Dinsdag 23/04/2019

Interview

Ontslagen piloot Olav Leeman kan eindelijk vrijuit praten: “Ryanair heeft lak aan alles en iedereen”

Cabine­personeel en piloten van Ryanair staakten eind september op de luchthaven in Eindhoven. Vorige week doekte de lowcost­maat­schap­pij haar basis in Eindhoven op. Beeld ANP

Heeft Ryanair niet het licht gezien nu er steeds meer akkoorden worden gesloten met de vakbonden? De tijdens de zomerstakingen ontslagen piloot en onderhandelaar Olav Leeman denkt er het zijne van. “De cultuur bij Ryanair is verziekt. Er is nul empathie.”

Hij is bezig met het inpakken van de laatste verhuisdozen in zijn woning in Ysselsteyn, Nederland. Olav Leeman (51) vloog in de Verenigde Staten jaren­lang voor Comair, werd later piloot in Japan. In 2015 kwam hij hier wonen, een half­uurtje rijden van de luchthaven van Weeze, net over de Duitse grens. Weeze, als in Düssel­dorf. Zoals Ryanair Charleroi consequent Brussels South noemt.

Ryanair, dat leek leuk. Een beetje settelen: ’s ochtends vroeg op, en ’s avonds terug in eigen bed, naast de vrouw die hij had leren kennen. Het huwelijk is inmiddels niet meer, en ook zijn loopbaan bij Ryanair is niet meer. Olav Leeman werd eind augustus, tijdens de stakingen, ontslagen.

Olav Leeman: ‘Ryanair is een bedrijf met een intimidatiecultuur, al vijftien jaar. Op een gegeven moment komt er echt niks meer uit de citroen.’ Beeld Wouter Van Vooren

“Ik ga terug bij m’n vader wonen, in Amster­dam”, zegt hij. “En ik ben officieel wel weg bij Ryanair, maar ik ben nog altijd secretaris van de in februari opgerichte Europese Ryanair Trans­national Pilot Group, de motor achter het protest bij Ryanair. Of ik daarom ontslagen ben? De rechtszaak loopt, over mijn eigen ontslag kan ik niets zeggen.”

Het ontslag heeft ook iets bevrijdends. Hij mag nu praten met de pers, iets wat zijn ex-collega’s verboden wordt, op straffe van onmiddellijk ontslag. De Ryanair-staking van afgelopen zomer wordt door velen gezien als historisch. Eind oktober ondertekende Ryanair een akkoord met de vakbonden. Uiterlijk op 31 januari 2019 stapt Ryanair af van het model om al zijn personeel aan te werven via Ierland en zal het enkel nog de Belgische arbeids­wetgeving toepassen.

Iedereen blij. U zo te horen niet.

Olav Leeman: “Ik denk dat de invulling voor Ryanair iets heel anders is dan wat de piloten en het cabine­personeel willen. Deze toezegging is in meerdere Europese landen gedaan. Het enige land waar tot op heden een cao werd afgesloten, is Italië. Op een schaal van nul tot tien, waarbij tien normale arbeids­voorwaarden zouden zijn, zitten we op twee. In Duitsland zijn we als piloten al een jaar aan het praten. De vooruitgang tot nu toe is daar nul komma niks. De vakbond VERDI heeft wel een overeenkomst bereikt voor een groot deel van het cabine­personeel in Duitsland. Details zijn nog niet bekend en de leden moeten het nog goedkeuren.

“In Italië heeft men de verschillen in salarissen van de piloten op de luchthavens gelijk­getrokken en er wat belasting­voordelen bijgezet. Voor de rest is de tekst vaag; het woord ‘mogelijk’ komt heel vaak voor. Er wordt verwezen naar overeenkomsten die nog tot stand moeten komen tussen de Ierse en de Italiaanse overheid. En waarvoor Ryanair naar eigen zeggen gaat lobbyen.”

Iets aankondigen is bij Ryanair niet hetzelfde als het ook uitvoeren?

“Het zou me niet verbazen als ze nu per land nieuwe contracten gaan opstellen, en die landen dan tegen elkaar gaan uitspelen. Veel mensen denken dat dit inherent is aan lage­kosten­maat­schap­pijen. Dat is niet zo. Maatschappijen zoals EasyJet en Norwegian doen het wél netjes. Zij hebben cao’s met de vakbonden in de landen waar ze actief zijn. De cultuur bij Ryanair is verziekt. Het zit zelfs in het taalgebruik. Het woord ‘sorry’ kennen ze niet. Dat ga je nooit in een interne memo aantreffen. Er is nul empathie.”

Als Ryanair zo’n vreselijk bedrijf is, waarom kiest iemand er dan voor om er piloot te worden?

“Je slaapt ’s avonds in je eigen bed. Vanwege die kortere vluchten. Je begint ’s ochtends heel vroeg en er wacht je een heel intensieve dag, maar ’s avonds ben je thuis. Voor veel piloten, die jarenlang vaak en lang van huis zijn weggeweest, is dat belangrijk. Ryanair weet dat, en adverteert daarmee. Je werkt in een vijf-vier­rooster: vijf dagen vliegen, vier dagen vrij. Weeze is een goed half­uur rijden van hieruit, dat is best redelijk.

