Vrijdag 20/05/2022

Onze gevangenissen staan in brand

Kristel Beyens, Katrien De Koster, Kristine Kloeck, Maaike Beckmann, Lars Breuls, Veerle Scheirs, Sonja Snacken en An-Sofie Vanhouche zijn criminologen aan de VUB.

Geachte ministers van Justitie en Welzijn,

Stakend bewakingspersoneel in de gevangenissen, niemand kijkt er nog van op. Maar ondertussen steken gedetineerden matrassen in brand als protest. En afgelopen week trokken advocaten, rechters, de burgemeester en de voorzitter van de commissie van toezicht van de gevangenis van Vorst toch aan de alarmbel. Geen stromend water op cel waar gedetineerden 's nachts nog 'op de pot moeten', instortende vloeren in Vorst: het lokt niet voor het eerst kortstondige verontwaardiging uit. Maar dit is het topje van de ijsberg. En dat wéten jullie, heren ministers...

We hoorden het Koen Geens (CD&V) zelf onlangs nog zeggen: Never waste a good crisis. Stakingen zijn crisissituaties, en vaak ook een signaal van aanslepende problemen. In de gevangenis leiden ze echter tot onleefbare toestanden, voor het overblijvend personeel dat de boel draaiende moet houden, en ook voor de gedetineerden die dagen achter slot en grendel zitten. Activiteiten die bijkomende bewegingen vragen, worden afgeschaft of tot een minimum beperkt: de hulp en dienstverleners van de Gemeenschappen krijgen geen toegang, er is geen bezoek, geen wandeling. De sfeer in de Brusselse gevangenissen is erg grimmig en het moreel van de gedetineerden erg laag.

Wantoestanden tijdens stakingen in de Belgische gevangenissen zijn legio en herhaaldelijk aangeklaagd. In 2005 vielen er twee doden bij de gedetineerden in Andenne. Sedert zijn bezoek aan België in 2003, en bij herhaling in 2005, 2010 en 2013, zet het Europese Comité voor de Preventie van Foltering de Belgische regering onder druk om een gegarandeerde dienstverlening door het bewakend personeel wettelijk te waarborgen. Dit is nodig om de basisrechten van gedetineerden, zoals voorzien in de Basiswet van 2005, te garanderen. Deze aanbevelingen werden tot nu toe beantwoord met tot niets leidende evaluaties van een protocol tot regeling van sociale conflicten, dat te pas en te onpas met de voeten wordt getreden. In december 2014 werd een werkgroep opgericht om het conflict rond de gegarandeerde dienstverlening met de vakbonden te bespreken. Maar de weerstand blijft bijzonder groot. Moeten er opnieuw doden vallen voor we wakker worden?

Impact op de samenleving

Maar er is meer. In de gevangenis van Sint-Gillis worden al bijna een jaar lang geen groepsactiviteiten meer georganiseerd: behoudens enkele uitzonderingen mogen de gemeenschappen en Brusselse welzijnsdiensten geen onderwijs, vorming, sport, bibliotheek, gespreksgroepen of wat dan ook in groep aanbieden. Van de belofte om na de paasvakantie sportactiviteiten en bibliotheek opnieuw op te starten, is niets in huis gekomen. De Gemeenschappen en de Brusselse diensten worden systematisch met een kluitje in het riet gestuurd. Ook de regionale beleidsverantwoordelijken kijken toe. Iedereen moet lijdzaam ondergaan en zien hoe de hulp- en dienstverlening die in 2009 in Brussel moeizaam van de grond kwam, totaal verloren gaat.

De moeilijke omstandigheden waarin het bewakingspersoneel moet werken, verdienen alle begrip. Maar dit verantwoordt niet de macht die ze krijgen om gevangenisdirecties onder druk te zetten om detentieregimes naar hun hand te zette Detentieregimes, die verankerd zijn in de Basiswet voor het gevangeniswezen van 2005, worden al lang en frontaal met de voeten getreden. Principes van beperking van detentieschade, normalisering en re-integratie zijn loze begrippen geworden. De klok wordt tien tot twintig jaar teruggedraaid...

Het gaat hier om meer dan alleen de gegarandeerde dienstverlening tijdens stakingen. Het boycotten van activiteiten voor gedetineerden door personeel heeft ook een sluipende impact op de samenleving zelf. Gedetineerden die geen opleiding krijgen, geen psychosociale hulp en geen familiebezoek, verliezen hun kansen op re-integratie en komen vroeg of laat onvoorbereid terug in de samenleving. En er is nog meer aan de hand: de Commissie van Toezicht van Sint-Gillis vermeldt klachten over racisme ten aanzien van gedetineerden in haar jaarverslag, onwettige naaktfouilles zijn schering en inslag en een strikt cellulair regime wordt overmatig toegepast als tuchtsanctie. Gevolg: oplopende frustraties bij de gedetineerden die tikkende tijdbommen worden.

Deze aanslepende situatie van opeenvolgende stakingen, overbevraagd personeel, loze beloftes en een in gebreke blijvende overheid zonder beleidsvisie, rigide vakbonden die kortzichtig eigenbelang vooropstellen, erbarmelijke infrastructuur en dat alles met de gedetineerden als speelbal: het lijkt ronduit op een verrottingsstrategie.

De tanker van het gevangeniswezen is bijzonder moeilijk wendbaar. Maar de tanker staat in brand, geachte ministers. No time to waste! We wensen u daad- en slagkracht toe.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234