Vrijdag 18/06/2021

Achtergrond

Ontwaak, arbeider van de toekomst

null Beeld Hulton Archive / Getty Images
Beeld Hulton Archive / Getty Images

Te duur, te laag opgeleid en te vervangbaar door robots. Arbeiders bevinden zich al jaren in een storm. Toch zal onze economie altijd nood hebben aan handenarbeid. Vraag is alleen hoeveel en met welke jobkwaliteit. "Er is hoop, maar de sociale kostprijs wordt sowieso hoog."

Morgen marcheren opnieuw fiere rijen arbeiders in 1-meistoeten verspreid over het land. Alleen dunnen die rijen elk jaar wat verder uit. Want de afkalving van de traditionele industriële sectoren in België neemt niet af, integendeel. Positief economisch nieuws gaat anno 2015 over hippe start-ups, niet over fabrieken die honderden arbeiders aanwerven.

De oorzaken blijven hetzelfde en nemen zelfs in kracht toe. Er is de concurrentie van lagelonenlanden, steeds intelligentere robots en innovatieve apps en technologieën die amper jobs creëren in de maakindustrie. Of dat is toch de indruk. Waar blijven die veelbelovende sectoren en jobs?

Want uit onderzoek blijkt dat laagopgeleide handenarbeiders niet kansloos zijn. In heel wat landen evolueert de arbeidsmarkt naar één met twee beloftevolle uiteinden en een bedreigd middensegment. Want door de nieuwe golf van automatisering komen vooral repetitieve jobs in gevaar, met een lage graad aan creativiteit en abstract denken. Denk aan administratieve taken of kassiersters.

Toch nam tussen 1993 en 2010 de werkgelegenheid bij laagbetaalde jobs in België met 3 procent toe, zo blijkt uit een studie van de KU Leuven. Bij hoogbetaalde jobs steeg de werkgelegenheid zelf met net geen 10 procent.

Iedereen tuinman

En er is een verband tussen de twee, verklaart hoogleraar economie Joep Konings (KU Leuven). "Er is een polarisatie in de arbeidsmarkt, maar die kun je ook uitbuiten. Niet iedereen kan immers dokter of ingenieur worden. Uit onderzoek blijkt dat één job met een hoog loon in de hightech, vier indirecte banen oplevert. Het klinkt wat cru, maar knappe bollen hebben nu eenmaal behoefte aan diensten. Denk aan catering, huishoudhulp, kappers en tuiniers. Dat is wel degelijk handenarbeid die je niet zomaar uitvlagt naar het buitenland en waar menselijke interactie cruciaal blijft. Hun aantal gaat alleen maar toenemen en zo verloren industriejobs opvangen."

Zonder twijfel een toekomst die meer investeringen vergt. In omscholing, heroriëntering en ook opvangnetten voor wie zonder werk valt. Want een flexibele arbeidsmarkt betekent sowieso meer mensen die "tussen twee jobs zitten". "De handenarbeider die een leven lang op dezelfde plek werkt, gaat er volledig uit. We gaan naar loopbanen van vijf of zelfs meer jobs. Dat houdt mensen ook scherp en verhoogt hun productiviteit."

Nieuw is die evolutie niet. Een goede honderd jaar geleden was de meerderheid van de bevolking werkzaam in landbouw, een halve eeuw geleden waren industriejobs dominant en nu al is die rol weggelegd voor de dienstensector, van IT'er tot bloemist.

Toch is in sommige landen de typische blue-collar worker bezig met een comeback. Vorig jaar kondigde de Amerikaanse president Obama een miljoenenprogramma aan voor gerichte praktijkopleidingen en Duitsland klopt zich al jaren op de borst met zijn goedboerende industriesector. Ook Zwitserland kent een sterk arbeiderskorps.

Het doet het hart van econoom Geert Noels bloeden. Hij ijvert al jaren voor het stimuleren van de maakindustrie. "Als die landen het kunnen, waarom wij niet? In België en Vlaanderen heerst nog altijd een soort van inertie. Een soort van selffulfilling prophecy dat onze industrie dood en begraven is. Technologie creëert wel degelijk banen met handenarbeid. Zij het geen repetitieve jobs, maar technische, abstracte banen. Daarom dat ik liever spreek over medewerkers dan arbeiders. 1 mei noemen we best 'Dag van de medewerker', want hij of zij is allang geen anoniem radartje meer in het geheel."

Sociale kostprijs

Toch blijven heel wat economen en arbeidsspecialisten sceptisch. Hun twijfel spitst zich toe op de kwaliteit van de nieuwe arbeidersjobs in de toekomst. Hoe hoog is het loon? Aan welke arbeidsvoorwaarden? Met welke jobzekerheid? Hoe diverser de arbeidsmarkt, hoe groter de kloof tussen sommige banen. "We zien nu al een groeiende onderkant van slechte betaalde banen aan slechte voorwaarden", zegt Monique Ramioul van het Onderzoekscentrum voor Arbeid en Samenleving van de KU Leuven. "Kwaliteit van arbeid speelt op meerdere dimensies. Je hebt bijvoorbeeld goedbetaalde jobs, maar met een hoge werklast. Of laagbetaalde jobs met amper voldoening."

De ultieme vraag, net als bij de vorige industriële golven, is of er op lange termijn meer banen bij komen dan dat er verdwijnen. Weegt 'destructie' of 'creatie' door? "Daar heeft niemand een sluitend antwoord op", zegt Noels. "Jobvernietiging zal sowieso een sociale kostprijs hebben. En zeker voor de Europese landen ben ik toch vrij pessimistisch, we hebben er onvoldoende oog voor."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234