zapatero overdreven pragmatisch zou zijn is fout", zegt Sevilla. "Ik ken geen politicus die zo met de theoretische reflectie begaan is. Ik tref hem voortdurend aan met boeken over politieke theorie en filosofie. Maar goed, we leven in een wereld van simplificaties, van eenvoudige, korte boodschappen, en dan dreigen meer complexe aspecten uit de boot te vallen. Nu, Zapatero ziet er goed uit, en dat telt mee in een wereld waarin tv een erg belangrijke rol speelt, maar er is meer nodig dan dat. De mensen kennen het onderscheid tussen een schoonheidswedstrijd en verkiezingen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234