Maandag 06/04/2020

Ontslag Lamrabet? Mond dicht is toch niet meer van deze tijd

Patrick Humblet is professor arbeidsrecht aan de Universiteit Gent.

De Joods-Franse filosofe Simone Weil werkte in de jaren 30 van de vorige eeuw een tijdlang in een fabriek. In een brief aan de schrijver Jules Romains bekende ze dat ze niet zozeer moeite had met de zware en monotone arbeid, maar wel met het feit dat ze totaal onmondig was. "Een werknemer is niets, telt niet mee, hij moet alleen maar zijn mond houden", klaagde ze. Zijn we tachtig jaar later al iets geëvolueerd? Het ontslag van Rachida Lambrabet zou het tegendeel kunnen doen vermoeden. Een werkneemster die - in het raam van een kunstproject dan nog wel - uitspraken over een boerka doet, wordt hiervoor door haar werkgever al naargelang de tweeter "ontslagen", "geliquideerd" of "kaltgestellt". Het feit dat die werkgever een instantie is die racisme moet bestrijden, compliceert de zaken.

Een ding is zeker: Lamrabet heeft recht op een mening, al was het maar omdat dit wordt gegarandeerd door artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Maar zelfs grondrechten zijn aan beperkingen onderworpen.

Toen in 1900 de eerste Arbeidsovereenkomstenwet in het parlement werd behandeld, werd er gediscussieerd over hoe ver het gezag van de werkgever reikte. Kort samengevat was het gros van de parlementairen het eens dat men buiten de onderneming kon doen en laten wat men wou en alleen binnen de bedrijfsmuren naar de pijpen van de werkgever moest dansen. Ondertussen zijn de meningen gewijzigd. Handelingen buiten de onderneming gesteld maar die een invloed hebben op de werking ervan, kunnen eventueel worden gesanctioneerd. Specifieke wetgeving bestaat evenwel niet. De contouren van de vrijheid van meningsuiting van werknemers kan alleen maar worden gedistilleerd uit rechtspraak allerhande. Deze affaire vertoont bijvoorbeeld gelijkenissen met de zaak Rommelfanger: een Duitse arts tewerkgesteld door een katholiek ziekenhuis werd ontslagen omwille van zijn dissidente standpunten over abortus. De toenmalige Europese Commissie voor de Rechten van de Mens besloot dat de geneesheer zich weliswaar kon beroepen op het EVRM maar dat zijn expressievrijheid werd beperkt door zijn verplichting tot loyaliteit aan de Kerk. Uiteraard mag men deze principes niet zo maar mutatis mutandis toepassen en besluiten dat Lamrabet in de fout is gegaan, het wijst er wel op dat de zaak niet zwart-wit is.

Maar is de al of niet schending van een flou recht wel hét punt van discussie?

Kruisbestuiving

Als de arbeidsovereenkomst correct werd beëindigd - mits betaling van een opzeggingsvergoeding - dan is de kous sowieso af. Een creatief advocaat kan misschien proberen om nog iets meer uit de brand te slepen, maar ik zet er mijn geld niet op in. Discussie gesloten? Ik denk het niet.

Rachida Lambrabet combineerde een betrekking als een uiterst gespecialiseerde juriste met een artistieke activiteit waarbij een kruisbestuiving optrad tussen beide jobs. Dat is haar fataal geworden. In de toekomst zullen dergelijke zaken frequent(er) voorkomen. De klassieke werknemer-soldaat met één job en één werkgever is passé. Hij/zij wordt vervangen door een hybride die meerder werkzaamheden combineert. Het wordt een uitdaging om hiermee om te gaan en vooral om dit te laten passen binnen juridische structuren. Hierbij zullen we oog moeten hebben voor grondrechten. Het zal niet (langer) worden gepikt dat men zijn mond moet houden binnen de bedrijfsmuren. En dat is misschien maar goed ook. Anders moet je niet verwonderd zijn dat werknemers die 8 uur per dag, 11 maanden per jaar aan een autoritair regime worden onderworpen bij het verlaten van het bedrijf plots geen democraten meer blijken te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234