Zondag 23/02/2020

ontwerper Maarten Van Severen overleden

Je zou het niet zeggen, maar eigenlijk was Van Severen in de eerste plaats met chaos begaan

Meubels als pure essentie

Gisterenmiddag is in zijn studio en woning op de Gentse Galgenberg Maarten Van Severen in intieme kring overleden. Van Severen werd 48. Vooral sinds hij eind jaren negentig bij het Zwitsers Duitse Vitra zijn '.03 chair' in productie bracht, genoot hij wereldfaam als meubelontwerper. Hij was daarmee ook de enige Belg die tot de absolute top werd gerekend.

Gent

Van onze medewerker

Max Borka

Zijn dood was het gevolg van een lange, slepende kanker, die hem fysisch danig had verzwakt. Maar zijn creativiteit leek daar allerminst onder te lijden. Integendeel, Van Severen, die je in het verleden allerminst als een man van veel producten kon schrijven, had op het laatst een voor zijn doen ongemeen groot aantal projecten op stapel staan. Daartoe behoort onder meer een reeks nieuwe zitmeubelen die opnieuw Vitra op de markt brengt. Maar bovenal is er het 'hybride bestek' dat hij voor Alessi tekende. Dat maakte vooral duidelijk dat hij op het punt stond een nieuwe richting in te slaan, naar wegen die voor hem nog niemand bewandeld had.

Samen met de vele andere nieuwe ontwerpen is het bestek momenteel nog in première te zien op een retrospectieve, de eerste van hem ooit, die het Design museum Gent over zijn oeuvre organiseert. Tegelijk loopt in de nieuwe galerie Johan De Coker, eveneens in Gent, een tentoonstelling met foto's van Van Severen. Hij was bovendien ook actief als (binnenhuis)architect. Hij creëerde het interieur voor het door Rem Koolhaas ontworpen huis in Floirac Bordeaux, recent nog tot huis van de twintigste eeuw verkozen en tekende voor de spraakmakende bibliotheek van het Van Abbemuseum in Eindhoven.

Het maakt vooral duidelijk dat hij veel meer in zijn mars had en tot op heden, ondanks die wereldwijde erkenning, vooral het slachtoffer van misverstanden was. Die erkenning kwam er immers ondanks dat hij allerminst een designer in de klassieke zin van het woord was (of net daarom?). Van Severen tekende niet zomaar alle objecten die een opdrachtgever hem vroeg. Eerder was hij een man van passies: de geschiedenis en de spanning tussen twee- en driedimensionaal, maar ook de familie, het feest, het lichaam en zijn extase. Die vertaalde hij in meubelen of een bestek omdat die bijvoorbeeld het logische verlengstuk van dat lichaam vormen. Hij deed dat met een klasse die anderen de status van wereldbefaamd kunstenaar had opgeleverd.

Maar Maarten Van Severen, zoon van kunstenaar Dan Van Severen, die de tekening tot een kruis op een wit blad had herleid, bleef een eenvoudige meubelmaker. Die bescheidenheid kenmerkte, geheel in de lijn van het werk van zijn vader, en in weerwil van zijn allerminst gemakkelijke karakter, ook zijn oeuvre: stoelen, tafels en kasten bracht hij terug tot hun pure essentie. Het gevolg was dat hij keer op keer ook als een minimalist werd omschreven, met alle associaties van dien: strak, streng, mystiek en etherisch. Zijn meubelen werden tot iconen verheven die bij uitstek leken te gedijen in een luchtledig, ascetisch interieur.

Dat misverstand kleeft tot op vandaag aan zijn werk, hoezeer hij het ook bestreed. Van Severen was in de eerste plaats immers met chaos begaan en hoe hij de wereld in het algemeen en zijn leven in het bijzonder, dat hij als één grote vuilnisbelt omschreef, weer zin kon geven door een object te creëren dat de geschiedenis van dat object in zich verenigde. Het was ook iets wat Alberto Alessi, de grote man achter de gelijknamige firma en de wereldautoriteit op het vlak van bestek, met verstomming sloeg toen Van Severen hem zijn plannen voor een bestek ontvouwde: "Wat hij mij toonde, was de compleetste historische studie die ik ooit over dat onderwerp had gezien."

Los van hun technische kwaliteiten en zijn zin voor functionele perfectie moet je zijn ontwerpen dan ook in de eerste plaats zien als een poging om die geschiedenis een voorlopig eindpunt te geven en in één moeite door een stap verder te zetten. In het geval van voornoemd hybride bestek uitte zich dat zelfs in een nooit gezien ontwerp, waarin mes, vork, en lepel drie verschillende culturen leken te belichamen.

Deels gebeurde dat zoeken rationeel - Van Severen was ook een maniakale verzamelaar - maar deels gebeurde dat ook op intuïtie, extatisch, op zoek naar die ene briljante ingeving. De gedrevenheid waarmee hij dat deed, werd hem uiteindelijk fataal: enerzijds was er de verslaving aan middelen die hem die extase konden bezorgen, anderzijds de wijze waarop hij vooral in zijn beginperiode zijn eigen lichaam afbeulde en vergiftigde in zijn streven naar een perfecte vorm voor zijn ideeën. Het duurde bovendien nog even voor Van Severen zijn ziekte en de noodzakelijke behandeling aanvaard had. Gisteren is hij in vrede ontslapen.

Maarten Van Severen, nog tot zondag in Design museum Gent, Jan Breydelstraat 5, 9000 Gent; en tot eind maart in galerie De Coker, Coupure 673, 9000 Gent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234