Zaterdag 20/07/2019

Onvermoede parels in het struikgewas

Brussel > Landschappen en stillevens in het Charliermuseum JJJ

Het Charliermuseum is nog altijd het schrijn voor de kunst dat de Brusselse mecenas Henri Van Cutsem in de negentiende eeuw voor ogen had. Vandaag brengen stillevens en landschappen er (iets te veel) sfeer.

door Eric Min

Van Cutsem (1839-1904) was de schatrijke erfgenaam van de eigenaars van het Brusselse Hôtel de Suède. Hij schonk weleens een huis aan een bevriende schrijver, verzamelde tonnen antiek en chinoiserieën voor zijn salons in de Kunstlaan en bracht een indrukwekkende collectie schilderijen bijeen. Er was genoeg om twee musea te spijzen: eentje in Doornik en de intussen door zijn beschermeling Guillaume Charlier ingelijfde burgerwoning in Sint-Joost-ten-Node, die er vandaag nog altijd uitziet als op de februaridag in 1925 toen de beeldhouwer er de laatste adem uitblies. Af en toe rommelt de conservator in de reserves, wat stemmige tentoonstellingen oplevert, waarop vaak heel wat onvermoed fraais te zien is.

Sfeer: landschappen en stillevens schetst een treffend beeld van de eclectische, soms grillige smaak van het duo Van Cutsem-Charlier. Dat is zowel goed als slecht nieuws, want naast pareltjes van hippe tijdgenoten belandde helaas ook heel wat middelmatig werk in de glazen galerijen die de jonge Victor Horta voor Van Cutsem had gebouwd. In de overvolle salons is het dus speuren naar schatten.

Op de twee verdiepingen van het museum klinken de credo's van het fin de siècle door: het schilderen in de vrije natuur, het vangen van het licht dat de voorwerpen doet trillen. Dat leidt tot kleine meesterwerken, zoals het onooglijke, uitbundig groene Landschap in Fosset van Fernand Khnopff, dat de expositie opent.

Bijna alle schilders uit Van Cutsems entourage behoorden tot cenakels als de School van Tervuren, de Société Libre des Beaux-Arts, L'Essor of zelfs Les Vingt. Dat is helaas geen kwaliteitswaarborg: de avant-garde is een huis met veel kamers, dat zowel onderdak biedt aan geniale vormvernieuwers als aan meelopers. Heel wat schilderijen belijden de burgerlijke esthetiek van de koekjesdoos. Vooral sneeuwlandschappen en boeketten, geborsteld door overschatte en vandaag hooguit als verdienstelijk te typeren kunstenaars, doen gedateerd aan.

Maar voor elke kerstkaart in olieverf op doek is er wel een ontdekking te doen. De eigenzinnige Jehan Frison bijvoorbeeld, wiens fauvistische stilleven aan Matisse herinnert, terwijl een etsje uit 1913 een fraai modernistisch stadsgezicht oplevert. In hetzelfde jaar schildert Marguerite Verboeckhoven een ijzig witte marine: het is bijna niets, maar net genoeg. De grisailles van Louis Pion lijken wel picturalistische foto's, maar zijn echt wel zwart-witte schilderijen op canvas.

Het zijn de nieuwlichters uit de omgeving van James Ensor die andermaal de show stelen. Van de meester uit Oostende is er een aardig stilleven met bloemen en vlinders, en vooral een minder bekend duinenlandschap uit 1885, een quatre-mains met collega Guillaume Van Strydonck. Ook andere Vingtistes als Verheyden, Wytsman, Verstraete, Pantazis en Anna Boch zijn vertegenwoordigd, maar vooral in twee kleine tableaus klopt het hart van de avant-garde. De voorstad (1885) van Willy Finch en het landelijke Moeder Lambic (1880) van Guillaume Vogels houden de eer van het Brusselse kunstenaarsgezelschap hoog: voortaan mocht een kunstwerk onaf zijn, pasteus, aards.

Het is alleen jammer dat zoveel interessants moet optornen tegen de nadrukkelijk artistiekerige sfeer van het museum, dat enkele stillevens heeft nagebouwd met (echte) bloemstukjes, terwijl pianoklanken door de zalen dartelen. Bovendien is de promotiebrochure een stroperig kluwen van verknipte reproducties en orakelende zinnen. Voor een museum dat een actieve publiekswerking tracht uit te bouwen, is die overdaad een gemiste kans. En een expositie die in het weekend gesloten is, lijkt echt niet van deze tijd.

Tot 20 juni in het Charliermuseum, Kunstlaan 16, Brussel (02/220.26.90). Open van dinsdag tot vrijdag, van 12 tot 17 uur. Toegang: 6 euro.

De nieuwlichters uit de omgeving van James Ensor stelen de show

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden