Vrijdag 18/10/2019

Onvindbaarheid als digitaal mensenrecht? Behoorlijk reactionair

Beeld PHOTO_NEWS

Gert Goeminne is onderzoeker wetenschaps- en technologiestudies aan de VUB en UGent. Hij blogt op gertgoeminne.wordpress.com.

Wie op zoek is naar het symbool van deze digitale tijden, moet op café maar eens om zich heen kijken om hem te zien zitten: de (on)bereikbare phubber. Zozeer is hij in de ban van het schier eindeloze bereik van zijn phone dat hij zijn tafelgenoten botweg negeert (to snub). Zichtbaar hunkerend naar verbondenheid heeft hij iets van een dronkaard die steeds verder in zijn glas vereenzaamt in de ijdele hoop het eeuwige tekort in hemzelf op te vullen. Voorbij de makkelijke morele veroordeling die een dergelijke scène oproept, word je geraakt door de tragiek van de digitale mens: zo ontwikkeld en tegelijk zo onbeholpen.

Laat er evenwel geen twijfel over bestaan: online zijn is het nieuwe normaal. Alles en iedereen bevindt zich aan het einde van onze duim, op één klik afstand. Wie of wat niet gegoogeld kan worden, bestaat niet. Meer nog, geconnecteerd zijn lijkt de nieuwe norm te worden. Het is niet langer alleen een technologische mogelijkheid om je bestaan vorm te geven, maar ook een bestaansvoorwaarde. Wie vandaag de dag een goede werknemer, vriend of ouder wil zijn, moet bereikbaar zijn en altijd en overal te vinden.

Analoge eighties
Wat ooit begon als een lust - de digitale blootstelling - wordt nu in toenemende mate als een last ervaren. Er was al de enthousiast onthaalde oproep om het recht op onbereikbaarheid te verankeren in het arbeidsrecht (DM 18/2). En nu is er dus de uitspraak van het Europees Hof van Justitie, die Google ertoe verplicht om persoonsgebonden zoekresultaten op vraag te verwijderen (DM 14/5).
Na onbereikbaarheid nu ook onvindbaarheid als digitaal mensenrecht. Het klinkt misschien strijdvaardig, maar de ontkennende vorm waarin ze verwoord worden, verraadt dat deze eisen blijven hangen in een reactionaire terugkeer naar een 'offline' verleden dat nooit was. De analoge jaren 80 mogen in onze terugblik dan al behaaglijk warm aanvoelen, de realiteit van het zoeken naar een telefooncel bij nacht en ontij was vaak bitter koud.

Dan biedt het omarmen van die nieuwe normaliteit, zoals de Franse filosoof Michel Serres dat doet in zijn pamflet 'De wereld onder de duim' (DM 19/2), een rijker perspectief. Samen met andere digitale utopisten ziet Serres in de mogelijkheden van het internettijdperk de geboorte van een nieuwe mens. Die trekt zich in de geconnecteerde wereld uit de slag met een andere taal, een ander lichaam en andere kennis. Terecht. Alleen zal dat nieuwe instrumentarium zich niet vanzelf ontwikkelen, zoals Serres en anderen lijken te geloven. Daarvoor lijkt hun nieuwe mens in al zijn onbeholpenheid te veel op de 'offline' versie.

Dat is waar zowel de privacykwestie als de phubber ons op wijzen: in het gebruik van nieuwe technologie tonen zich samen met de ongekende mogelijkheden die geopend worden ook altijd nieuwe risico's en bekommernissen. De zoektocht naar nieuwe privacyrechten, het ontwikkelen van een mobiele etiquette of het experimenteren met digitale ontwenningskuren: het zijn even zoveel onbeholpen pogingen om als mens en maatschappij vat te krijgen op ons vindbare bestaan. Terwijl schaarste vroeger de vanzelfsprekende achtergrond was waaraan het bestaan zin en betekenis ontleende, is het nu zoeken naar houvast in tijden van overvloed.

Eens de digitale revolutie uitgespeeld is, zal ook dit tijdperk een fase en geen eindbestemming gebleken zijn. Terugblikkend zal de digital native in de phubber de al te menselijke mens herkennen die hij zelf ook nog steeds zal zijn: van nature gebrekkig en op zoek naar houvast in een altijd evoluerende wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234