Zaterdag 28/03/2020

ONTWAAK, vakbond van de 21ste eeuw

Een vakbond die vraagt om werknemers te ontslaan, zodat ze nog kunnen genieten van de huidige brugpensioenregeling. De oproep van ABVV verzonk in een storm van protest. Met de geplande stakingen drijft de vraag weer boven of de bonden zich niet dringend moeten heruitvinden.

Ze hadden het kunnen voorspellen natuurlijk, de kritiek. Maar naar eigen zeggen was het ook hun plicht, aangezien door de geplande verhoging van de minimumleeftijd voor brugpensioen de tijd echt wel drong. Dus stuurde de socialistische vakbond een brief aan zo'n 7.000 bouwvakkers met het advies zich voor woensdag te laten ontslaan als ze nog wilden genieten van het huidige systeem. Dat laat hen toe op hun 58ste - en in een aantal gevallen 56ste - op brugpensioen te gaan.

Schaamteloos en hypocriet was, in twee woorden samengevat, de algemene teneur op sociale en andere media. Eens te meer stond de vakbond te kijk als een organisatie onthecht van de realiteit, zonder enig oog voor het algemeen belang. Nochtans gaf zelfstandigenorganisatie Unizo vorig jaar eveneens openlijk advies aan haar leden om een geplande regeringsmaatregel te ontwijken, namelijk de (intussen aangepaste) belastingverhoging op de liquidatiebonus, het pensioenpotje voor zelfstandigen.

Bovendien zouden een aantal bedrijven bij de vorige verstrenging van het brugpensioen in 2011 ook zijn overgegaan tot collectief ontslag, zodat die ontslagen werknemers nog snel op - het voor bedrijven goedkoper - brugpensioen konden gaan.

Schoon Genoeg-campagne

Selectieve verontwaardiging? In elk geval blijft de kritiek op vakbonden in de regel meer kleven, aangezien hun bestaansreden telkens in vraag wordt gesteld. Door het halsstarrig weigeren van elke hervorming brengen ze de welvaart en de werkgelegenheid in gevaar, luidt het dan.

Zo was het tekenend dat geen enkele topman van de vakbonden woensdagavond wou afzakken naar de studio van Terzake bij de aankondiging van de nationale staking op 15 december. Ze hebben immers het gevoel dat ze zich altijd en overal "moeten verantwoorden", klonk het. Toch blijft de vraag legitiem of er geen andere manieren bestaan om hun belangen te verdedigen, zonder dus te grijpen naar maatregelen die hun imago blijkbaar alleen maar schade berokkenen. Want in zowat alle rijke industrielanden hebben vakbonden zich moeten aanpassen aan vaak vijandige omgevingen.

Zo is vanuit de Verenigde Staten het organizing-model komen overwaaien. Vakbonden staan in Amerika immers historisch veel zwakker, zeker als het gaat om hun rol bij het sociaal overleg. Ze hebben dus geen andere keuze dan vaak te experimenteren en zich rond een bepaald thema en in een specifieke sector te organiseren om zo de publieke opinie te bespelen. Toen twee weken geleden een verpleegster in Texas besmet raakte met ebola, mobiliseerde de in 2009 opgerichte National Nurses United heel snel om aan te klagen dat er geen afdoende protocol aanwezig was in het ziekenhuis.

Het model slaat ook aan in Europa. In Nederland loopt al een paar jaar de Schoon Genoeg-campagne, die ijvert voor betere arbeidsomstandigheden voor schoonmaakpersoneel door heel actief bij hen te ronselen en de publieke opinie te bespelen met gewaagde en moderne campagnes. Heel gericht, heel specifiek en heel efficiënt, want de cao's voor het schoonmaakpersoneel in Nederland zijn wel degelijk verbeterd.

Ook in de Scandinavische landen zijn er de voorbije jaren nieuwe initiatieven opgedoken. Relevant voor de vakbonden hier, want het aantal vakbondsleden is er net als bij ons vrij hoog en de bonden dienen er ook als tussenpersoon voor de uitkeringen, hoewel een stuk minder dan vroeger. Dat deed hun ledenaantal een stuk afkalven en dwong hen tot nieuwe methodes. Zo ontstond door een aantal fusies in Zweden in 2008 de vakbond Unionen, die zich specifiek richt op bedienden en kaderleden en vandaag meer dan een half miljoen leden telt, dankzij uitgekiende reclamecampagnes. Unionen biedt de leden een uitgebreid palet van advies, coaching en ondersteuning bij loonsonderhandelingen op maat aan. De bond komt dus niet op straat en houdt zich ver van partijpolitiek.

Lange traditie

Vakbonden in Scandinavië kiezen trouwens opvallend minder voor de confrontatie. Voor een groot stuk omdat ze al voor de Tweede Wereldoorlog ingeschakeld werden in het sociaal overleg, met het Saltsjobaden-akkoord in 1938. In het zuiden van Europa is de sfeer nog altijd veel militanter, aangezien zij veel minder aanvaard werden. In Duitsland is er dan weer een lange traditie van medebestuur in de ondernemingen, ook al hebben de grote vakbonden hun samenwerkende houding van zo'n tien jaar geleden voor een aantal drastische hervormingen ingeruild voor harde eisen inzake loonsverhoging.

Natuurlijk zijn in elk Europees land de huidige arbeidsverhoudingen en de rol van de vakbonden daarin het resultaat van een historisch proces. Geen enkel model is zomaar exporteerbaar. "Toch merk ik bij alle sociale partners, ook de werkgevers, een zeer conservatieve houding. De laatste officiële denkoefening over het sociaal overleg dateert al van 1985", weet Patrick Humblet, specialist arbeidsrecht aan de UGent. "Theoretisch zijn er heel wat mogelijke menu's, met een hernieuwde rol voor de vakbond, maar iedereen houdt het liever bij het oude."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234