“Je hoeft je bij Ryanair nooit zorgen te maken over je salaris. Dat staat elke maand netjes op dag 28 op je rekening. Mensen denken dat wij vechten voor een hoger salaris, maar eigenlijk is dat bijzaak. Wij willen een normale, respect­volle arbeids­omgeving. We werken heel veel uren voor niks. Als ik naar Keulen moet rijden voor een vlucht, ben ik twee uur onderweg. Bij een andere maatschappij word je voor die twee uren vergoed, niet bij Ryanair.

“En het geld staat dan wel op je rekening, maar het is een verplichte Ierse rekening. Wij horen van veel mensen in Nederland dat ze daardoor geen hypotheek kunnen krijgen bij de bank. We hebben met de stakingen bekomen dat de lonen vanaf januari op binnenlandse rekeningen worden gestort. Aan het begin van de onderhande­lingen zei directeur bedrijfs­voering Peter Bellew dat zoiets pas over anderhalf jaar ging kunnen vanwege iets met IT.”

Het kon dus wél?

“Tuurlijk. Netjes gezegd: ze vertellen halve waarheden, de hele tijd. Ryanair is een bedrijf met een intimidatie­cultuur, al vijftien jaar. Op een gegeven moment komt er echt niks meer uit de citroen. Dat punt is een jaar geleden bereikt, toen bleek dat ze een fout hadden gemaakt met hun vakantieroosters. Wij, piloten, hebben er toen op gewezen dat er veel meer aan de hand was: Ryanair heeft te weinig mensen in dienst. Er hoeft zich maar één iemand ziek te melden en je hebt een dik probleem. Dat is wat afgelopen zomer is gebeurd.”

Kunt u het business­model van Ryanair verklaren voor een buitenstaander?

“Ga eens kijken naar het hoofd­kantoor in Dublin. Dat is relatief klein. Ik schat dat er zo’n 350 mensen werken. Van daaruit wordt een vloot van grofweg 450 toestellen aangestuurd. Dat is een ongemeen lage overhead. Gevolg: zodra er ergens iets kleins misgaat, kunnen ze het niet meer aan.

“Dat zag je deze zomer op Londen Stansted: vluchten geannuleerd, duizenden passagiers samen­getroept in de vertrek­hal. Het is niet dat Ryanair de reizigers geen informatie wilde geven; ze hebben er gewoon geen mensen voor. Alles moet goedkoop. Tot op een dag je klanten weglopen, en dan zit je met een veel groter probleem. In Duitsland begint dat nu te spelen, en ook in Nederland: mensen denken tweemaal na voor ze nog boeken bij Ryanair.”

Vorige week sloot Ryanair zijn bases in Eindhoven en Bremen.

“Het lijkt ons intussen afdoende bewezen dat dat een vergeldings­actie was. In Bremen staakte iedereen op een gegeven moment. Eindhoven vond men ‘lastig’, ook daar staakten volgens Ryanair te veel mensen. Zestien piloten, allemaal vrienden van me, zijn naar de rechtbank getrokken om de sluiting aan te vechten. De rechter heeft gezegd dat het Ryanair als bedrijf vrij staat zijn basis te sluiten, maar dat de mensen niet verplaatst mogen worden.

“Wat is de laatste ontwikkeling? Piloten worden over­geplaatst. Naar Keulen. Elke dag tweemaal twee uur rijden. Anderen kregen als nieuwe uitvals­basis Marrakech, Boekarest en Sofia aangeboden. Dit lijkt te betekenen dat Ryanair zich niet aan de rechterlijke uitspraak houdt en 250.000 euro boete gaat moeten betalen. Ze hebben lak aan alles en iedereen.

“Als je een wit gebied hebt en een zwart, en daartussen een streepje grijs, zullen ze altijd precies het meest donkere kantje grijs opzoeken. Ze spenderen miljoenen aan rechtszaken, liever dan aan oplossingen voor het personeel. In de rechtszaal in Eindhoven werden de zestien piloten vertegenwoordigd door één advocaat, Alwin Stege van de VNV. Voor Ryanair zaten er vier advocaten, met nog eens twee extra in ondersteuning, en een vertaler. Daar werd 2.500 euro per uur opgestookt aan legale ondersteuning.”

De meeste vluchten van en naar Eindhoven gaan gewoon door. Voor de reiziger lijkt er niks aan de hand te zijn.

“Je hebt in Eindhoven in de winter­maanden altijd een reductie van vier naar twee toestellen. Nu maken ze die reductie permanent. Er zal nu vanuit Dublin naar Eindhoven worden gevlogen , daarna naar de eindbestemming en via dezelfde route weer terug naar Dublin.”

Er zijn in Eindhoven een tachtigtal stewards en stewardessen ontslagen. Iemand moet deze mensen toch vervangen?

