Vrijdag 24/09/2021

Ontwaken is sterven

Literair hoogstandje van Alex Garland

De Engelse schrijver Alex Garland schreef een fascinerend verhaal over de vage grenzen tussen dromen en bewustzijn.

Alex Garland

In coma

Oorspronkelijke titel:

The Coma

Vertaald door Irving Pardoen

Anthos, Amsterdam, z.p., 18,95 euro.

Het lijkt wel alsof Alex Garland in zijn schrijven angstvallig onvoorspelbaar wil zijn. Na Het strand, zijn succesvol verfilmde debuut dat een Heer der vliegen voor de jaren negentig wou zijn, kwam hij zes jaar geleden met De tessaract, een megalomane bezinning over tijd en ruimte die door nogal wat fans van het eerste uur als een onbegrijpelijke kaakslag werd ervaren. Nu is hij er weer met een intimistisch, filosofisch boekje over bewustzijn en identiteit dat zijn inmiddels wellicht ingeslapen lezersschare zonder enige twijfel wakker zal schudden.

Wakker geschud worden of ontwaken, en meer bepaald de moeilijkheid ervan, staat in In coma centraal. Carl wordt op kantoor door zijn secretaresse gebeld omdat het bijna middernacht is en hij moet stoppen met werken. De man gooit vlug wat papieren in zijn boekentas, rent het metrostation in en springt op een van de laatste stellen van die dag. Wanneer de trein nog maar pas aan het rijden is, ziet hij hoe vier jongeren een jonge vrouw lastigvallen. Ze hebben het duidelijk op haar tas gemunt. Carl voelt zijn burgerplicht knagen, bemoeit zich met de zaak en krijgt de vier jongemannen over zich heen. Praten interesseert hen niet. Ze beginnen meteen te slaan en stoppen daar pas mee wanneer Carl bewusteloos op de grond ligt.

Het volgende dat hij weet is dat hij uit het ziekenhuis ontslagen wordt, ook al zit hij nog stevig ingepakt in een paar tientallen meters verband. Terug thuis merkt hij aan de pakken post in de gang, de vierendertig boodschappen op het antwoordapparaat en het stof op zijn dekbed dat hij wellicht heel lang weg is geweest. Vermoeid valt hij in slaap, maar niet voor lang. Midden in de nacht wordt hij wakker en merkt hij dat hij heeft gebloed. Hij windt het verband af, kijkt in de spiegel maar ziet geen wonde. Omdat het al bijna ochtend is, besluit hij op bezoek te gaan bij vrienden, waar hij - als had hij een enorme black-out - meteen ook is. Zij brengen hem op het onheilspellende idee dat hij wellicht een hersenbeschadiging heeft. Weg, weg, denkt Carl, ik moet hier weg, waarna hij van de straat geplukt wordt door een verpleger die hem naar de coma-afdeling van het ziekenhuis brengt waar Carl zichzelf in bed ziet liggen. Het was allemaal maar een droom, zo beseft hij, hij zit gevangen in zijn onwillige lichaam dat er niet aan denkt te ontwaken.

Voor Garland is dit het uitgangspunt om een paar filosofische vragen op tafel te werpen. Hoe weten we wanneer we waken of dromen? Misschien is ons hele leven wel een droom waaruit we bij de dood ontwaken? En misschien is ieder ontwaken wel een vorm van sterven, aangezien we dan voorgoed van onze dromen afscheid moeten nemen. Probeer er zelf maar eentje na te vertellen en u zal meteen merken hoezeer woorden tekortschieten. Of een andere: wordt Carls identiteit bepaald door zijn dromende geest, of door zijn passieve lichaam?

Het boek baadt in een onrustwekkende sfeer van desoriëntatie. Carl weet nooit waar hij precies is, in de wereld of in zijn eigen hoofd, en als lezer ben je al niet veel beter af. Zo zijn de bladzijden van deze roman niet genummerd, waardoor je nooit precies weet waar je zit in het boek, en de overvloedige, archaïsch aandoende houtsneden waarmee het geïllustreerd is - van de hand van Garlands vader Nicholas - zetten je aan het denken over de vorm van het boek. Is dit wel een echte roman, zo vraag je je af, misschien heeft het wel meer weg van een beeldroman.

Dat je als lezer bij dit alles nooit zin krijgt om In coma rustig naast je neer te leggen, is volledig aan Garlands expertise toe te schrijven. Wat een oersaai exposé zou kunnen zijn in handen van een mindere schrijver, groeit hier uit tot een fascinerend, poëtisch en vooral nergens zwaarwichtig literair hoogstandje. Garland weet dat je een verhaal drijvend houdt met spanning en humor. Mooi is bijvoorbeeld de manier waarop Carl op zoek gaat naar de katalysator die hem zou kunnen helpen bij het ontwaken: boeken uit het verleden, denkt hij, of beelden uit zijn ouderlijk huis. Hij gaat zelfs in een imaginaire platenwinkel op zoek naar liedjes uit zijn jeugd, maar de Greatest Hits van Little Richard blijken niet meer dan de refreintjes te bevatten, wat echt niet voldoende is natuurlijk. "Moet u eens luisteren", reageert de verkoper gebeten op Carls geklaag, "U moet dit nummer niet draaien voor de tekst. Het is Little Richard, niet Leonard Cohen." Had hij maar naar andere platen moeten luisteren tijdens zijn jeugd, zo beseft Carl, ook al zijn er nogal wat mensen die menen dat die Cohen nu net de man is om van in een diepe coma te geraken.

Marnix Verplancke

Het boek baadt in een onrustwekkende sfeer van desoriëntatie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234