Woensdag 01/04/2020

Onvoorwaardelijke inspecties in Irak

VN-inspecteurs mogen in Irak opnieuw controleren of Saddam massavernietigingswapens bezit, en dat zonder enige voorwaarde. De reacties zijn verdeeld. Terwijl veel landen gematigd positief tot positief reageerden, waren de VS en Groot-Brittannië uiterst sceptisch. VN-secretaris-generaal Annan wil daarom de garantie dat de inspecteurs in Irak niet weer in een hindernissenparcours terechtkomen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ayfer Erkul

'Ik ben verheugd u de beslissing van de Iraakse republiek te kunnen meedelen dat de VN-inspecteurs zonder voorwaarden naar Irak kunnen terugkeren", zo schrijft de Iraakse minister Naji Sabri in de brief die maandagnamiddag arriveerde bij VN-secretaris-generaal Kofi Annan. "De Iraakse regering reageerde met die beslissing op uw oproep, zowel als op de oproep van de secretaris-generaal van de Arabische Liga."

Na vier jaar weigering heeft Saddam Hoessein beslist dat er opnieuw wapeninspecties mogen gebeuren in zijn land, dit keer onvoorwaardelijk. De voorwaarden die Irak stelde aan het toelaten van inspecteurs, zoals een verlichting van de VN-sancties, waren tot nu toe de grootste struikelblok voor de Verenigde Naties. Volgens de Iraakse vice-premier Tarek Aziz is er nu geen enkele rechtvaardiging meer voor een militaire aanval op Irak.

De reacties in de wereld waren gisteren voor het overgrote deel positief. Amr Moussa, de voorzitter van de Arabische Liga, verwelkomde deze "positieve stap die Irak nam". Belgisch buitenlandminister Louis Michel zei dat er nu "geen reden meer is voor militaire aanvallen". Minister van Defensie André Flahaut liet weten dat ook ons land VN-inspecteurs zal sturen. Ook Rusland, een permanent lid van de VN-Veiligheidsraad, vond dat de oorlogsdreiging nu van de baan was. China, een ander permanent lid, reageerde eveneens opgelucht. Frankrijk vond dat Saddam Hoessein vanaf nu aan zijn woord moest worden gehouden.

De twee andere permanente leden, de VS en Groot-Brittannië, reageerden veel sceptischer. De VS deden het aanbod af als een cynisch truukje van Saddam. Het Witte Huis sprak van een "tactische zet om een nieuwe VN-resolutie voor te zijn". Vorige week nog hamerde president Bush op het nut van een nieuwe resolutie, waarbij het gebruik van geweld mogelijk moest zijn indien Saddam weigerde mee te werken.

Het Pentagon liet weten dat alle voorbereidingen voor een eventuele militaire aanval gewoon doorgaan. Ook Groot-Brittannië zei, bij monde van minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw, dat het aanbod van Irak met een hoge graad van internationaal scepticisme moest worden onthaald.

Secretaris-generaal Kofi Annan stelde gisteren dat de beslissing van Irak om wapeninspecteurs toe te laten een stap in de goede richting was. Maar, zo waarschuwde hij, Irak moet wel maatregelen treffen om de experts ongehinderde toegang tot alle sites te verlenen.

Officieel hebben de VN-wapeninspecteurs het mandaat om om het even welke fabriek of instelling zonder waarschuwing binnen te gaan en te controleren. Maar de experts bereiden zich al voor op weer een parcours met hindernissen. De inspecties die tussen 1991 en 1998 gebeurden, verliepen namelijk lang niet zo soepel als destijds beloofd.

Momenteel staan 220 experts, gaande van wapenspecialisten tot experts in biologische en chemische wapens, uit 44 landen geboekt als VN-wapeninspecteur voor Irak. Ze werken voor het VN-orgaan Unmovic (United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission), dat Unscom (United Nations Special Commission on Iraq) opvolgde nadat dat laatste werd beschuldigd van spionageactiviteiten voor de VS.

Unscom werd opgericht in april 1991, nadat Operatie Desert Storm Saddam Hoessein uit Koeweit had gejaagd en op de knieën had gedwongen. Bagdad moest volgens VN-resolutie 687 accepteren dat alle massavernietigingswapens en raketten met een reikwijdte van meer dan 150 kilometer werden vernietigd.

De eerste wapeninspectie gebeurde op 9 juni 1991. Unscom had het recht dossiers in te kijken, foto's te maken, interviews te houden en bewakingscamera's op zo'n dertig sites te plaatsen. Maar twee weken later al probeerden Iraakse autoriteiten om machines voor het verrijken van uranium te verbergen voor het VN-bezoek. Een jaar later werd aan de VN-inspecteurs de toegang tot het ministerie van Landbouw ontzegd gedurende zeventien dagen. Een andere keer mochten de leden van Unscom gedurende achttien uur na hun onaangekondigd bezoek niet binnen in het ministerie van Immigratie. In 1997 werden de wapeninspecteurs verzocht het land te verlaten, maar door een tussenkomst van Rusland mochten ze blijven. Begin 1998 moest Kofi Annan persoonlijk tussenkomen om toegang te verkrijgen tot acht presidentiële sites. In december van dat jaar verliet Unscom Irak, waarna de bombardementen van Operatie Desert Fox begonnen.

Irak weigerde de volgende jaren nog wapeninspecteurs toe te laten zonder de vervulling van een aantal voorwaarden, waaronder de verlichting van de VN-sancties op het land.

'Geen rechtvaardiging meer voor een aanval op Irak'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234