Vrijdag 18/06/2021

NieuwsInlichtingendiensten

Onvrede en onbruikbare software bemoeilijken strijd tegen extremisme: ‘De vraag is niet: ‘wat loopt er mis?’, maar ‘wat loopt er?’’

Een militair zet een omgevallen bordje terug op zijn plaats op een herdenkingsplek voor de slachtoffers in Zaventem. Beeld Tim Dirven
Een militair zet een omgevallen bordje terug op zijn plaats op een herdenkingsplek voor de slachtoffers in Zaventem.Beeld Tim Dirven

Ook vijf jaar na de aanslagen van 22 maart worstelen onze inlichtingendiensten met hun digitalisering en samenwerking. Dat blijkt uit onderzoek van De Morgen.

Meteen na de aanslagen van 22 maart 2016 wilden de Staatsveiligheid, de militaire inlichtingendienst ADIV en de federale politie gezamenlijk software aankopen om te speuren naar extremisme op sociale media. Recentelijk gaf ADIV-topman Philippe Boucké toe dat de aangekochte software van het Nederlandse Bavak waardeloos blijkt.

De aankoopprocedure verliep via Defensie, dat De Morgen het gunningsverslag liet inkijken. Daaruit blijkt dat twee kandidaten geldig intekenden: IBM en Bavak. Op technische kwaliteiten haalde IBM een nipt hogere score, maar Bavak was ongeveer 30 procent goedkoper, waardoor de Nederlanders de aanbesteding binnenhaalden.

De zoekmachine is echter opgeleverd met liefst anderhalf jaar vertraging, in oktober 2020, en bleek bovendien onbruikbaar. “Om gericht te zoeken, gaf ze onvoldoende resultaten”, zegt Steven De Munter, tot vorig jaar hoofd van het gespecialiseerd team bij de federale politie. “Wij hebben dat nooit gebruikt.”

Het uitgegeven bedrag zou 11 miljoen euro aan investeringen bedragen, en 5 miljoen euro aan operationele kosten.

Oud digitaal arsenaal

Volgens de woordvoerder van de Staatsveiligheid is bij hen alvast een alternatief uitgewerkt. “De Staatsveiligheid heeft tools ontwikkeld waarmee ze een leidende rol speelt in de Europese inlichtingengemeenschap.”

Maar dat is niet hoe expert inlichtingendiensten Kenneth Lasoen (UAntwerpen) ernaar kijkt: “Terwijl de US Marines intussen het IBM-systeem gebruiken, benaderen onze diensten de problematiek nog met hetzelfde digitaal arsenaal als vijf jaar geleden.”

Er klinkt ook gemor over de algemene digitalisering bij de Staatsveiligheid. Die is uitbesteed aan Smals, dat daarvoor sinds 2016 al 22,5 miljoen euro kreeg. “De vraag is niet: ‘wat loopt er mis?’, maar ‘wat loopt er?’”, aldus een bron. Volgens de Staatsveiligheid is het een complexe oefening, die binnenkort in testfase gaat.

Expert inlichtingendiensten Kenneth Lasoen (UAntwerpen). Beeld RV
Expert inlichtingendiensten Kenneth Lasoen (UAntwerpen).Beeld RV

Er is ook nog geen sprake van een kruispuntbank Veiligheid, voor de uitwisseling van gegevens tussen de veiligheidsdiensten, zoals gevraagd door de aanslagencommissie.

De regering-De Croo belooft daar werk van te maken, net als van een andere onuitgevoerde aanbeveling die de samenwerking moet verbeteren: een eengemaakt statuut voor het personeel van de Staatsveiligheid, OCAD en ADIV. Landing is voorzien eind 2022, begin 2023: zeven jaar na de aanslagen.

Een eerste oefening, binnen de Staatsveiligheid, belooft weinig goeds. Er is dit jaar een nieuw premiestelsel ingevoerd om het loonverschil weg te werken tussen de inspecteurs en de analisten. Maar onlangs vroeg de directie aan het personeel om de premie op een aparte rekening te zetten en onaangeroerd te laten. Vakbond Sypol trekt namelijk naar de Raad van State wegens het verlies aan sociale verworvenheden voor de inspecteurs. Zo staat de harmonisering op losse schroeven.

“Ik ken een inspecteur die zelfs geen goeiedag meer zegt tegen een analist”, zegt een bron. “En als Sypol gelijk krijgt, dan is het kot te klein.”

“In plaats van harmonisering krijgen we animositeit en strubbelingen”, zegt een tweede bron. “De verhouding tussen inspecteurs en analisten is helemaal verzuurd.” Volgens de Staatsveiligheid was het geen eenvoudige oefening, maar de dienst “kijkt vooruit en werkt verder aan een eengemaakt statuut met de steun van het kabinet”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234