Woensdag 08/12/2021

Ontrafeld

Luc Tuymans (°1958) heeft een imposant oeuvre opgebouwd met weerbarstige schilderijen. Hij schildert meestal in reeksen met thema's als holocaust, collaboratie of kolonisatie en is gefascineerd door geheugen en geschiedenis. Meestal schildert Tuymans in afgebleekte kleuren en een zo onpersoonlijk mogelijke stijl.

Schilderij

4 PM, 2011 is geen schilderij maar een zeefdruk, een werk op papier. Eerst was er evenwel een schilderij, 4 PM uit 2010, dat het uitgangspunt vormde voor deze zeefdruk. Dat schilderij - met monumentale afmetingen: 188 bij 138 cm - maakte deel uit van een reeks die Tuymans in 2011 presenteerde in de Antwerpse galerie Zeno X onder de titel 'The Twenty Seventh of January Two Thousand and Eleven'. Het ging om zeven mysterieuze schilderijen, vol claustrofobie, artificialiteit en uitzichtloosheid: onpersoonlijke en verlaten kamers als toneeldecors. Met rekwisieten, maar zonder acteurs.

Licht

Je kijkt in een kamer van binnen naar buiten, maar de dichtgetrokken gordijnen belemmeren het zicht. Er schemeren alleen wat lichten door van straatlantaarns en koplampen van voorbijrijdende auto's. A room without a view.

Verhaal

Wat is het verhaal achter het werk? In de winter van 2009 was Luc Tuymans in Malmö om daar een tentoonstelling in te richten. Tijdens zijn verblijf maakte de schilder veel foto's, ook deze in zijn hotelkamer. Buiten was de avond al vroeg ingevallen.

Papier

Al vanaf 1990 maakt Luc Tuymans werk op papier: zeefdrukken, lithografieën en etsen. Meestal neemt hij daarvoor een schilderij als basis. Maar hij moet op een totaal andere manier te werk gaan: een schilderij werkt hij, weliswaar na een lange voorbereidingstijd, in één dag af.

Voor werk op papier - zogeheten 'grafiek' - werkt Tuymans samen met een drukker, worden de kleuren van het schilderij geanalyseerd en ontrafeld, en worden diverse proefdrukken gemaakt. Een langdurig proces dat veel vraagt van de notoir ongeduldige Tuymans.

Bewerking

In 2011 herwerkte Tuymans zijn schilderij 4 PM met de hulp van Roger Vandaele, de Antwerpse meesterdrukker met wie Tuymans vaak samenwerkt. De schilder wilde geen getrouwe reproductie maken, maar de mogelijkheden van de zeefdruk ten volle benutten.

Prijs

Werk op papier wordt, afhankelijk van het gekozen medium, gedrukt in een oplage van 5 à 100 exemplaren, waardoor het relatief goedkoop is in vergelijking met het unieke schilderij. Het verschil bedraagt enkele nullen. Van 4PM, 2011 zijn 60 exemplaren gedrukt.

Kleur

Tuymans en Vandaele gebruikten in totaal twaalf kleuren voor deze zeefdruk (67 bij 49 cm). Daardoor kan er veel meer nuance en diepgang gecreëerd worden, bijvoorbeeld in de omlijsting van het raam, die anders vlak en zwart zou zijn. Dat is nu niet het geval: er zitten veel tinten grijs in. Voor de gordijnen is eerst een ondergrond van harde, fluorescerende kleuren gebruikt, waarover een laag van gifgroen werd gedrukt.

Vandaele gebruikte speciale inktsoorten die niet in het papier dringen maar eerder aan de oppervlakte blijven zitten. Op die manier komt de zeefdruk dicht bij de losse penseeltrekken van Tuymans, terwijl de kleuren feller en giftiger zijn dan in het oorspronkelijke, meer pastelachtige schilderij. De plooien in de gordijnen zijn ook zwaarder aangezet zodat de indruk van tralies in een cel ontstaat.

Gezichtspunt

Tuymans speelt met de kadrering, alsof het om een beeld in een beeld gaat. Hij speelt ook met de oeroude opvatting dat een schilderij een venster op de wereld is.

Maar Tuymans laat de gordijnen dicht. Wat gebeurt er in de buitenwereld? Wat toont het beeld? De toeschouwer blijft in het ongewisse, het werk geeft niets prijs.

Luc Tuymans. 'Suspended. L'oeuvre graphique 1989-2015' tot 10 mei in Centre de la Gravure et de l'Image Imprimée, La Louvière, centredela-gravure.be en tuymans-prints.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234