Maandag 30/11/2020

Ontrafeld

Het werk van Marc Chagall (1887-1985) zit in de magisch-realistische sfeer. De Russisch-Franse schilder symboliseert tot op grote hoogte het lot van de 'wandelende jood'. Enerzijds was zijn eigen bestaan een leven 'on the move', anderzijds is hij altijd verbonden gebleven met zijn geboortegrond en de Russisch-joodse tradities.

Luchtmens 1

Het is niet uitzonderlijk dat mensen zweven in het universum van Marc Chagall. De zogeheten 'Luftmensch' verwijst naar het zwervende bestaan van de joodse bevolking. In het Russische tsarenrijk waren er bloedige pogroms en de joden wisten dat alles tijdelijk was. Ze konden van de ene dag op de andere uit hun shtetl verjaagd worden en voor lange tijd op de vlucht zijn.

Luchtmens 2

De zwevende vrouw kan ook geïnterpreteerd worden als pure symboliek: iemand die gelukkig is, kan gaan 'zweven'. Of het is de metaforische wens om op te stijgen naar de hemel en één te worden met de kosmische krachten.

Geliefden

Dit schilderij - het nagenoeg vierkant formaat (175 bij 168 cm) is uitzonderlijk voor Chagall - gaat overduidelijk over geluk. In 1915 trouwde Chagall met Bella Rosenfeld, die hij al in 1909 had ontmoet. Het is zij die 'zweeft' aan de hand van haar man, die zelf stevig met beide voeten op de grond staat. Na hun huwelijk heeft Chagall een serie soortgelijke schilderijen gemaakt. Hij beeldt hier ongetwijfeld het huwelijksgeluk uit van de met elkaar verbonden geliefden. Het lijkt ook een verwijzing naar het aards paradijs, dat Chagall verder stoffeert met elementen uit zijn eigen leven en geschiedenis.

Stad

Op de achtergrond zien we de kathedraal en enkele huizen van Vitebsk. Chagall werd als Movsja Zacharovitsj Sjagal geboren in de nabijgelegen shtetl Lozna. Vitebsk, dat toen een deel van het Russische tsarenrijk was en intussen tot Wit-Rusland behoort, komt in veel van zijn schilderijen voor.

Joods

Chagall werd geboren in een arm, chassidisch-joods gezin. Zijn vader was haringhandelaar. De jeugd van Chagall leverde hem materiaal op voor zowat al zijn schilderijen.

Kleur

Opvallend zijn de groene, kubistisch aandoende vlakken, waaruit het landschap is opgebouwd. Chagall verbleef tussen 1910 en 1912 in Parijs en was goed op de hoogte van het kubisme door zijn contacten met onder anderen Picasso. Maar Chagall zou het modernisme nooit helemaal omarmen: in zijn schilderijen komen wel getemperde verwijzingen naar onder meer het kubisme voor. Dit schilderij is nagenoeg integraal opgebouwd uit ineengepuzzelde en licht van elkaar verschillende kleurvlakken.

Paars

Opvallend is de kleurovereenkomst tussen de paars-roze jurk van Bella en de lichtroze kathedraal van Vitebsk in de verte. Het etherisch roze contrasteert duidelijk met het meer 'aardse' groen van het landschap.

Aarde-lucht

Vermoedelijk speelt de tegenstelling - en de latere vereniging - van aarde en lucht een belangrijke rol in dit werk. De man is duidelijk verbonden met de aarde, de vrouw met de lucht. Maar ze zijn met elkaar verenigd en ze vervolledigen elkaar. Dat doet sterk aan de archetypen van de psychoanalyticus Carl Gustav Jung denken. Het is ook geen toeval dat de man (Chagall zelf dus) een vogel in zijn rechterhand houdt. Ook dat kan een verwijzing naar het element 'lucht' zijn.

Doek

Op de voorgrond links ligt een rood doek met een fles wijn en een glas. Het geeft het idee van een soort picknick op het gras, een 'déjeuner sur l'herbe', maar hier verwijst het rode kleed met de wijnen naar de roes van de passie.

'Chagall', tot 28 juni, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel, expo-chagall.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234