“Volgens wat ik hoor, zaten bijna al die mensen nog in hun proeftijd, met een contract van negen maanden. Ryanair biedt contracten aan van twee jaar, drie jaar of negen maanden. Volgens het Ierse recht duurt een proeftijd een jaar, in Duits­land en Nederland zijn dat zes maanden. Weer zoiets...

“De Europese wetgeving laat niet toe om mensen meer dan driemaal na elkaar een tijdelijk contract te geven, en ook dat weet Ryanair te omzeilen. Ze werken vooral met meisjes die net hun studies hebben afgebroken, mensen van vooraan in de twintig. Die het leuk vinden om te kunnen zeggen dat ze stewardess zijn. Het klinkt in elk geval leuker dan rekken vullen in de supermarkt. Er zijn ook stewardessen die recht van de middelbare school komen. Tieners, nog. Het is voor hen een eerste baantje.”

Ryanair draait op jobstudenten?

“In landen als Roemenië en Italië is er voor dit soort mensen gewoon geen ander werk. Hierdoor zijn ze ook nog eens heel gemotiveerd.”

Hoe realistisch is de gedachte dat na de truckers op een dag ook de piloten worden vervangen door goedkopere krachten uit Oost-Europa?

“Polen is voor Ryanair nu al een tweede Ierland aan het worden, een land zonder echte arbeids­bescherming. Waar er ook geen rechters zijn bij wie je in geval van inbreuk op het arbeidsrecht terecht­kan. Het zou ons niet verbazen als het een deel van de vloot onder Poolse registratie zou willen brengen.”

Deze week werden ook die zes personeels­leden ontslagen die vastzaten in Malaga en op Twitter een foto hadden gepost van hoe ze op de grond sliepen.

“Ja, nu is het van: ‘Jullie hebben het imago van het bedrijf schade toegebracht.’ Waarbij ik me dan afvraag: waarom heeft Peter Bellew deze mensen eerst zijn excuses aangeboden? De kans dat die zes voor de rechter bekomen dat ze hun baan terug­krijgen is vrij groot, maar de kans dat ze een vergoeding toegewezen krijgen, is nog veel groter.

“Vorig jaar was er een stewardess in Eind­hoven die alles bij elkaar rond de 50.000 euro kreeg. Zij kreeg te horen dat ze twee weken kreeg om te verhuizen naar Dublin en was dat gaan aanvechten bij de rechtbank.

“Ryanair is op tot dan toe lege regionale luchthavens altijd weggekomen met dit soort arrogantie. Dat lijkt nu voorbij. In korte tijd heeft Ryanair nu in Nederland vier rechtszaken na elkaar ver­loren.

“We komen nu ook op een punt waarbij een grote investeerder als HSBC zegt dat als Ryanair tegen 2020 zijn arbeids­probleem niet opgelost krijgt, er een ernstig probleem is. Er zijn zes Europese ministers, onder meer in Nederland, Duitsland en België, en ook Europees commissaris Marianne Thyssen, die duidelijk hebben gezegd dat Ryanair zich voortaan aan de lokale arbeidswetgeving moet houden.”

Daar gelooft u wel in, dat de bocht is ingezet?

“Ja, maar we zijn er nog lang niet. Het verenigd Europa bestaat niet, omdat ieder land zo gehecht is aan zijn soevereiniteit. Als dit soort bedrijven trans­nationaal gaat werken, dan zal de Europese wetgeving moeten worden aangepast. Bij trans­nationale bedrijven zal men ook trans­nationale vakbonden moeten kunnen oprichten. Doe je dat niet, dan zal een bedrijf als Ryanair mensen en bases van het ene land naar het andere blijven verplaatsen en situaties tegen elkaar uitspelen.

“Wat je nu wel ziet, is dat de aandeelhouders in de VS geïrriteerd beginnen te worden. Na de onrust, deze zomer, is hun aandeel op Nasdaq onder de 100 dollar gezakt. Nu zitten ze rond de 88 dollar. Van zoiets, weet ik, worden aandeelhouders erg nerveus. Ook van de media­optredens van Michael O’Leary, want die doen de waarde van de aandelen over het algemeen geen goed. Daardoor zag je hem het afgelopen jaar niet meer zo vaak op tv.”

Hoe is O’Leary als baas?

“Als hij zijn personeel toespreekt, doet hij dat via zege­bulletins op het interne tv-kanaal. Mede­delingen worden meestal gedaan door Peter Bellew of Eddie Wilson via fleet tweets, een intern systeem op de iPad. Het regent memo’s, meestal over een gewijzigd management. Ook dat is kenmerkend voor Ryanair: dat onophoudelijke veranderen van management. Je krijgt de hele tijd memo’s waarbij je denkt: ‘En wie is dit nu weer?’

“Of er gebeurt iets belangrijks, en dan wordt daar niks over gezegd. Deze week lag het online boekings­systeem twaalf uur stil. Wij hebben een vermoeden dat O’Leary de hele IT-afdeling naar Polen aan het verhuizen is.”

Hoe moet het verder met u?

“Ach, het gaat niet slecht met de luchtvaart. Ik ga solliciteren en vind wel wat. Over mezelf maak ik me geen zorgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.