Maandag 14/10/2019

Ontroering is het sleutelwoord

Van Veldhoven is een chef die allicht interessanter is om mee te repeteren dan op het podium

Klassiek > Johannespassie van J. S. Bach door Nederlandse Bachvereniging JJJ

ANTWERPEN l Pasen valt vroeg dit jaar. De passietijd dus ook. Maar dan nog kon men woensdagavond in deSingel van een seizoensprimeur spreken. Koor en orkest van de Nederlandse Bachvereniging (NBV) brachten daar onder leiding van zijn chef Jos van Veldhoven de Johannespassie van Johann Sebastian Bach.

Het betrof een reconstructie van de eerste versie van de passie uit 1724, het eerste grote, liturgische werk dat Bach componeerde na zijn aanstelling als Thomascantor in Leipzig. Vier versies zouden volgen, want ook voor de grote Bach was componeren af en toe work in progress. Wie zal het dan uitvoerders kwalijk nemen als ook hun studie van Bachs muziek dat is?

Onmiskenbaar legt de keuze voor de vroegste versie, die Bach dus meerdere keren heeft menen te moeten wijzigen, de nadruk op een musicologisch, dus extramuzikaal aspect van deze onderneming. Het strekte de uitvoerders dan ook tot eer dat van een hoorbare drang tot objectiveren, of van de groteske wetenschappelijke aanspraken die dergelijke programma's vaak torsen, absoluut geen sprake was. Ontroering was het sleutelwoord.

Van Veldhoven en zijn groep oogstten in 2004 goede kritiek voor hun puike opname van dit project. Een hele prestatie, niet alleen omdat op het hoogste niveau de muziek van Bach en hoe ze 'moet' klinken nog steeds door een vijftal dirigenten en ensembles worden beheerst, maar ook omdat deze oerversie een aantal reflexen bij het beluisteren van de Johannespassie zwaar op de proef stelt. Alleen al in de aanhef van het openingskoor, op zich al een van de grootste compositorische krachttoeren ooit, horen we het openingsmotief D-Es-G (wat SDG of soli deo gloria, ere aan god alleen, betekent) niet in de fluiten, omdat die nog ontbreken in deze versie, maar in de hobo's.

Nu valt van een hobo veel te zeggen, maar niet dat hij etherisch klinkt. Zeker niet bij de consequent op volle kracht toeterende musici van de NVB.

De fluit bespeelt het engelenregister, tenminste zolang de bazuinen niet moeten worden bovengehaald. De hobo dat van de herder. Dat scheelt een slok op de borrel.

Een nog belangrijker verschil is dat Van Veldhoven maar acht zangers en een twaalfkoppig ensemble gebruikt, zangsolisten en continuogroepen inbegrepen. Groepén, zeggen we, want ondanks de karige bezetting is wel gezorgd voor een uitgekiende verdeling qua kracht en kleur van het continuo, zeg maar de klavier- en lage instrumenten die, aan de hand van vaak niet helemaal uitgeschreven partijen, de harmonische volledigheid en continuïteit verzorgen. Vielen hier vooral op: de erg zuivere bassist en de meest inventieve luitist die we in deze context ooit hebben gehoord.

Een ietwat vervelend punt is dat de stemmen kwalitatief niet homogeen zijn. Gerd Türk is een zeer correcte evangelist, Stephan MacLeod een ontroerende Christus. Sopraan Maria Keohane heeft vocaal nog veel te leren, maar lost veel op door haar retorische talent en muzikale verstand. Tenor Andrew Tortise en altus Matthew White zijn eveneens intelligente musici, maar moeten hun rollen realistischer kiezen.

Van Veldhoven zelf is een chef die allicht interessanter is om mee te repeteren dan dat hij op het podium voor precisie of adrenaline zorgt. Maar zoals gezegd: als er ontroering is geweest, heeft het gewerkt. (RT)

Nog in deSingel: Brockes Passion van Händel op 28/2 (Akademie für alte Musik Berlin, Collegium Vocale).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234